Η επιστημονική απόδειξη για τα περισσότερα οφέλη είναι πολύ πιο αδύναμη από ό,τι νομίζετε
Τα προβιοτικά έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων που τα λαμβάνουν πιστεύοντας ότι βελτιώνουν την πέψη, ενισχύουν το ανοσοποιητικό, μειώνουν το άγχος και προστατεύουν από χρόνιες παθήσεις. Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Μετα-ανάλυση περίπου 300 μελετών που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2000 και 2020 επιβεβαιώνει οφέλη σε συγκεκριμένες καταστάσεις, αλλά η επιστημονική κοινότητα είναι σαφής ότι τα ισχυρά στοιχεία αφορούν λίγες σχετικά σπάνιες παθήσεις και όχι τη γενική χρήση που προωθείται εμπορικά. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται επίσης κρίσιμα από το στέλεχος, τη δόση, τη διάρκεια και τα χαρακτηριστικά του ατόμου που τα λαμβάνει.
Πού υπάρχουν πραγματικά αποδείξεις
Τα πιο καλά τεκμηριωμένα οφέλη αφορούν τη διάρροια που σχετίζεται με αντιβιοτικά, όπου ορισμένα στελέχη μειώνουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο εμφάνισής της. Αποτελεσματικά φαίνεται επίσης να είναι σε μολύνσεις από Clostridioides difficile, αν και το αποτέλεσμα είναι μέτριο και οι γαστρεντερολόγοι το συστήνουν μόνο για ηλικιωμένους υψηλού κινδύνου ή ασθενείς που λαμβάνουν πολλά αντιβιοτικά για παρατεταμένο διάστημα. Για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ορισμένα στελέχη φέρνουν βελτίωση σε ορισμένα άτομα, αλλά δεν υπάρχει ακόμα τρόπος να προβλεφθεί ποιος θα ωφεληθεί. Για τη μεγάλη πλειοψηφία των χρήσεων που διαφημίζονται, από την ενίσχυση του ανοσοποιητικού και τη βελτίωση της διάθεσης έως την πρόληψη καρκίνου, τα στοιχεία παραμένουν ανεπαρκή ή αντιφατικά.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος από τα προβιοτικά αφορά ευπαθείς ομάδες που συχνά δεν το γνωρίζουν. Άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, νεογνά, ασθενείς σε εντατική μονάδα και όσοι έχουν κατεστραμμένο βλεννογόνο εντέρου έχουν αυξημένο κίνδυνο για ευκαιριακές λοιμώξεις από τα ίδια τα βακτήρια που περιέχονται στα συμπληρώματα. Ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Heliyon επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο μεταφοράς αντιμικροβιακής αντίστασης, καθώς ορισμένα στελέχη προβιοτικών μπορούν να ανταλλάσσουν γενετικό υλικό με παθογόνα βακτήρια στο έντερο. Μελέτη σε ζωικά μοντέλα που δημοσιεύθηκε στο Journal of Functional Foods έδειξε ότι η μακροχρόνια λήψη πολυστελεχικών προβιοτικών συνδέθηκε με συστηματική φλεγμονώδη απόκριση και αύξηση δεικτών καρδιαγγειακού κινδύνου, αν και τα αποτελέσματα σε ζώα δεν μεταφράζονται αυτόματα σε ανθρώπους. Για υγιείς ενήλικες χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ανάγκη, η λήψη προβιοτικών συμπληρωμάτων είναι γενικά ασφαλής, αλλά τα επιστημονικά στοιχεία δεν δικαιολογούν τη μαζική χρήση που υποδηλώνει η βιομηχανία. Η κατανάλωση ζυμωμένων τροφίμων, όπως γιαούρτι, κεφίρ και τουρσιά φυσικής ζύμωσης, παραμένει η πιο αξιόπιστη και ασφαλής εναλλακτική για την υποστήριξη του εντερικού μικροβιώματος χωρίς τις αβεβαιότητες που συνοδεύουν τα τυποποιημένα συμπληρώματα.
Πηγές
- Accounting for the health risk of probiotics, Heliyon (2024): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024039392
- Addressing safety concerns of long-term probiotic use, Journal of Functional Foods (2023): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1756464623001214
- Probiotics Help Only a Few Relatively Rare Diseases, Scientific American (2025): https://www.scientificamerican.com/article/the-hype-behind-expensive-probiotic-supplements/
