Τα πιθανά οφέλη για ενέργεια, καρδιά και υγιή γήρανση
Το CoQ10, γνωστό και ως συνένζυμο Q10 ή ουβικινόνη, είναι μια λιποδιαλυτή ουσία που βρίσκεται σε κάθε κύτταρο του σώματος. Δεν είναι βιταμίνη με την κλασική έννοια, αλλά λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο. Ο οργανισμός το παράγει μόνος του, αλλά το λαμβάνει και από τη διατροφή, κυρίως από τα εντόσθια, τα λιπαρά ψάρια και τους ξηρούς καρπούς. Το πρόβλημα είναι ότι η παραγωγή του μειώνεται με την ηλικία, και σε άτομα με ορισμένες παθήσεις τα επίπεδά του στο αίμα είναι σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο.
Ο ρόλος του CoQ10 στον οργανισμό είναι κεντρικός για την παραγωγή ενέργειας. Λειτουργεί μέσα στα μιτοχόνδρια, τα οποία αποτελούν το «εργοστάσιο» κάθε κυττάρου, μεταφέροντας ηλεκτρόνια κατά μήκος της αναπνευστικής αλυσίδας για την παραγωγή ATP, δηλαδή του βασικού μορίου ενέργειας που χρησιμοποιεί κάθε κύτταρο. Παράλληλα, λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό, εξουδετερώνοντας ελεύθερες ρίζες και προστατεύοντας τις κυτταρικές μεμβράνες και τη χοληστερόλη LDL από οξείδωση. Τα υψηλότερα επίπεδα CoQ10 εντοπίζονται στην καρδιά, το ήπαρ, τα νεφρά και το πάγκρεας, δηλαδή στα όργανα με τις μεγαλύτερες ενεργειακές ανάγκες.
Τι δείχνει η έρευνα για τα συμπληρώματα
Η επιστημονική τεκμηρίωση για τα συμπληρώματα CoQ10 είναι ανομοιόμορφη ανάλογα με την πάθηση που εξετάζεται, κάτι που είναι σημαντικό να γνωρίζουν όσοι σκέφτονται να τα λάβουν.
Στην καρδιακή ανεπάρκεια, τα αποτελέσματα είναι από τα πιο υποσχόμενα. Ανάλυση 14 κλινικών δοκιμών κατέληξε ότι όσοι λάμβαναν CoQ10 είχαν μεγαλύτερη ικανότητα άσκησης και χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου σε σχέση με την ομάδα του εικονικού σκευάσματος. Μελέτη του 2022 επιβεβαίωσε βελτίωση συμπτωμάτων σε συγκεκριμένες κατηγορίες καρδιακής ανεπάρκειας. Παράλληλα, το CoQ10 φαίνεται να προστατεύει την καρδιά από τις τοξικές επιδράσεις ορισμένων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων.
Στην αρτηριακή πίεση, μια ανασκόπηση οκτώ κλινικών δοκιμών βρήκε μέση μείωση της συστολικής πίεσης κατά 16 mmHg και της διαστολικής κατά 10 mmHg σε άτομα με υπέρταση. Τα αποτελέσματα όμως είχαν μεθοδολογικές αδυναμίες και απαιτούν επιβεβαίωση από μεγαλύτερες μελέτες.
Στον πονοκέφαλο ημικρανίας, υπάρχουν ενδείξεις ότι το CoQ10 μειώνει τη συχνότητα και τη διάρκεια των κρίσεων, ιδίως όταν συνδυάζεται με άλλα συμπληρώματα όπως το μαγνήσιο και η κουρκουμίνη, αν και χρειάζονται αρκετοί μήνες χρήσης για να εμφανιστεί αποτέλεσμα.
Στη μυϊκή αδυναμία από στατίνες, που είναι συχνό παράπονο όσων λαμβάνουν φάρμακα για τη χοληστερόλη, η θεωρία είναι πειστική: οι στατίνες αναστέλλουν ένα βιοχημικό μονοπάτι που οδηγεί στη σύνθεση του CoQ10, οπότε τα επίπεδά του μειώνονται. Ωστόσο τα κλινικά στοιχεία παραμένουν αμφιλεγόμενα και η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει σε οριστικό συμπέρασμα.
Στη γνωστική λειτουργία, μελέτες σε ζώα δείχνουν προστατευτικές επιδράσεις στη μνήμη και τη μάθηση, αλλά τα δεδομένα από ανθρώπινες κλινικές δοκιμές παραμένουν ασυνεπή. Μια ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Nutrients κατέληξε ότι χρειάζονται πιο αυστηρές κλινικές δοκιμές πριν βγουν ασφαλή συμπεράσματα.
Ποιοι έχουν χαμηλά επίπεδα και πού το βρίσκουμε στη διατροφή
Χαμηλά επίπεδα CoQ10 έχουν καταγραφεί σε άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια, διαβήτη τύπου 2, καρκίνο, νόσο Πάρκινσον και μυϊκές παθήσεις, καθώς και σε όσους λαμβάνουν στατίνες. Δεν είναι πάντα σαφές αν τα χαμηλά επίπεδα συμβάλλουν στην πάθηση ή αν η πάθηση μειώνει τα επίπεδα, αλλά και στις δύο περιπτώσεις η αναπλήρωση μέσω συμπληρώματος έχει λογική βάση.
Από τη διατροφή, οι καλύτερες πηγές είναι η καρδιά και το συκώτι (βοδινό και κοτόπουλο), το σκουμπρί, ο σολομός, η πέστροφα και οι σαρδέλες, καθώς και τα φιστίκια και τα σουσάμι. Τα λαχανικά και τα φρούτα περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες, με εξαίρεση το αβοκάντο.
Επειδή το CoQ10 είναι λιποδιαλυτό, τα συμπληρώματά του απορροφώνται καλύτερα όταν λαμβάνονται με γεύμα που περιέχει λίπος. Θεωρείται γενικά ασφαλές με ήπιες παρενέργειες, αλλά όσοι λαμβάνουν αντιπηκτικά όπως η βαρφαρίνη πρέπει να συμβουλευτούν γιατρό πριν το ξεκινήσουν, καθώς υπάρχουν ενδείξεις αλληλεπίδρασης.
