Τα αποσμητικά σώματος αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής προσωπικής υγιεινής στη σύγχρονη κοινωνία. Η χρήση τους δεν συνδέεται μόνο με την αντιμετώπιση της κακοσμίας, αλλά και με την προσωπική άνεση, την αυτοπεποίθηση και την κοινωνική παρουσία. Εκατομμύρια καταναλωτές χρησιμοποιούν καθημερινά αποσμητικά και αντιιδρωτικά, συχνά χωρίς να γνωρίζουν τη σύνθεσή τους και τον τρόπο με τον οποίο δρουν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ασφάλεια Τροφίμων: Το ΥΠΑΑΤ στέλνει επειγόντως στη Γαλλία για ανάλυση δείγματα με επικίνδυνα παθογόνα – Ερωτήματα για τη δημόσια υγεία
Ένα από τα σημαντικότερα συστατικά πολλών αντιιδρωτικών είναι το αλουμίνιο, ένα μέταλλο που χρησιμοποιείται με τη μορφή χημικών ενώσεων για τον περιορισμό της εφίδρωσης. Η παρουσία του στα προϊόντα αυτά έχει απασχολήσει επανειλημμένα την επιστημονική κοινότητα, τόσο ως προς την αποτελεσματικότητά του όσο και ως προς τις πιθανές επιπτώσεις της μακροχρόνιας έκθεσης στην ανθρώπινη υγεία. Νέες επιστημονικές μελέτες εξετάζουν τις συγκεντρώσεις αλουμινίου σε προϊόντα της αγοράς, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε το 2026 στη θέσπιση νέων ανώτατων ορίων για τη χρήση του στα καλλυντικά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το ελληνικό μέλι που κατέλαβε την πρώτη θέση σε τυφλή γευσιγνωσία
Γιατί τα αντιιδρωτικά περιέχουν αλουμίνιο;
Το αλουμίνιο χρησιμοποιείται στα αντιιδρωτικά επειδή έχει την ιδιότητα να περιορίζει προσωρινά την έκκριση ιδρώτα. Σε αντίθεση με τα απλά αποσμητικά, τα οποία στοχεύουν κυρίως στην αντιμετώπιση της κακοσμίας, τα αντιιδρωτικά δρουν απευθείας στον μηχανισμό της εφίδρωσης.
Οι ενώσεις αλουμινίου, όπως το χλωροϋδρικό αλουμίνιο (aluminum chlorohydrate), αντιδρούν με συστατικά του ιδρώτα και σχηματίζουν προσωρινά ένα είδος γέλης στους εκφορητικούς πόρους των ιδρωτοποιών αδένων. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η ποσότητα ιδρώτα που φτάνει στην επιφάνεια του δέρματος. Η δράση αυτή είναι αναστρέψιμη και δεν συνεπάγεται μόνιμη απόφραξη των ιδρωτοποιών αδένων.
Η μείωση της εφίδρωσης συμβάλλει έμμεσα και στον περιορισμό της κακοσμίας, η οποία προκαλείται κυρίως από τη διάσπαση συστατικών των εκκρίσεων του δέρματος από βακτήρια. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα άλατα αλουμινίου χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα roll-on, stick, κρέμες και αντιιδρωτικά σπρέι.
Γιατί υπάρχουν όρια στο αλουμίνιο;
Παρότι το αλουμίνιο είναι αποτελεσματικό στη μείωση της εφίδρωσης, η χρήση του στα καλλυντικά υπόκειται σε αξιολογήσεις ασφαλείας, καθώς η υψηλή συστηματική έκθεση στο μέταλλο μπορεί να προκαλέσει τοξικές επιδράσεις. Επιστημονικές έρευνες έχουν συνδέσει την υπερβολική συσσώρευση αλουμινίου στον οργανισμό με νευροτοξικές επιδράσεις και διαταραχές του μεταβολισμού των οστών, ιδιαίτερα σε άτομα με σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία.
Παράλληλα, έχουν διερευνηθεί πιθανές συσχετίσεις με τη νόσο Αλτσχάιμερ και τον καρκίνο του μαστού. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί ότι η συνήθης χρήση αντιιδρωτικών που περιέχουν αλουμίνιο προκαλεί αυτές τις ασθένειες. Πιο άμεσα τεκμηριωμένη είναι η πιθανότητα τοπικού ερεθισμού του δέρματος, ιδιαίτερα από αντιιδρωτικά υψηλής δραστικότητας ή όταν εφαρμόζονται σε ήδη ερεθισμένο δέρμα.
