Άτομα που έχουν περάσει κατάθλιψη συχνά συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν προβλήματα μνήμης, δυσκολία συγκέντρωσης και το λεγόμενο «brain fog», ακόμη και όταν η διάθεσή τους έχει πλέον βελτιωθεί. Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι ένα ήδη εγκεκριμένο φάρμακο για τη χρόνια δυσκοιλιότητα ενδέχεται να συμβάλει στη βελτίωση αυτών των επίμονων γνωστικών συμπτωμάτων.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Medicine και προέρχονται από ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Birmingham, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Οι επιστήμονες διερεύνησαν εάν ένα ήδη αδειοδοτημένο καθαρτικό φάρμακο μπορεί να ενισχύσει τη μνήμη και τις γνωστικές λειτουργίες, οι οποίες συχνά επηρεάζονται από την κατάθλιψη.
Οι ερευνητές εξέτασαν την προυκαλοπρίδη (prucalopride), ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της χρόνιας δυσκοιλιότητας. Η ουσία δρα ενεργοποιώντας τον υποδοχέα σεροτονίνης 5-HT4, ο οποίος βρίσκεται τόσο στο γαστρεντερικό σύστημα όσο και στον εγκέφαλο. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το National Institute for Health and Care Research (NIHR) Biomedical Research Centre: Oxford Health.
Στην κλινική δοκιμή συμμετείχαν 50 ενήλικες με ιστορικό κατάθλιψης, οι οποίοι είχαν αναρρώσει τουλάχιστον έξι μήνες πριν από την έναρξη της μελέτης και δεν λάμβαναν αντικαταθλιπτική αγωγή. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Η πρώτη έλαβε 2 mg προυκαλοπρίδης, τη συνήθη εγκεκριμένη δόση για τη χρόνια δυσκοιλιότητα, ενώ η δεύτερη έλαβε εικονικό φάρμακο (placebo) για διάστημα 7 έως 10 ημερών.
Πριν και μετά τη θεραπεία, όλοι υποβλήθηκαν σε σειρά νευροψυχολογικών δοκιμασιών που αξιολογούσαν:
- τη βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη μνήμη,
- τις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου,
- την προσοχή και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών,
- την εργασιακή μνήμη,
- καθώς και την επεξεργασία συναισθηματικών ερεθισμάτων.
Βελτίωση σε μνήμη και συγκέντρωση
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι έλαβαν προυκαλοπρίδη ανταποκρίθηκαν ταχύτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια στις γνωστικές δοκιμασίες σε σχέση με την ομάδα του placebo. Συγκεκριμένα, στις δοκιμασίες που αξιολογούσαν τη μνήμη και τις εκτελεστικές λειτουργίες, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν υψηλότερη ακρίβεια στις απαντήσεις και σημαντικά ταχύτερους χρόνους αντίδρασης.
Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, Δρ. Angharad de Cates από το Πανεπιστήμιο του Birmingham: «Τα γνωστικά προβλήματα ή το “brain fog” αποτελούν ένα σημαντικό αλλά συχνά υποτιμημένο χαρακτηριστικό της κατάθλιψης και μπορεί να επιμένουν ακόμη και όταν η διάθεση έχει αποκατασταθεί. Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι ένα φάρμακο που στοχεύει τον υποδοχέα σεροτονίνης 5-HT4, το οποίο ήδη χρησιμοποιείται για τη χρόνια δυσκοιλιότητα, μπορεί να βελτιώσει τη γνωστική λειτουργία σε άτομα με ιστορικό κατάθλιψης.»
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι δεν καταγράφηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες κατά τη διάρκεια της δοκιμής. Όπως εξήγησε η Δρ. de Cates, οι συμμετέχοντες δεν εμφάνισαν σημαντικές γαστρεντερικές ενοχλήσεις, καθώς η προυκαλοπρίδη δρα ως ήπιο καθαρτικό που διεγείρει φυσιολογικά την κινητικότητα του εντέρου.
Η καθηγήτρια Susannah Murphy από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, συν-συγγραφέας της μελέτης, υπογράμμισε ότι για πολλούς ασθενείς η ανάρρωση από την κατάθλιψη δεν είναι πλήρης, καθώς οι δυσκολίες στη μνήμη και τη συγκέντρωση επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Όπως ανέφερε, τα νέα ευρήματα αποτελούν μια πρώτη ένδειξη ότι οι αγωνιστές του υποδοχέα 5-HT4 θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποκατάσταση γνωστικών λειτουργιών, ανοίγοντας μια νέα προοπτική για την ανάπτυξη θεραπειών.
Η ερευνητική ομάδα σκοπεύει να συνεχίσει τις μελέτες για την αντιμετώπιση των γνωστικών διαταραχών που συνοδεύουν τη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Προηγούμενες έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας ενδέχεται να μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης, γεγονός που δημιουργεί προσδοκίες για ευρύτερα οφέλη στην ψυχική υγεία.
Σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα προέρχονται από μια μικρή πιλοτική μελέτη και δεν σημαίνουν ότι η προυκαλοπρίδη μπορεί προς το παρόν να χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία για την κατάθλιψη ή τα γνωστικά της συμπτώματα. Απαιτούνται μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές για να επιβεβαιωθούν η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια της συγκεκριμένης προσέγγισης.
Journal Reference:
- Angharad N. de Cates, Sorcha Hamilton, Anutra Guru, Merethe Blandhol, Michael Colwell, Philip J. Cowen, Meghan Simmons, Bailey Jones, Catherine J. Harmer, Susannah E. Murphy. Pro-cognitive effects of 5-HT4 receptor agonism in individuals with remitted depression. Psychological Medicine, 2026; 56 DOI: 10.1017/S0033291726104450
