Μπλόκο στην πρακτική με την οποία ένας καταναλωτής μπορεί να χάνει τη δυνατότητα να διεκδικήσει χρήματα από χρεώσεις που βασίστηκαν σε καταχρηστική και άκυρη ρήτρα βάζει νέα απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κρίση μπορεί να έχει σημασία για συμβάσεις όπως αυτές του ηλεκτρικού ρεύματος, του φυσικού αερίου, της κινητής και σταθερής τηλεφωνίας, αλλά και για τραπεζικές ή άλλες συμβάσεις με όρους που επιτρέπουν μεταβολές στις χρεώσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελληνικό μαγειρικό λάδι με βιομηχανικούς ρύπους πάνω από τα όρια – Δυνητικά σοβαρός ο κίνδυνος
Η απόφαση εκδόθηκε σήμερα 24 Σεπτεμβρίου και αφορά υπόθεση εταιρείας τηλεθέρμανσης στη Γερμανία. Η διαφορά άρχισε από σύμβαση που είχε υπογραφεί το 2012 και περιείχε ρήτρα αναπροσαρμογής της τιμής. Η εταιρεία άλλαζε κάθε χρόνο τη χρέωση κατανάλωσης από το 2015 έως το 2020, ενώ το 2019 τροποποίησε μονομερώς τη συγκεκριμένη ρήτρα. Ο πελάτης προσέφυγε στα δικαστήρια ζητώντας επιστροφή χρημάτων που θεωρούσε ότι είχε πληρώσει αδικαιολόγητα.
Το γερμανικό δικαστήριο έκρινε τη ρήτρα αναπροσαρμογής καταχρηστική και άκυρη. Υπήρχε, όμως, ένας κανόνας που περιόριζε τις συνέπειες αυτής της ακυρότητας: εάν ο πελάτης δεν είχε αμφισβητήσει μια αύξηση μέσα σε τρία χρόνια από τον πρώτο λογαριασμό στον οποίο είχε εφαρμοστεί, δεν μπορούσε αργότερα να επικαλεστεί την ακυρότητά της. Έτσι, οι παλαιότερες αυξήσεις μπορούσαν στην πράξη να παραμένουν εκτός της διεκδίκησής του.
Το ΔΕΕ έκρινε ότι αυτό δεν μπορεί να συμβαίνει όταν το αποτέλεσμα είναι να εξακολουθεί ο καταναλωτής να επιβαρύνεται από μια καταχρηστική ρήτρα. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, ο κανόνας της τριετίας διατηρούσε τις οικονομικές συνέπειες παλαιότερων αυξήσεων, παρότι αυτές είχαν στηριχθεί σε όρο που κρίθηκε άκυρος. Η γερμανική πρακτική κρίθηκε ασύμβατη με την ευρωπαϊκή Οδηγία για τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις καταναλωτών.
Για την Ελλάδα, η απόφαση αποκτά ενδιαφέρον σε δικαστικές διαφορές όπου ένας καταναλωτής ζητά πίσω ποσά που καταβλήθηκαν βάσει συμβατικού όρου ο οποίος κρίνεται καταχρηστικός. Ένας τέτοιος όρος μπορεί, ανάλογα με τη σύμβαση, να αφορά τον τρόπο μεταβολής μιας τιμής ή άλλης χρέωσης. Η ευρωπαϊκή ερμηνεία πρέπει πλέον να λαμβάνεται υπόψη και από τα ελληνικά δικαστήρια όταν εξετάζουν υποθέσεις που εμπίπτουν στην ίδια Οδηγία για την προστασία των καταναλωτών.
Για παράδειγμα, εάν ένας πελάτης εταιρείας ενέργειας έχει πληρώσει επί χρόνια αυξημένους λογαριασμούς εξαιτίας συγκεκριμένης ρήτρας και αυτή κριθεί καταχρηστική, το ζήτημα δεν τελειώνει με την ακύρωση του όρου. Πρέπει να εξεταστεί και τι συμβαίνει με τα χρήματα που έχουν ήδη καταβληθεί και εάν ένας χρονικός περιορισμός μπορεί να αποκλείσει την επιστροφή τους, αφήνοντας ουσιαστικά σε ισχύ μέρος των οικονομικών συνεπειών της άκυρης ρήτρας.
Η απόφαση δεν σημαίνει πάντως ότι κάθε ρήτρα αναπροσαρμογής σε ρεύμα, φυσικό αέριο, τηλεφωνία ή τραπεζική σύμβαση είναι καταχρηστική. Ούτε σημαίνει ότι κάθε παλιά χρέωση μπορεί πλέον να αναζητηθεί χωρίς χρονικό περιορισμό. Πρέπει πρώτα να κριθεί ο συγκεκριμένος συμβατικός όρος και στη συνέχεια να εξεταστούν οι κανόνες που διέπουν την επιστροφή των χρημάτων. Το ΔΕΕ έκρινε τη γερμανική πρακτική επειδή διατηρούσε εις βάρος του καταναλωτή τις συνέπειες της καταχρηστικής ρήτρας.
Το Δικαστήριο έβαλε επίσης όριο στη δυνατότητα μιας επιχείρησης να αλλάζει μονομερώς έναν όρο που έχει κριθεί καταχρηστικός και άκυρος. Στην υπόθεση που εξέτασε, έκρινε ότι μια τέτοια δυνατότητα δεν ήταν συμβατή με την ευρωπαϊκή Οδηγία. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ο εθνικός δικαστής οφείλει να αφήνει ανεφάρμοστο τον καταχρηστικό όρο και δεν μπορεί απλώς να αλλάζει το περιεχόμενό του ώστε αυτός να συνεχίσει να εφαρμόζεται.
