Μια ημερήσια δόση 1.000 mg βιταμίνης C συνδέθηκε με σημαντικά μεγαλύτερη επιβίωση σε μια μικρή τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή σε ανθρώπους με προκαρκινικές διαταραχές του αίματος ή χαμηλού κινδύνου μυελοειδείς κακοήθειες. Στη διάρκεια παρακολούθησης περίπου τριών ετών καταγράφηκαν 11 θάνατοι μεταξύ των 55 ασθενών που έλαβαν βιταμίνη C, έναντι 24 μεταξύ των 54 που έλαβαν placebo. Ωστόσο, το συγκεκριμένο εύρημα ήταν διερευνητικό και δεν αποτέλεσε το κύριο καταληκτικό σημείο της μελέτης, ενώ η βιταμίνη C δεν κατάφερε να επιβραδύνει τον ρυθμό αύξησης των παθολογικών κυττάρων, που ήταν ο βασικός στόχος της δοκιμής. Η μελέτη EVITA πραγματοποιήθηκε στη Δανία και στις ΗΠΑ και περιέλαβε 109 ενήλικες με κλωνική κυτταροπενία απροσδιόριστης σημασίας, γνωστή ως CCUS, ή με χαμηλού κινδύνου μυελοειδείς κακοήθειες. Πρόκειται για καταστάσεις στις οποίες υπάρχουν παθολογικές μεταβολές στα κύτταρα του αίματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυξημένος κίνδυνος εξέλιξης σε σοβαρότερη αιματολογική νόσο. Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες και ούτε οι ίδιοι ούτε οι ερευνητές γνώριζαν ποιος λάμβανε βιταμίνη C και ποιος placebo. Η μία ομάδα έλαβε 1.000 mg βιταμίνης C από το στόμα καθημερινά για 12 μήνες, ενώ η άλλη έλαβε εικονικό σκεύασμα.
Το κύριο ερώτημα της μελέτης δεν απαντήθηκε
Η λογική πίσω από τη δοκιμή δεν ήταν απλώς ότι η βιταμίνη C αποτελεί αντιοξειδωτικό. Οι ερευνητές ενδιαφέρθηκαν ιδιαίτερα για τον ρόλο της στη λειτουργία των ενζύμων TET, τα οποία συμμετέχουν στη ρύθμιση της ενεργοποίησης και απενεργοποίησης γονιδίων μέσω επιγενετικών μηχανισμών. Μεταλλάξεις στο γονίδιο TET2 είναι συχνές σε ορισμένες μυελοειδείς κακοήθειες και προκλινικά πειράματα είχαν δημιουργήσει την υπόθεση ότι η βιταμίνη C θα μπορούσε να επηρεάσει την εξέλιξη των παθολογικών κυττάρων. Η δοκιμή, όμως, δεν έδειξε διαφορά στο κύριο καταληκτικό σημείο, δηλαδή στον ρυθμό αύξησης του παθολογικού κυτταρικού κλώνου. Η διάμεση μεταβολή στον ρυθμό κλωνικής ανάπτυξης δεν διέφερε μεταξύ της ομάδας βιταμίνης C και της ομάδας placebo, με p=0,70. Με άλλα λόγια, το βασικό ερώτημα για το αν η καθημερινή λήψη βιταμίνης C μπορεί να επιβραδύνει άμεσα την αύξηση των παθολογικών κυττάρων δεν επιβεβαιώθηκε από τη συγκεκριμένη δοκιμή. Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν αλλαγές σε δείκτες φλεγμονώδους σηματοδότησης και λιγότερα σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα στην ομάδα της βιταμίνης C. Σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα καταγράφηκαν σε 18 από τους 55 ασθενείς που έλαβαν βιταμίνη C, έναντι 30 από τους 53 στην ομάδα placebo. Στην ομάδα της βιταμίνης C παρατηρήθηκαν επίσης λιγότερα περιστατικά αναιμίας, πνευμονίας, οξείας άσηπτης αρθρίτιδας και εσωτερικής αιμορραγίας, ενώ τα γαστρεντερικά προβλήματα ήταν συχνότερα σε αυτή την ομάδα.
Η διαφορά στους θανάτους και τι σημαίνει
Το εύρημα που τραβά περισσότερο την προσοχή προέκυψε κατά τη μακροχρόνια παρακολούθηση των συμμετεχόντων. Με διάμεση παρακολούθηση 33,6 μηνών, καταγράφηκαν συνολικά 35 θάνατοι. Οι 24 σημειώθηκαν στην ομάδα του placebo και οι 11 στην ομάδα της βιταμίνης C. Σε διερευνητική ανάλυση, η συνολική επιβίωση ήταν μεγαλύτερη στους ασθενείς που είχαν κατανεμηθεί στη βιταμίνη C, με αναλογία κινδύνου θανάτου 0,35. Η συσχέτιση παρέμεινε και μετά από στατιστική προσαρμογή για ορισμένα χαρακτηριστικά των ασθενών, με προσαρμοσμένη αναλογία κινδύνου 0,42. Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη λεπτομέρεια που περιορίζει το πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν τα συμπεράσματα. Η μελέτη δεν είχε σχεδιαστεί ούτε διέθετε την απαιτούμενη στατιστική ισχύ για να αποδείξει όφελος στη συνολική επιβίωση. Η ανάλυση της επιβίωσης χαρακτηρίζεται από τους ίδιους τους ερευνητές ως διερευνητική και πραγματοποιήθηκε ως μεταγενέστερο καταληκτικό σημείο. Επιπλέον, πρόκειται για μόλις 109 ασθενείς, επομένως ο αριθμός των θανάτων είναι μικρός και τα αποτελέσματα χρειάζονται επιβεβαίωση σε πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα αποτελέσματα παρέχουν λόγο για μια μεγαλύτερη κλινική δοκιμή φάσης 3, η οποία θα σχεδιαστεί ώστε να εξετάσει ειδικά εάν η βιταμίνη C μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη και την επιβίωση ασθενών με αυτές τις πρώιμες αιματολογικές διαταραχές. Μέχρι τότε, το εύρημα δεν αποτελεί βάση για να συσταθεί η λήψη υψηλών δόσεων βιταμίνης C ως θεραπεία ή ως μέσο πρόληψης της λευχαιμίας.
Η σημασία της μελέτης βρίσκεται επομένως περισσότερο στο σήμα που εντόπισε παρά σε μια νέα θεραπευτική οδηγία. Η βιταμίνη C φάνηκε να έχει βιολογική δράση στους συγκεκριμένους ασθενείς και συνδέθηκε με λιγότερα σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα και μεγαλύτερη επιβίωση, όμως η απουσία επίδρασης στο κύριο καταληκτικό σημείο και ο διερευνητικός χαρακτήρας της ανάλυσης επιβίωσης σημαίνουν ότι απαιτούνται νέα δεδομένα πριν μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει αποδεδειγμένο αντικαρκινικό όφελος. Οι ερευνητές επισημαίνουν άλλωστε ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για θεραπευτικές συστάσεις.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cancer.