Το ζήτημα που απασχολεί τις ρυθμιστικές αρχές είναι κυρίως η συνολική έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού στο αλουμίνιο, καθώς το μέταλλο αυτό δεν υπάρχει μόνο στα καλλυντικά. Ο άνθρωπος μπορεί να εκτεθεί σε αυτό μέσω τροφίμων, πόσιμου νερού, ορισμένων φαρμάκων και άλλων προϊόντων καθημερινής χρήσης.
Η Επιστημονική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (SCCS) έχει επισημάνει ότι, στα υψηλότερα σενάρια έκθεσης, η συνδυασμένη πρόσληψη αλουμινίου από τρόφιμα και καλλυντικά ενδέχεται να υπερβαίνει τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αντιιδρωτικό με αλουμίνιο είναι επικίνδυνο. Σημαίνει ότι η συγκέντρωση του μετάλλου, η ποσότητα του προϊόντος που χρησιμοποιείται και η απορρόφησή του από τον οργανισμό πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση της ασφάλειάς του.
Τι έδειξε μελέτη σε 72 αποσμητικά και αντιιδρωτικά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Molecules και εξέτασε τη στοιχειακή σύσταση 72 αποσμητικών και αντιιδρωτικών προϊόντων που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά. Στα δείγματα περιλαμβάνονταν προϊόντα roll-on, stick και φυσικοί κρύσταλλοι στυπτηρίας, οι οποίοι συχνά προωθούνται ως εναλλακτική λύση στα συμβατικά αποσμητικά.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το αλουμίνιο αποτελεί ένα από τα κυριότερα μεταλλικά στοιχεία των αντιιδρωτικών. Στα συμβατικά αντιιδρωτικά οι συγκεντρώσεις αλουμινίου κυμάνθηκαν από 0,9% έως 4,4%, ενώ στους φυσικούς κρυστάλλους στυπτηρίας έφτασαν έως το 4,7%. Το εύρημα έχει ενδιαφέρον και για τους καταναλωτές που επιλέγουν προϊόντα τα οποία χαρακτηρίζονται «φυσικά». Οι κρύσταλλοι στυπτηρίας περιέχουν επίσης αλουμίνιο, αν και σε διαφορετική χημική μορφή από ορισμένα συμβατικά αντιιδρωτικά.
Η ίδια έρευνα εντόπισε και μόλυβδο σε 35 από τα 72 δείγματα, με 19 δείγματα να εμφανίζουν συγκεντρώσεις άνω του 1 mg/L. Η υψηλότερη καταγεγραμμένη τιμή ήταν 15,90 mg/L σε δείγμα στυπτηρίας. Η παρουσία μολύβδου αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα ελέγχου προσμείξεων. Ωστόσο, οι μετρούμενες συγκεντρώσεις δεν αρκούν από μόνες τους για να εξαχθεί συμπέρασμα σχετικά με την πραγματική έκθεση του καταναλωτή ή την επικινδυνότητα κάθε προϊόντος. Αντίστοιχα, οι συγκεντρώσεις αλουμινίου που καταγράφηκαν δεν αποδεικνύουν ότι τα προϊόντα υπερέβαιναν τα ευρωπαϊκά όρια ασφαλείας.
Τι συμβαίνει όταν το αλουμίνιο έρχεται σε επαφή με το δέρμα;
Ένα ακόμη ερώτημα αφορά την ποσότητα αλουμινίου που μπορεί να περάσει από το δέρμα στον οργανισμό. Εργαστηριακές μελέτες έχουν δείξει ότι η απορρόφηση μέσω ακέραιου δέρματος είναι γενικά πολύ χαμηλή. Ωστόσο, όταν ο επιδερμικός φραγμός έχει υποστεί βλάβη, η διείσδυση μπορεί να αυξηθεί.
Αυτό έχει σημασία για πρακτικές όπως η εφαρμογή αντιιδρωτικών αμέσως μετά το ξύρισμα, όταν το δέρμα ενδέχεται να παρουσιάζει μικροτραυματισμούς ή ερεθισμό. Τα ευρήματα αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η εφαρμογή αντιιδρωτικού μετά το ξύρισμα προκαλεί συστηματική τοξικότητα. Αναδεικνύουν όμως τη σημασία της κατάστασης του δέρματος στην αξιολόγηση της έκθεσης.
