Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος συνδέεται συχνά με τη γήρανση, όμως η εμφάνιση και η εξέλιξή της δεν καθορίζονται αποκλειστικά από την ηλικία. Η κατάσταση επηρεάζεται από το σωματικό βάρος, τη μυϊκή δύναμη, τη σωματική δραστηριότητα, τη διατροφή και προηγούμενους τραυματισμούς, ενώ η αδυναμία των μυών των ποδιών και το αυξημένο βάρος μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την άρθρωση. Νέα ενημέρωση που δημοσιεύθηκε από το Siteman Cancer Center στις 20 Αυγούστου 2026 εξετάζει τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τον πόνο και τη λειτουργικότητα του γόνατος, επισημαίνοντας ότι ακόμη και σχετικά μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν την πίεση που δέχεται η άρθρωση.
Η οστεοαρθρίτιδα εμφανίζεται όταν ο χόνδρος που προστατεύει τα οστά μέσα στην άρθρωση σταδιακά φθείρεται, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ομαλή κίνηση του γόνατος και να μπορεί να εμφανιστούν πόνος και δυσκαμψία. Η επίδρασή της δεν περιορίζεται όμως στην ίδια την άρθρωση, καθώς ο πόνος και η δυσκολία στην κίνηση μπορούν να οδηγήσουν σε μικρότερη σωματική δραστηριότητα, επηρεάζοντας την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής. Στις ΗΠΑ περισσότερα από 30 εκατομμύρια άτομα έχουν κάποια μορφή οστεοαρθρίτιδας, ενώ το γόνατο είναι η άρθρωση που προσβάλλεται συχνότερα. Παρότι η πάθηση θεωρείται συνήθως πρόβλημα μεγαλύτερων ηλικιών, περίπου οι μισές περιπτώσεις αφορούν ανθρώπους που βρίσκονται ακόμη σε ηλικία εργασίας.
Το βάρος και οι μύες του γόνατος
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που εξετάζονται είναι η μηχανική επιβάρυνση της άρθρωσης από το σωματικό βάρος. Όσο αυξάνεται το φορτίο που δέχεται το γόνατο κατά το περπάτημα και τις καθημερινές κινήσεις, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η καταπόνηση μιας άρθρωσης που ήδη εμφανίζει φθορά. Η ενδυνάμωση των μυών των μηρών αποτελεί επομένως βασικό μέρος της αντιμετώπισης, καθώς οι ισχυρότεροι μύες μπορούν να συμβάλλουν στη στήριξη και στη σταθερότητα του γόνατος. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που παρατίθεται για την απώλεια βάρους. Για ένα υπέρβαρο άτομο, η απώλεια περίπου 4,5 κιλών μπορεί να μειώσει την πίεση που δέχονται τα γόνατα κατά περίπου 18 κιλά σε κάθε βήμα. Η αναλογία αυτή δείχνει γιατί ακόμη και μια σχετικά περιορισμένη μεταβολή του σωματικού βάρους μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στις μηχανικές δυνάμεις που ασκούνται στην άρθρωση. Η μείωση της πίεσης μπορεί με τη σειρά της να συμβάλει στην ανακούφιση του πόνου και στη βελτίωση της κινητικότητας.
Η σωματική δραστηριότητα έχει παράλληλα σημαντικό ρόλο, παρότι υπάρχει η διαδεδομένη αντίληψη ότι δραστηριότητες όπως το τρέξιμο καταστρέφουν τα γόνατα. Η συγκεκριμένη ενημέρωση επισημαίνει ότι το τρέξιμο μπορεί να αποτελεί μέρος ενός ενεργού τρόπου ζωής και δεν θεωρείται από μόνο του αιτία που οδηγεί αναπόφευκτα σε οστεοαρθρίτιδα. Η συστηματική κίνηση βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής δύναμης και του σωματικού βάρους, δύο παράγοντες που σχετίζονται άμεσα με την επιβάρυνση των αρθρώσεων.
Η διατροφή και οι διαθέσιμες παρεμβάσεις
Η διατροφή αποτελεί ακόμη έναν παράγοντα που εξετάζεται στο πλαίσιο της διαχείρισης της οστεοαρθρίτιδας. Ένα διατροφικό πρότυπο με περισσότερα φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης και λιγότερα υπερ-επεξεργασμένα και ζαχαρούχα τρόφιμα μπορεί να υποστηρίξει τη γενικότερη υγεία και, σύμφωνα με την ενημέρωση, να συμβάλει στη μείωση της φλεγμονής και του πόνου που σχετίζεται με την οστεοαρθρίτιδα. Η διατροφή δεν παρουσιάζεται ως αυτόνομη θεραπεία, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης που περιλαμβάνει σωματική δραστηριότητα και έλεγχο του βάρους. Για όσους έχουν ήδη οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, υπάρχουν παράλληλα διαφορετικές επιλογές αντιμετώπισης ανάλογα με την ένταση των συμπτωμάτων και την κατάσταση της άρθρωσης. Η ενδυνάμωση των μυών των μηρών, οι επιγονατίδες ή άλλοι νάρθηκες, τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα και οι ενέσεις, μεταξύ άλλων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διαχείριση του πόνου και των προβλημάτων κινητικότητας. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί ακόμη και η χειρουργική αντικατάσταση του γόνατος.
Η κληρονομικότητα αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου, αλλά το οικογενειακό ιστορικό δεν σημαίνει ότι η εμφάνιση της οστεοαρθρίτιδας είναι προδιαγεγραμμένη. Προηγούμενος τραυματισμός στο γόνατο, μεγαλύτερη ηλικία, γυναικείο φύλο, αυξημένο σωματικό βάρος και αδύναμοι μύες των ποδιών συνδέονται με υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης της πάθησης. Η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα, χωρίς όμως να εξαλείφει τη σημασία των παραγόντων που μπορούν να τροποποιηθούν.
