Το πράσινο τσάι είναι ένα από τα ροφήματα που έχουν μελετηθεί περισσότερο για πιθανή σχέση με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, κυρίως λόγω της υψηλής συγκέντρωσής του σε πολυφαινόλες και κατεχίνες. Ανάμεσα σε αυτές ξεχωρίζει η επιγαλλοκατεχίνη γαλλική, γνωστή ως EGCG, η οποία έχει αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης εργαστηριακής και κλινικής έρευνας. Οι συγκεκριμένες ενώσεις παρουσιάζουν αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και έχουν μελετηθεί για πιθανές επιδράσεις στον πολλαπλασιασμό των κυττάρων, στην καταστροφή του DNA και σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την ανάπτυξη όγκων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση πράσινου τσαγιού έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει τον καρκίνο, καθώς τα αποτελέσματα των μελετών σε ανθρώπους παραμένουν μη συνεπή. Η πιο πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που εξετάζει το πράσινο τσάι και την EGCG για την πρόληψη του καρκίνου συγκέντρωσε δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους και προσπάθησε να αξιολογήσει κατά πόσο υπάρχει σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση και τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχουν ενδείξεις για πιθανή προστατευτική δράση σε ορισμένες μορφές καρκίνου, όμως η συνολική εικόνα δεν είναι αρκετά σταθερή ώστε το πράσινο τσάι να θεωρηθεί αποδεδειγμένο μέσο πρόληψης. Η διαφορά ανάμεσα σε μια στατιστική συσχέτιση και σε μια αποδεδειγμένη αιτιώδη σχέση είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση των τροφίμων, καθώς οι άνθρωποι που καταναλώνουν συχνά πράσινο τσάι μπορεί να διαφέρουν από άλλους και σε πολλές ακόμη συνήθειες που επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου.
Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το πράσινο τσάι οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις κατεχίνες, μια ομάδα πολυφαινολικών ενώσεων που περιλαμβάνει την EGCG. Η συγκεκριμένη ουσία έχει μελετηθεί για την ικανότητά της να επηρεάζει τις ελεύθερες ρίζες και το οξειδωτικό στρες. Η συσσώρευση οξειδωτικών βλαβών μπορεί να επηρεάσει κυτταρικά συστατικά και το DNA, γεγονός που αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς που έχουν συνδεθεί με την καρκινογένεση. Εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι οι κατεχίνες μπορούν να επηρεάσουν αυτές τις διαδικασίες, όμως η δράση που παρατηρείται σε κυτταρικές καλλιέργειες ή πειραματικά μοντέλα δεν αποδεικνύει αντίστοιχη προστασία στον άνθρωπο. Η EGCG έχει επίσης μελετηθεί για την πιθανή επίδρασή της στη φλεγμονή, έναν μηχανισμό που συνδέεται με πολλές χρόνιες παθήσεις και μπορεί να συμμετέχει στην ανάπτυξη ορισμένων μορφών καρκίνου. Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι η ένωση μπορεί να επηρεάζει οδούς κυτταρικής σηματοδότησης που σχετίζονται με τη φλεγμονώδη αντίδραση. Παράλληλα, έχουν εξεταστεί πιθανές επιδράσεις στον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και στην απόπτωση, δηλαδή στον φυσιολογικό μηχανισμό με τον οποίο ο οργανισμός απομακρύνει κατεστραμμένα ή μη φυσιολογικά κύτταρα. Οι μηχανισμοί αυτοί αποτελούν σημαντικό πεδίο έρευνας, αλλά δεν ισοδυναμούν με αποδεδειγμένη αντικαρκινική δράση ενός φλιτζανιού πράσινου τσαγιού.
Ένα ακόμη αντικείμενο έρευνας είναι η αγγειογένεση, δηλαδή η δημιουργία νέων αιμοφόρων αγγείων. Οι όγκοι χρειάζονται παροχή αίματος καθώς μεγαλώνουν και ορισμένες εργαστηριακές μελέτες έχουν εξετάσει κατά πόσο η EGCG μπορεί να επηρεάζει τους μηχανισμούς που συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Παρότι τα ευρήματα έχουν προκαλέσει ενδιαφέρον, οι συγκεντρώσεις των ενώσεων που χρησιμοποιούνται σε αρκετά εργαστηριακά πειράματα δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε εκείνες που επιτυγχάνονται με τη συνηθισμένη κατανάλωση του ροφήματος. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους τα εργαστηριακά αποτελέσματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία όταν μεταφέρονται στη διατροφή του ανθρώπου.
Τι δείχνουν οι μελέτες σε ανθρώπους
Η εικόνα γίνεται περισσότερο σύνθετη όταν εξετάζονται οι επιδημιολογικές μελέτες, δηλαδή οι έρευνες που παρακολουθούν μεγάλους πληθυσμούς και συγκρίνουν την κατανάλωση πράσινου τσαγιού με την εμφάνιση καρκίνου. Μια μετα-ανάλυση μελετών κοόρτης που δημοσιεύθηκε το 2025 εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση πράσινου τσαγιού ή EGCG και τον κίνδυνο καρκίνου και κατέληξε σε ενδείξεις για πιθανή προστατευτική επίδραση, ενώ παράλληλα επισήμανε ότι τα προηγούμενα ευρήματα ήταν ασυνεπή.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι το συμπέρασμα της συστηματικής ανασκόπησης του Cochrane Database of Systematic Reviews, η οποία αξιολόγησε τα διαθέσιμα δεδομένα για το πράσινο τσάι και την πρόληψη του καρκίνου. Η ανασκόπηση διαπίστωσε ότι σε ορισμένες αναλύσεις υπήρχε χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου μεταξύ όσων κατανάλωναν περισσότερο πράσινο τσάι, όμως το εύρος των αποτελεσμάτων και η ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων δεν επέτρεπαν να θεωρηθεί αποδεδειγμένη μια γενική αντικαρκινική προστασία. Η σχέση φαίνεται να διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου, ενώ για αρκετές μορφές τα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα ή ασαφή.
Η διαφορά ανάμεσα στο πράσινο τσάι ως τρόφιμο και στα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα πράσινου τσαγιού χρειάζεται επίσης προσοχή. Πολλές εργαστηριακές μελέτες χρησιμοποιούν υψηλές συγκεντρώσεις EGCG ή άλλων κατεχινών, οι οποίες δεν είναι αντίστοιχες με την ποσότητα που λαμβάνεται από ένα συνηθισμένο ρόφημα. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα που δείχνουν ισχυρή επίδραση σε καρκινικά κύτταρα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως απόδειξη ότι η ίδια επίδραση θα προκύψει στον ανθρώπινο οργανισμό μετά την κατανάλωση τσαγιού.
