Νέα μελέτη εξηγεί τον ρόλο του εγκεφάλου στην υπερκατανάλωση τροφής
Όλοι έχουμε βιώσει εκείνη την αμήχανη στιγμή: Μόλις τελειώσαμε ένα πλήρες γεύμα, αισθανόμαστε χορτάτοι, και παρόλα αυτά το βλέμμα μας πέφτει στο κουτί με τα μπισκότα και το χέρι μας τείνει να ανοίξει. Δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα ούτε έλλειψη θέλησης. Σύμφωνα με νέα έρευνα του Πανεπιστημίου East Anglia της Αγγλίας, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Plymouth, ο εγκέφαλος απλώς αδυνατεί να σβήσει ένα μηχανισμό που έχει χτίσει επί χρόνια, ανεξάρτητα από το αν το σώμα χρειάζεται πραγματικά τροφή. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Appetite.
Η έρευνα βασίστηκε σε μετρήσεις εγκεφαλικών κυμάτων με ηλεκτροεγκεφαλογράφο σε άτομα που είχαν ήδη φάει και ήταν χορτάτα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή συνέχιζαν να αντιδρούν έντονα στην εμφάνιση ελκυστικών τροφίμων, ακόμα και αφού τα άτομα είχαν ήδη αποφασίσει συνειδητά ότι δεν θέλουν να φάνε. Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος εξέπεμπε σήματα ανταμοιβής για το φαγητό ανεξάρτητα από την κατάσταση κορεσμού του σώματος και ανεξάρτητα από τη συνειδητή πρόθεση του ατόμου.
Ο επικεφαλής ερευνητής, δρ. Thomas Sambrook από τη Σχολή Ψυχολογίας του UEA, εξηγεί ότι αυτές οι εγκεφαλικές αποκρίσεις λειτουργούν σαν συνήθειες, δηλαδή αυτόματες, μαθημένες αντιδράσεις που έχουν δομηθεί μέσα από χρόνια επανάληψης της σύνδεσης ανάμεσα σε συγκεκριμένα τρόφιμα και αίσθηση ευχαρίστησης. Αυτές οι αντιδράσεις φαίνεται να λειτουργούν ανεξάρτητα από τις συνειδητές αποφάσεις μας, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμα και όταν νομίζουμε ότι τρώμε επειδή πεινάμε, ο εγκέφαλος μπορεί απλώς να ακολουθεί ένα εδραιωμένο αυτόματο μοτίβο που δεν σχετίζεται με την πραγματική ανάγκη για ενέργεια.
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της έρευνας είναι ότι δεν βρέθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ της ικανότητας ενός ατόμου να λαμβάνει συνειδητές αποφάσεις με βάση στόχους και της αντίστασης του εγκεφάλου του σε αυτές τις αυτόματες αποκρίσεις. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ακόμα και άτομα με εξαιρετική αυτοσυγκράτηση μπορούν να υπονομευθούν από αυτόματες νευρωνικές αποκρίσεις που δεν ελέγχουν συνειδητά.
Η σημασία αυτής της έρευνας εκτείνεται πέρα από τη μεμονωμένη κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ο δρ. Sambrook επισημαίνει ότι η παχυσαρκία δεν είναι απλώς θέμα έλλειψης βούλησης, αλλά σημάδι ότι τα σύγχρονα περιβάλλοντα, πλούσια σε διαφημίσεις, ορατά τρόφιμα και συνεχή οπτικά ερεθίσματα, έχουν υπερφορτώσει τους φυσικούς μηχανισμούς ελέγχου της όρεξης που εξέλιξε ο ανθρώπινος οργανισμός. Ο εγκέφαλος αντιδρά στα ερεθίσματα αυτά με τον ίδιο τρόπο που αντιδρά σε πραγματική πείνα, χωρίς να μπορεί να διακρίνει αξιόπιστα μεταξύ της βιολογικής ανάγκης και ενός διαφημιστικού μηνύματος.
Αυτό το εύρημα έχει συνέπειες για τον τρόπο που σχεδιάζονται πολιτικές δημόσιας υγείας γύρω από τη διατροφή και την παχυσαρκία. Εάν οι αυτόματες εγκεφαλικές αποκρίσεις σε ερεθίσματα τροφίμων λειτουργούν ανεξάρτητα από τη συνειδητή βούληση, τότε στρατηγικές που βασίζονται αποκλειστικά στην ατομική ευθύνη και την ενημέρωση των καταναλωτών έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Η μείωση της έκθεσης σε ερεθίσματα τροφίμων, μέσω ρύθμισης της διαφήμισης και του σχεδιασμού των χώρων πώλησης, μπορεί να έχει μεγαλύτερη επίδραση στη συμπεριφορά από ό,τι η απλή εκπαίδευση για υγιεινές επιλογές.
