Μια νέα ερευνητική προσπάθεια στη Γερμανία επιχειρεί να εντοπίσει τους μοριακούς μηχανισμούς που οδηγούν σε σοβαρές φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου από τη βρεφική και παιδική ηλικία, με στόχο την ανάπτυξη πιο στοχευμένων διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων. Ο Daniel Kotlarz, καθηγητής Ιατρικής Ακριβείας για τις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου στα παιδιά στο Πανεπιστήμιο Ludwig-Maximilians του Μονάχου (LMU), έλαβε χρηματοδότηση περίπου 600.000 ευρώ από το πρόγραμμα Rise up! του κοινωφελούς Ιδρύματος Boehringer Ingelheim για την υλοποίηση του ερευνητικού έργου.
Η χρηματοδότηση θα καλύψει την έρευνα για τρία χρόνια και αφορά πολύ πρώιμες μορφές φλεγμονώδους νόσου του εντέρου, γνωστές ως VEO-IBD (very early onset inflammatory bowel disease), οι οποίες εμφανίζονται ήδη στη βρεφική ή την πολύ μικρή παιδική ηλικία και συχνά έχουν ιδιαίτερα σοβαρή πορεία. Σε ένα μέρος αυτών των παιδιών η νόσος οφείλεται σε σπάνιες κληρονομικές γενετικές μεταβολές που διαταράσσουν μηχανισμούς οι οποίοι ελέγχουν τον προγραμματισμένο θάνατο των κυττάρων, με αποτέλεσμα να προκαλείται και να διατηρείται ανεξέλεγκτη φλεγμονή στο έντερο.
Η ερευνητική ομάδα θα χρησιμοποιήσει αυτές τις σπάνιες μονογονιδιακές μορφές της νόσου ως μοντέλα για να εντοπίσει μηχανισμούς που μπορεί να έχουν ευρύτερη σημασία για τις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στον τρόπο με τον οποίο η δυσλειτουργία των μηχανισμών κυτταρικού θανάτου στα κύτταρα του ανοσοποιητικού και στο εντερικό επιθήλιο μπορεί να ενεργοποιεί και να συντηρεί τη χρόνια φλεγμονή. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται σε προηγούμενα ευρήματα της ίδιας ερευνητικής ομάδας και διεθνούς συνεργασίας. Μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2026 στο Gastroenterology εντόπισε σπάνιες και επιβαρυντικές παραλλαγές του γονιδίου BIRC3 σε 14 ασθενείς από 10 οικογένειες με νόσο Crohn, με ηλικία διάγνωσης από τη βρεφική ηλικία έως την ενήλικη ζωή. Οι ερευνητές έδειξαν ότι η ανεπάρκεια του BIRC3 διαταράσσει τη σηματοδότηση μέσω της πρωτεΐνης RIPK1, αυξάνοντας τον θάνατο των επιθηλιακών κυττάρων του εντέρου και ενισχύοντας τη φλεγμονή. Το συγκεκριμένο εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν στην παρατήρηση των γενετικών παραλλαγών στους ασθενείς. Χρησιμοποίησαν ανθρώπινα εντερικά οργανοειδή που προέρχονται από επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα, κυτταρικά μοντέλα, γενετικά τροποποιημένα ποντίκια και ζέβρα, ώστε να εξετάσουν πώς οι συγκεκριμένες μεταβολές επηρεάζουν τη λειτουργία των κυττάρων. Σε πειραματικά μοντέλα, η αναστολή της RIPK1 ή συγκεκριμένων κασπασών περιόρισε τη φλεγμονή, γεγονός που οδήγησε τους ερευνητές στην πρόταση της RIPK1 ως πιθανού θεραπευτικού στόχου.
Η έρευνα στρέφεται στην Ιατρική Ακριβείας
Το νέο έργο στο LMU θα επεκτείνει αυτή την προσέγγιση, συνδυάζοντας γονιδιωματική και άλλες τεχνικές πολυ-ομικής ανάλυσης, υπολογιστικές μεθόδους και ανθρώπινα μοντέλα της νόσου, μεταξύ άλλων εντερικά οργανοειδή και κύτταρα του ανοσοποιητικού. Στόχος είναι να εντοπιστούν μοριακές οδοί που μπορούν να αποτελέσουν θεραπευτικούς στόχους και στη συνέχεια να επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητά τους σε προκλινικά μοντέλα. Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι η ερευνητική στρατηγική δεν περιορίζεται στις εξαιρετικά σπάνιες γενετικές μορφές. Πολλές από τις φλεγμονώδεις οδούς που μελετώνται εμπλέκονται και στις συχνότερες μορφές φλεγμονώδους νόσου του εντέρου. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θεωρούν ότι η κατανόηση του μηχανισμού σε παιδιά με συγκεκριμένες γενετικές μεταβολές μπορεί να αποκαλύψει νέους στόχους που θα μπορούσαν στο μέλλον να αξιοποιηθούν σε μεγαλύτερες ομάδες ασθενών. Η χρηματοδότηση έρχεται λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση της μελέτης για το BIRC3 στο Gastroenterology, η οποία έδειξε ότι η συγκεκριμένη γενετική ανεπάρκεια μπορεί να προκαλέσει μονογονιδιακή νόσο Crohn και ότι η RIPK1 αποτελεί πιθανό θεραπευτικό στόχο. Η ίδια μελέτη, ωστόσο, βασίστηκε σε εργαστηριακά και ζωικά μοντέλα για την αξιολόγηση της συγκεκριμένης θεραπευτικής προσέγγισης, επομένως δεν αποτελεί ακόμη κλινικά αποδεδειγμένη θεραπεία για παιδιά με νόσο Crohn.
Επιστημονική μελέτη: Qi Li et al., “BIRC3 (Encoding cIAP2) Variants Result in Dysregulated RIPK1 Signaling Leading to Increased Epithelial Cell Death and Are Associated With Monogenic Crohn’s Disease”, Gastroenterology, 23 Ιουνίου 2026, DOI 10.1053/j.gastro.2026.05.022.
Πηγή για τη νέα χρηματοδότηση: Funding to advance precision medicine for Inflammatory Bowel Disease in children, Ludwig-Maximilians-Universität München, 8 September 2026.
