Μια νέα έρευνα αποκαλύπτει έναν απρόσμενο λόγο που κρατά χιλιάδες ανθρώπους μακριά από την οδοντιατρική καρέκλα. Και δεν είναι ο φόβος του πόνου
Πολλοί άνθρωποι νιώθουν άγχος και φόβο στη σκέψη μιας επίσκεψης στον οδοντίατρο. Οι ήχοι των εργαλείων, η μυρωδιά του ιατρείου, ακόμη και η ανάμνηση πόνου, έχουν συνδεθεί με μια σχεδόν παιδική αγωνία που παραμένει συχνά και στην ενήλικη ζωή. Αυτός ο φόβος είναι ο κύριος λόγος που πολλοί καθυστερούν ή αποφεύγουν εντελώς την οδοντιατρική φροντίδα — με αποτέλεσμα τα προβλήματα να γίνονται σοβαρότερα.Όμως, όπως δείχνει μια νέα μελέτη, δεν φταίει μόνο ο φόβος αλλά υπάρχει κάτι πιο βαθύ και πιο σιωπηλό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κοτόπουλο: Η πρόκληση της απόψυξης – Νέα μέθοδος που απαιτεί μόλις 18 λεπτά για να ξεπαγώσει
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελαιόλαδο και άνοια: Ευρήματα μελέτης τριάντα ετών σε 92.000 ενήλικες
Ερευνητές από τα πανεπιστήμια της Κοπεγχάγης, του Έξετερ και του Πλίμουθ υποστηρίζουν ότι η «οδοντιατρική ντροπή» μπορεί να οδηγήσει πολλούς ανθρώπους να αποφεύγουν τη θεραπεία, επιδεινώνοντας τις ανισότητες στην στοματική υγεία. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ντροπή αυτή μπορεί να προκύψει τόσο από την ίδια την κατάσταση των δοντιών —π.χ. φθορά, απώλεια ή αισθητικά προβλήματα— όσο και από τον τρόπο ζωής: κάπνισμα, κακή διατροφή ή παραμέληση της καθημερινής υγιεινής.
Η ντροπή δεν προκαλείται μόνο από την αυτοεικόνα, αλλά συχνά και από τον ίδιο τον επαγγελματία υγείας. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι οδοντίατροι μπορούν —συνειδητά ή όχι— να προκαλέσουν ντροπή στους ασθενείς, ιδίως όταν προσπαθούν να τους “νουθετήσουν” για κακές συνήθειες. Όταν η επίπληξη αντικαθιστά την ενσυναίσθηση, ο ασθενής απομακρύνεται.
Η ντροπή αυτή έχει πραγματικές επιπτώσεις: χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση και αποφυγή ιατρικής φροντίδας. Δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο όπου η κακή στοματική υγεία προκαλεί ντροπή, η ντροπή οδηγεί σε παραμέληση και η παραμέληση επιδεινώνει το πρόβλημα — επανατροφοδοτώντας το συναίσθημα που την προκάλεσε.
Όπως εξηγεί η καθηγήτρια Luna Dolezal από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ, «η ντροπή μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν θέλουν να δείξουν τα δόντια τους ή να παραδεχτούν ότι καπνίζουν ή τρέφονται άσχημα. Είναι τόσο αποτέλεσμα όσο και αιτία της κακής στοματικής υγείας».
Οι ερευνητές ζητούν να καθιερωθεί η έννοια της “ικανότητας διαχείρισης ντροπής” στα επαγγέλματα υγείας — δηλαδή, να εκπαιδεύονται οι επαγγελματίες στο να αναγνωρίζουν, να κατανοούν και να αποφεύγουν συμπεριφορές που ενισχύουν τη ντροπή. Αυτό σημαίνει και αλλαγή στο σύστημα: από την ψυχρή κριτική σε ένα περιβάλλον ενσυναίσθησης και κατανόησης. Σύμφωνα με τη μελέτη και οι ανισότητες στο σύστημα υγείας —όπως οι υψηλές τιμές των θεραπειών— ενισχύουν το συναίσθημα της ντροπής, ειδικά στα άτομα με χαμηλό εισόδημα ή σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Όταν η φροντίδα των δοντιών γίνεται προνόμιο, η ντροπή μετατρέπεται σε κοινωνικό φράγμα.
Η έρευνα επισημαίνει ότι η οδοντιατρική ντροπή είναι περισσότερο εμφανής στους ηλικιωμένους, σε ανθρώπους που έχουν υποστεί τραύμα ή κακοποίηση, και σε όσους αντιμετωπίζουν κοινωνικό αποκλεισμό. Οι Δανοί ερευνητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα “Lifelong Oral Health” εντόπισαν το φαινόμενο αυτό ιδιαίτερα έντονο στις δομές φροντίδας ηλικιωμένων.
Η ντροπή για τα δόντια δεν αφορά μόνο την υγεία. Επηρεάζει την αυτοπεποίθηση, τις κοινωνικές σχέσεις, ακόμη και την πρόσβαση στην εργασία. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, πρόκειται για έναν καθοδικό φαύλο κύκλο που «αγγίζει κάθε πτυχή της ζωής». Το μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: ο φόβος για τον οδοντίατρο μπορεί να ξεπεραστεί, αλλά η ντροπή χρειάζεται κατανόηση, όχι επίπληξη. Η στοματική υγεία δεν είναι πολυτέλεια· είναι δικαίωμα — και ξεκινά από ένα χαμόγελο χωρίς κριτική.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cdoe.70019
