Περισσότερο δεν σημαίνει πάντα καλύτερο, και ορισμένες βιταμίνες το αποδεικνύουν με σοβαρές συνέπειες
Εκατομμύρια άνθρωποι παίρνουν καθημερινά βιταμινούχα συμπληρώματα με την πεποίθηση ότι η υπερβολή είναι στη χειρότερη περίπτωση άσκοπη. Ωστόσο, η επιστήμη διαψεύδει αυτή την εντύπωση. Βιταμίνες και μέταλλα είναι απαραίτητα στον οργανισμό σε μικρές ποσότητες για την υποστήριξη βασικών κυτταρικών και μοριακών λειτουργιών, αλλά όταν λαμβάνονται σε δόσεις πολύ πάνω από το ανώτατο ανεκτό όριο, και ιδίως για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη. Το Διατροφικό Επιστημονικό Συμβούλιο των Εθνικών Ακαδημιών Επιστημών των ΗΠΑ έχει ορίσει για κάθε θρεπτικό συστατικό ένα «Ανώτατο Ανεκτό Επίπεδο Πρόσληψης», δηλαδή τη μέγιστη ημερήσια δόση που θεωρείται απίθανο να προκαλέσει ανεπιθύμητες επιδράσεις. Δόσεις πάνω από αυτό το όριο μπορούν να είναι επιβλαβείς, με συνέπειες που κυμαίνονται από ήπια συμπτώματα όπως πονοκεφάλους έως, στις πιο ακραίες περιπτώσεις, θάνατο.
Λιποδιαλυτές βιταμίνες
Οι βιταμίνες Α, D, E και Κ είναι λιποδιαλυτές, πράγμα που σημαίνει ότι αποθηκεύονται στους ιστούς του σώματος και δεν αποβάλλονται εύκολα μέσω των ούρων όπως οι υδατοδιαλυτές. Αυτό τις καθιστά πολύ πιο επικίνδυνες σε περίπτωση υπερβολικής λήψης. Η βιταμίνη Α, της οποίας το ανώτατο ανεκτό όριο για ενήλικες ορίζεται στα 3.000 μικρογραμμάρια ημερησίως, μπορεί σε υπερδοσολογία να προκαλέσει πονοκέφαλο, θολή όραση, ναυτία, ζάλη, μυϊκούς πόνους και σε σοβαρές περιπτώσεις κώμα και θάνατο, ενώ κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης υπερβολικές ποσότητες συνδέονται με συγγενείς ανωμαλίες. Η βιταμίνη D, από την άλλη, είναι η πιο συχνά υπερδοσολογούμενη βιταμίνη λόγω της ευρείας της χρήσης ως συμπλήρωμα. Εξαιρετικά υψηλά επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα, πάνω από 375 nmol/l, προκαλούν υπερασβεστιαιμία, δηλαδή υπερβολική συγκέντρωση ασβεστίου στο αίμα, με συμπτώματα όπως ναυτία, έμετο, μυϊκή αδυναμία, σύγχυση, αφυδάτωση, υπέρταση, νεφρολιθίαση και ακόμα καρδιακές αρρυθμίες. Το ανώτατο ανεκτό όριο ορίζεται στις 4.000 IU ημερησίως, αν και γιατροί μπορούν να συστήσουν προσωρινά υψηλότερες δόσεις για διόρθωση έλλειψης υπό ιατρική παρακολούθηση. Η βιταμίνη Ε σε υπερβολικές δόσεις αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας μειώνοντας την ικανότητα πήξης του αίματος, γεγονός ιδιαίτερα ανησυχητικό για όσους λαμβάνουν αντιπηκτικά φάρμακα.
Υδατοδιαλυτές βιταμίνες και μέταλλα που κρύβουν εκπλήξεις
Η διαδεδομένη πεποίθηση ότι οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες είναι απόλυτα ασφαλείς επειδή αποβάλλονται μέσω των ούρων δεν ισχύει για όλες τις περιπτώσεις. Η βιταμίνη Β6, με συνιστώμενη ημερήσια δόση 1,7 mg για ενήλικες, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νευρολογική βλάβη όταν λαμβάνεται σε υψηλές ποσότητες για ένα χρόνο ή περισσότερο, οδηγώντας σε απώλεια κινητικού ελέγχου, μούδιασμα και μυρμήγκιασμα στα άκρα. Το σίδηρο αποτελεί ιδιαίτερα επικίνδυνο μέταλλο σε υπερδοσολογία: υψηλές δόσεις μπορούν να οδηγήσουν σε νέκρωση εντερικών κυττάρων όταν λαμβάνονται χωρίς τροφή, ενώ σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις συνδέονται με ηπατική ανεπάρκεια, εντερική αιμορραγία και κώμα. Ο ψευδάργυρος σε δόσεις άνω των 100 mg ημερησίως έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη, ενώ η μακροχρόνια υπερβολική λήψη του μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη χαλκού, η οποία με τη σειρά της συνδέεται με αναιμία, υψηλή χοληστερόλη και οστεοπόρωση. Ένα επιπλέον ζήτημα που αναδεικνύουν οι ειδικοί είναι η υπεροχή εμπλουτισμένων τροφίμων στη σύγχρονη αγορά: δημητριακά πρωινού, ενεργειακές μπάρες, εμπλουτισμένα ζυμαρικά και ποτά μπορούν να ωθήσουν τη συνολική ημερήσια πρόσληψη πολλαπλών θρεπτικών συστατικών πάνω από τα ανώτατα ανεκτά όρια χωρίς ο καταναλωτής να το αντιληφθεί, ακόμα και χωρίς τη λήψη κανενός επιπλέον συμπληρώματος.
Πηγές
- NIH Office of Dietary Supplements, Vitamin A Consumer Fact Sheet: https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-Consumer/
- NIH Office of Dietary Supplements, Vitamin D Consumer Fact Sheet: https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-Consumer/
- NIH Office of Dietary Supplements, Vitamin B6 Consumer Fact Sheet: https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB6-Consumer/
- NIH Office of Dietary Supplements, Zinc Consumer Fact Sheet: https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-Consumer/
