Η προστασία από τον ήλιο συνδέεται συνήθως με το δέρμα, όμως η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει οξεία βλάβη και στην επιφάνεια των ματιών. Η κατάσταση είναι γνωστή ως φωτοκερατίτιδα και ουσιαστικά πρόκειται για έναν τραυματισμό που προκαλείται όταν τα μάτια εκτεθούν σε υπερβολική ποσότητα υπεριώδους ακτινοβολίας. Ο κερατοειδής, η διαφανής επιφάνεια στο μπροστινό μέρος του ματιού, απορροφά σημαντικό μέρος αυτής της ακτινοβολίας, όμως η παρατεταμένη ή έντονη έκθεση μπορεί να καταστρέψει τα εξωτερικά κύτταρά του και να αφήσει εκτεθειμένες ευαίσθητες νευρικές απολήξεις. Η έκθεση δεν χρειάζεται να προέρχεται αποκλειστικά από την άμεση θέα προς τον ήλιο. Το υπεριώδες φως μπορεί να φτάσει στα μάτια και μέσω της αντανάκλασης από φωτεινές επιφάνειες, όπως το νερό, η άμμος, το χιόνι και ακόμη και το σκυρόδεμα. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν η ηλιακή ακτινοβολία είναι ισχυρή, ιδιαίτερα γύρω από το μεσημέρι, ενώ αυξημένη έκθεση μπορεί να υπάρξει και σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Αντίστοιχη βλάβη μπορεί να προκληθεί από τεχνητές πηγές υπεριώδους ακτινοβολίας, όπως τα μηχανήματα τεχνητού μαυρίσματος και η συγκόλληση χωρίς κατάλληλη προστασία των ματιών.
Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν αργότερα
Ένα από τα χαρακτηριστικά της φωτοκερατίτιδας είναι ότι τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται πάντοτε αμέσως μετά την έκθεση. Συχνά αρχίζουν περίπου 6 έως 12 ώρες αργότερα, επομένως ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται σχετικά καλά κατά τη διάρκεια της έκθεσης και να εμφανίσει έντονη ενόχληση αργότερα την ίδια ημέρα ή το επόμενο πρωί. Όσο μεγαλύτερη και εντονότερη είναι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, τόσο νωρίτερα μπορεί να εμφανιστούν τα συμπτώματα και τόσο πιο έντονα μπορεί να είναι. Το συχνότερο σύμπτωμα είναι η αίσθηση ότι υπάρχει άμμος ή ξένο σώμα μέσα στα μάτια, μαζί με πόνο ή αίσθημα καύσου. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν έντονη δακρύρροια, κοκκίνισμα και πρήξιμο, ευαισθησία στο φως, πονοκέφαλος και ακούσιες συσπάσεις των βλεφάρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει θολή όραση ή να εμφανίζονται φωτοστέφανα γύρω από τις πηγές φωτός. Σπανιότερα έχουν αναφερθεί προσωρινή απώλεια όρασης ή προσωρινές αλλαγές στην αντίληψη των χρωμάτων. Η φωτοκερατίτιδα συνήθως προσβάλλει και τα δύο μάτια ταυτόχρονα, επειδή και τα δύο εκτίθενται στην ίδια πηγή υπεριώδους ακτινοβολίας. Η βλάβη αφορά κυρίως την επιφάνεια του ματιού και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι προσωρινή. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν μέσα σε 24 έως 48 ώρες, καθώς τα κύτταρα της επιφάνειας του κερατοειδούς αποκαθίστανται. Η διάρκεια και η ένταση όμως εξαρτώνται από τον βαθμό της έκθεσης και δεν πρέπει κάθε επώδυνο ή κόκκινο μάτι να θεωρείται αυτόματα αποτέλεσμα της ηλιακής ακτινοβολίας.
Η αντιμετώπιση μιας ήπιας φωτοκερατίτιδας περιλαμβάνει κυρίως ξεκούραση των ματιών και απομάκρυνση από το έντονο φως. Μια δροσερή, υγρή κομπρέσα πάνω στα κλειστά μάτια μπορεί να περιορίσει την ενόχληση, ενώ συνιστάται να αποφεύγεται το τρίψιμο των ματιών και να αφαιρούνται οι φακοί επαφής μέχρι να αποκατασταθεί η επιφάνειά τους. Τεχνητά δάκρυα χωρίς συντηρητικά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την ανακούφιση από την ξηρότητα και τον ερεθισμό.
Δεν είναι το ίδιο με τη βλάβη στον αμφιβληστροειδή
Η φωτοκερατίτιδα πρέπει να διαχωρίζεται από μια πολύ διαφορετική και σοβαρότερη κατάσταση, την ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια. Στη φωτοκερατίτιδα η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί βλάβη κυρίως στην επιφάνεια του ματιού, ενώ στην ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια η βλάβη αφορά τον αμφιβληστροειδή, δηλαδή τον φωτοευαίσθητο ιστό που βρίσκεται βαθύτερα στο μάτι. Η ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να προκληθεί από την απευθείας θέαση του ήλιου χωρίς κατάλληλη προστασία, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης, και μπορεί να προκαλέσει προβλήματα όρασης που διαρκούν περισσότερο. Η πρόληψη της φωτοκερατίτιδας βασίζεται κυρίως στην ουσιαστική προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και όχι απλώς στη μείωση της έντονης αντανάκλασης. Τα γυαλιά ηλίου πρέπει να αναφέρουν ότι μπλοκάρουν το 100% της ακτινοβολίας UVA και UVB ή να φέρουν την ένδειξη UV400. Τα πολωτικά γυαλιά μπορούν να μειώσουν την αντανάκλαση, όμως η πόλωση από μόνη της δεν εγγυάται επαρκή προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία. Για μεγαλύτερη κάλυψη μπορούν να προτιμηθούν γυαλιά που εφαρμόζουν κοντά στο πρόσωπο ή έχουν περιμετρικό σχεδιασμό, ενώ η χρήση καπέλου με φαρδύ γείσο προσφέρει επιπλέον προστασία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε περιβάλλοντα με έντονη αντανάκλαση, όπως η παραλία, το χιόνι και το νερό, καθώς και σε μεγάλο υψόμετρο. Τα κοινά γυαλιά ηλίου δεν επαρκούν για ορισμένες ακραίες συνθήκες, όπως η έντονη έκθεση σε χιονισμένο περιβάλλον ή η συγκόλληση, όπου απαιτείται ειδικός προστατευτικός εξοπλισμός. Η προστασία είναι επίσης απαραίτητη τις ημέρες με έντονη ηλιοφάνεια, ενώ η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να υπάρχει και όταν ο ουρανός δεν είναι απόλυτα καθαρός. Όταν υπάρχει έντονος πόνος, απώλεια ή επιδείνωση της όρασης, τραυματισμός ή έκθεση σε χημική ουσία, πόνος μόνο στο ένα μάτι ή συμπτώματα που διαρκούν περισσότερο από 48 ώρες, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να έχουν διαφορετική αιτία και η εξέταση του κερατοειδούς είναι απαραίτητη για να διαπιστωθεί αν πρόκειται πράγματι για φωτοκερατίτιδα ή για άλλη οφθαλμική βλάβη.
