Επιστήμονες ανέπτυξαν έναν «διακόπτη απενεργοποίησης» του πόνου στον εγκέφαλο που μιμείται τη μορφίνη
Ο χρόνιος πόνος αφορά περίπου 50 εκατομμύρια Αμερικανούς και κοστίζει πάνω από 635 εκατομμύρια δολάρια ετησίως σε ιατρικά έξοδα και απώλεια παραγωγικότητας. Τα οπιοειδή, όπως η μορφίνη, παραμένουν η κύρια θεραπευτική επιλογή, αλλά φέρουν βαρύ τίμημα, καθώς το 2019, η χρήση ναρκωτικών συνδέθηκε με 600.000 θανάτους παγκοσμίως, με το 80% να αφορά οπιοειδή. Μια νέα προκλινική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature από ερευνητές του Ιατρικού Σχολείου του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας, σε συνεργασία με Carnegie Mellon και Stanford, προσφέρει μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 96 ώρες επιμόλυνσης: Η σπασμένη λεπίδα που οδήγησε σε μαζική ανάκληση έτοιμων γευμάτων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΙΚΕΑ: Ανάκληση λόγω κινδύνου ηλεκτροπληξίας – Ποια προϊόντα επηρεάζονται και τι ισχύει στην Ελλάδα
Η νέα γονιδιακή θεραπεία στοχεύει απευθείας τα κυκλώματα επεξεργασίας πόνου στον εγκέφαλο, λειτουργώντας σαν ένας ακριβής «διακόπτης απόχρωσης» που χαμηλώνει μόνο το σήμα πόνου χωρίς να επηρεάζει άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Σε αντίθεση με τα οπιοειδή που δρουν διάχυτα και ενεργοποιούν τα κέντρα ανταμοιβής προκαλώντας εξάρτηση, αυτή η θεραπεία δεν ενεργοποιεί τα μονοπάτια εξάρτησης και δεν επηρεάζει τις φυσιολογικές αισθήσεις.
Για να σχεδιάσουν τη θεραπεία, οι ερευνητές μελέτησαν πρώτα τα εγκεφαλικά κύτταρα που εμπλέκονται στην παρακολούθηση σημάτων πόνου. Χρησιμοποιώντας αυτές τις γνώσεις, ανέπτυξαν ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που παρακολουθεί τη φυσική συμπεριφορά ποντικών, εκτιμά τα επίπεδα πόνου και βοηθά στον προσδιορισμό της απαραίτητης θεραπείας. Αυτό το σύστημα χρησίμευσε ως οδηγός για τον σχεδιασμό της στοχευμένης γονιδιακής θεραπείας.
Η θεραπεία εισάγει έναν «διακόπτη απενεργοποίησης» ειδικό για τον εγκέφαλο, ο οποίος όταν ενεργοποιείται μειώνει τον πόνο για παρατεταμένο χρονικό διάστημα χωρίς να δημιουργεί ανοχή, δηλαδή χωρίς να απαιτούνται ολοένα μεγαλύτερες δόσεις για το ίδιο αποτέλεσμα. Αυτό αντιπαραβάλλεται ευνοϊκά με τη μορφίνη, όπου η ανοχή αποτελεί ένα από τα κεντρικά προβλήματα μακροχρόνιας χρήσης.
Η έρευνα αυτή, που αντιπροσωπεύει έξι χρόνια εργασίας με χρηματοδότηση από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, έρχεται σε μια εποχή που η κρίση των οπιοειδών συνεχίζει να καταστρέφει ζωές. Μια έρευνα του 2025 διαπίστωσε ότι σχεδόν οι μισοί κάτοικοι της Φιλαδέλφειας γνωρίζουν κάποιον με διαταραχή χρήσης οπιοειδών, και ένας στους τρεις γνωρίζει κάποιον που πέθανε από υπερδοσολογία.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η διαδρομή από την ανακάλυψη στην κλινική εφαρμογή είναι μακρά. Η ομάδα συνεργάζεται ήδη με άλλους επιστήμονες για την προώθηση της έρευνας προς κλινικές δοκιμές. Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν σε ανθρώπους, αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης του χρόνιου πόνου, προσφέροντας αποτελεσματική ανακούφιση χωρίς να τροφοδοτεί την κρίση εξάρτησης που έχει ήδη αφήσει βαρύ αποτύπωμα σε εκατομμύρια οικογένειες.
