Τι δείχνουν πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα
Τα άτομα που έχουν υψηλά επίπεδα ουρικού οξέος στο αίμα αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας. Η ασθένεια αυτή, που πλήττει πολύ συχνότερα τους άνδρες, εκδηλώνεται με έντονη φλεγμονή στις αρθρώσεις εξαιτίας της εναπόθεσης κρυστάλλων ουρικού οξέος. Το ουρικό οξύ είναι προϊόν της διάσπασης διαφόρων συστατικών των τροφίμων, κυρίως ζωικής προέλευσης, και υπό φυσιολογικές συνθήκες αποβάλλεται μέσω των ούρων. Όταν όμως συσσωρεύεται στο αίμα, μπορεί να οδηγήσει σε κρίση.
Η πρόληψη εστιάζει στη μείωση συγκεκριμένων τροφών και ποτών, ιδίως του αλκοόλ και του κρέατος, αλλά και στην αύξηση της κατανάλωσης νερού. Πολλές φορές προτείνεται και η κατανάλωση καφέ, με ή χωρίς καφεΐνη, καθώς αρκετές μελέτες έχουν καταγράψει πιθανό προστατευτικό αποτέλεσμα απέναντι στην ουρική αρθρίτιδα, ιδιαίτερα στους άνδρες. Ωστόσο, η δράση του καφέ δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως. Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες είναι ότι η καφεΐνη αναστέλλει ένα ένζυμο που ευνοεί την παραγωγή ουρικού οξέος. Παράλληλα, η διουρητική δράση του καφέ ενδέχεται να ενισχύει την αποβολή ουρικού οξέος από τα νεφρά. Επιπλέον, οι πολυφαινόλες που περιέχει, όπως το χλωρογενικό οξύ, ίσως παίζουν ρόλο μέσω μηχανισμών που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.
Σε σειρά επιδημιολογικών μελετών, η συστηματική κατανάλωση καφέ συνδέθηκε με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης κρίσεων ουρικής αρθρίτιδας. Σε μια καναδική μελέτη με σχεδόν 46.000 άνδρες, η κατανάλωση περισσότερων από έξι φλιτζανιών καφέ ημερησίως σχετιζόταν με μείωση του κινδύνου κατά 40%, ακόμα και όταν ο καφές ήταν ντεκαφεϊνέ. Το τσάι δεν είχε την ίδια επίδραση, ούτε και η συνολική κατανάλωση καφεΐνης. Αντίστοιχα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν και από ιαπωνική μελέτη, η οποία διαπίστωσε προστατευτική συσχέτιση ειδικά στους άνδρες. Μια μετα-ανάλυση του 2016 που συνέκρινε δεδομένα από περισσότερα από 175.000 άτομα κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα. Η μείωση του ουρικού οξέος ήταν μεν εμφανής, αλλά απαιτούσε διαφορετικά επίπεδα κατανάλωσης για τα δύο φύλα. Οι άνδρες έδειχναν να ωφελούνται με 1 έως 3 φλιτζάνια την ημέρα, ενώ οι γυναίκες με 4 έως 6.
Νεότερη βρετανική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2023 και βασίστηκε σε παρακολούθηση 450.000 ατόμων επί 13 χρόνια, έδειξε ότι η κατανάλωση περισσότερων από τριών φλιτζανιών καφέ την ημέρα μείωνε τον κίνδυνο εμφάνισης ουρικής αρθρίτιδας κατά περίπου 23%. Η επίδραση του καφέ παρέμενε ίδια είτε περιείχε καφεΐνη είτε όχι, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι άλλες ουσίες του καφέ είναι υπεύθυνες για το ευεργετικό αποτέλεσμα. Η προστασία ήταν εντονότερη σε άτομα με φυσιολογικά επίπεδα ουρικού οξέος ήδη από την έναρξη της μελέτης, κάτι που δείχνει πως η πρόληψη είναι αποτελεσματικότερη από την παρέμβαση όταν το πρόβλημα έχει ήδη εγκατασταθεί.
Παράλληλα με την εικόνα αυτή για τον καφέ, υπάρχει και μια διαφορετική εικόνα για τα αναψυκτικά. Τα ποτά τύπου κόλα ή τα λεγόμενα ενεργειακά ποτά, παρότι περιέχουν καφεΐνη, δεν φαίνεται να προσφέρουν προστασία. Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις αυξάνουν τον κίνδυνο. Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στη φρουκτόζη, ένα είδος σακχάρου που χρησιμοποιείται ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων και έχει συσχετιστεί με αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος στο αίμα. Στην καναδική μελέτη, η κατανάλωση ζαχαρούχων αναψυκτικών 5 έως 6 φορές την εβδομάδα αύξανε τον κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας κατά 30%. Σημαντική ήταν και η επίδραση άλλων πηγών φρουκτόζης, όπως ο χυμός φρούτων και ορισμένα φρούτα με υψηλή περιεκτικότητα, όπως τα μήλα και τα πορτοκάλια. Αν και η επίδραση στις γυναίκες ήταν πιο ήπια, ο κίνδυνος υπήρχε.
Η κατανάλωση νερού, η αποφυγή αλκοόλ και ο περιορισμός της πρόσληψης τροφών πλούσιων σε πουρίνες εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς άξονες πρόληψης. Συνιστάται κατανάλωση τουλάχιστον δύο λίτρων νερού ημερησίως, κατά προτίμηση νερού με αλκαλικό pH. Παράλληλα, τρόφιμα όπως αλλαντικά, εντόσθια, σάλτσες, θαλασσινά και ορισμένα λαχανικά, αν και δεν αποκλείονται, είναι καλό να καταναλώνονται με μέτρο.
