Η πιο διαφημισμένη πρωτεΐνη του σώματος έχει γίνει πολυεκατομμυριούχος βιομηχανία. Η επιστήμη, όμως, έχει τη δική της άποψη
Λίγες λέξεις έχουν κυριαρχήσει τόσο έντονα στη σύγχρονη συζήτηση για την υγεία και την ομορφιά όσο η λέξη «κολλαγόνο». Σε κοινωνικά δίκτυα, σε φαρμακεία και σε διαφημιστικές καμπάνιες, το κολλαγόνο παρουσιάζεται ως η απόλυτη λύση για νεανικό δέρμα, υγιείς αρθρώσεις και γενικότερη αναζωογόνηση του οργανισμού. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη και πολύ πιο ενδιαφέρουσα από ό,τι υπόσχονται τα viral βίντεο.
Το κολλαγόνο είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη στο ανθρώπινο σώμα. Παρέχει δομή και στήριξη στο δέρμα, στα οστά, στους μύες και στον συνδετικό ιστό, διαδραματίζοντας έναν ρόλο που είναι θεμελιώδης για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Το πρόβλημα είναι ότι η παραγωγή του μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία. Αυτή η αναπόφευκτη βιολογική διαδικασία είναι που τροφοδοτεί μια αγορά συμπληρωμάτων δισεκατομμυρίων, αλλά και έναν εύλογο επιστημονικό προβληματισμό για το αν και πώς μπορεί η διατροφή να επιβραδύνει την παρακμή αυτή.
Τι τρώμε και τι πραγματικά χτίζει κολλαγόνο
Η επιστημονική έρευνα διακρίνει δύο κατηγορίες τροφών σε σχέση με το κολλαγόνο. Η πρώτη περιλαμβάνει τρόφιμα ζωικής προέλευσης που περιέχουν κολλαγόνο άμεσα, και η δεύτερη τρόφιμα που προσφέρουν στον οργανισμό τα δομικά υλικά για να παράγει μόνος του αυτή την πρωτεΐνη. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, γιατί η έρευνα για το πώς το διατροφικό κολλαγόνο επηρεάζει άμεσα το δέρμα ή τις αρθρώσεις βρίσκεται ακόμα σε πρώιμα στάδια και τα αποτελέσματα δεν είναι οριστικά.
Αυτό που γνωρίζουμε με μεγαλύτερη βεβαιότητα είναι ότι η βιταμίνη C και συγκεκριμένα αμινοξέα υποστηρίζουν την παραγωγή κολλαγόνου. Τα αυγά, για παράδειγμα, δεν περιέχουν κολλαγόνο, αλλά είναι πλούσια σε προλίνη και ψευδάργυρο, δύο στοιχεία απαραίτητα για τη σύνθεσή του. Η προλίνη, ένα αμινοξύ, ρυθμίζει τη δομή, την αντοχή και τη σταθερότητα του κολλαγόνου, ενώ ο ψευδάργυρος λειτουργεί ως καταλύτης στην παραγωγική διαδικασία. Το κοτόπουλο με το δέρμα του αποτελεί μία από τις πλουσιότερες πηγές τύπου Ι κολλαγόνου, αν και η υψηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρά σε σχέση με το κοτόπουλο χωρίς δέρμα είναι παράγοντας που αξίζει να λαμβάνεται υπόψη από όσους παρακολουθούν την ενεργειακή τους πρόσληψη.
Τα εσπεριδοειδή κατέχουν ξεχωριστή θέση σε αυτή τη συζήτηση, και για εύλογο λόγο. Χωρίς επαρκή βιταμίνη C, ο οργανισμός αδυνατεί να παράγει το είδος κολλαγόνου που χρειάζεται για υγιή συνδετικό ιστό. Αυτό δεν είναι απλώς διατροφική σύσταση, είναι ιατρικό γεγονός που αποδεικνύεται με τραγικό τρόπο από την ιστορία του σκορβούτου, μιας ασθένειας που προκαλείται από σοβαρή και παρατεταμένη έλλειψη βιταμίνης C και εκδηλώνεται, μεταξύ άλλων, με κακή επούλωση τραυμάτων ακριβώς λόγω της διαταραχής στην παραγωγή κολλαγόνου. Ένα μεσαίο πορτοκάλι καλύπτει πάνω από το 70% της ημερήσιας συνιστώμενης δόσης βιταμίνης C για έναν ενήλικα. Τα σκούρα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι και το λάχανο, συνεισφέρουν επίσης σημαντικά στην πρόσληψη βιταμίνης C, με ένα φλιτζάνι ωμό λάχανο να αποδίδει περίπου 20 mg.
Τα συμπληρώματα κολλαγόνου και η αλήθεια που δεν «πουλάει»
Η αγορά των συμπληρωμάτων κολλαγόνου αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, αλλά η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική. Τα υπάρχοντα ερευνητικά δεδομένα είναι ανάμεικτα, και απαιτείται περισσότερη υψηλής ποιότητας έρευνα για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τις επιδράσεις τους στο δέρμα, στα οστά και στις αρθρώσεις. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι μπορεί να υποστηρίζουν την υγεία των μαλλιών, των νυχιών και των αρθρώσεων, αλλά αυτές οι ενδείξεις δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν τις υπερβολικές υποσχέσεις που συχνά τα συνοδεύουν. Αν κάποιος επιλέξει να τα χρησιμοποιήσει, συνιστάται να αναζητά προϊόντα με πιστοποίηση τρίτου ανεξάρτητου φορέα ελέγχου, ώστε να διασφαλίζεται τουλάχιστον η ποιότητα και η σύνθεση του προϊόντος.
Η βαθύτερη αλήθεια είναι απλή και όχι ιδιαίτερα εντυπωσιακή από εμπορική σκοπιά. Δεν υπάρχει κάποιο μαγικό προϊόν που να αλλάζει τα πάντα όταν πρόκειται για την ενίσχυση του κολλαγόνου. Αυτό που μετράει είναι η συνολική εικόνα της διατροφής: ποικιλία θρεπτικών τροφών, επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, άφθονα φρούτα και λαχανικά πλούσια σε βιταμίνη C και αντιοξειδωτικά, καθώς και ιχνοστοιχεία όπως ο ψευδάργυρος, ο χαλκός και η βιταμίνη Ε. Τα κάσιους, για παράδειγμα, περιέχουν και τα τρία αυτά στοιχεία ταυτόχρονα. Η επιστήμη δεν υπόσχεται θαύματα. Επιβεβαιώνει, για μια ακόμα φορά, ότι η ισορροπημένη διατροφή παραμένει η πιο αξιόπιστη επένδυση στην υγεία του οργανισμού.