Τα νέα ευρωπαϊκά όρια για το αλουμίνιο στα αποσμητικά
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε το 2026 στη θέσπιση νέων δεσμευτικών περιορισμών για τη χρήση αλουμινίου σε διάφορες κατηγορίες καλλυντικών. Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/909, που δημοσιεύθηκε στις 28 Απριλίου 2026, καθορίζονται ανώτατες συγκεντρώσεις ανάλογα με το είδος και τον τρόπο εφαρμογής του προϊόντος.
Για τα αποσμητικά και αντιιδρωτικά, τα νέα όρια είναι:
- 7,73% αλουμίνιο για προϊόντα χωρίς αεροζόλ, όπως roll-on, stick και κρέμες.
- 3,24% αλουμίνιο για προϊόντα σε μορφή αεροζόλ.
Τα ποσοστά αφορούν το στοιχειακό αλουμίνιο και όχι το συνολικό βάρος των ενώσεων αλουμινίου που περιέχονται στη σύνθεση. Η διαφοροποίηση των ορίων σχετίζεται με την αξιολόγηση της έκθεσης ανά κατηγορία προϊόντος, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου εφαρμογής.
Στο παρελθόν, η SCCS είχε αξιολογήσει ως ασφαλείς συγκεντρώσεις έως 6,25% για μη ψεκαζόμενα αποσμητικά και έως 10,60% για προϊόντα ψεκασμού, με βάση τα δεδομένα που ήταν τότε διαθέσιμα. Τα προηγούμενα αυτά ποσοστά αποτελούσαν επιστημονικά συμπεράσματα αξιολόγησης και όχι αντίστοιχα νομικά όρια. Επομένως, δεν είναι ακριβές να παρουσιαστεί η νέα ρύθμιση ως γενική μείωση των ήδη ισχυόντων ορίων. Ο νέος κανονισμός προβλέπει επίσης μεταβατικές περιόδους για την προσαρμογή της αγοράς.
Ελληνική μελέτη για τον έλεγχο του αλουμινίου στα καλλυντικά
Στο ζήτημα του εργαστηριακού ελέγχου προστίθεται και μια νέα ελληνική επιστημονική εργασία, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Analytica. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και τον χώρο της έρευνας και ανάπτυξης καλλυντικών ανέπτυξαν μια χρωματομετρική μέθοδο για τον προσδιορισμό συγκεκριμένων μορφών αλουμινίου και σιδήρου σε καλλυντικά γαλακτώματα, αξιοποιώντας φωτογραφίες από smartphone.
Η μέθοδος δεν απαιτεί την όξινη πέψη ή την εκχύλιση που χρησιμοποιούνται σε αρκετές συμβατικές αναλυτικές διαδικασίες. Η μελέτη ανέδειξε όμως και μια σημαντική δυσκολία: ορισμένα συστατικά των καλλυντικών, όπως το EDTA, το κιτρικό οξύ και ορισμένα λιπαρά οξέα, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το χρωματομετρικό σήμα του αλουμινίου.
Αυτό σημαίνει ότι η χημική σύνθεση ενός προϊόντος μπορεί να δυσκολέψει την αξιόπιστη μέτρηση του μετάλλου με τη συγκεκριμένη τεχνική. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η μέθοδος μπορεί να αποτελέσει ένα οικονομικό εργαλείο ελέγχου ποιότητας υπό καθορισμένες συνθήκες, χωρίς όμως να υποκαθιστά γενικά τις καθιερωμένες ενόργανες μεθόδους.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές
Η παρουσία αλουμινίου σε ένα αντιιδρωτικό δεν σημαίνει από μόνη της ότι το προϊόν είναι επικίνδυνο. Ούτε η αναγραφή του στις ετικέτες αποτελεί ένδειξη παραβίασης της νομοθεσίας. Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η έκθεση, η συγκέντρωση, η χημική μορφή του αλουμινίου και ο τρόπος χρήσης του προϊόντος είναι καθοριστικοί παράγοντες για την αξιολόγηση της ασφάλειάς του.
Οι καταναλωτές μπορούν να διακρίνουν τα απλά αποσμητικά από τα αντιιδρωτικά, να ελέγχουν τον κατάλογο συστατικών και να αποφεύγουν την εφαρμογή προϊόντων που προκαλούν ερεθισμό στο δέρμα τους. Η ουσία των νέων ευρωπαϊκών περιορισμών είναι η θέσπιση συγκεκριμένων κανόνων για την περιεκτικότητα σε αλουμίνιο, με στόχο τον έλεγχο της έκθεσης των καταναλωτών.
Πηγές:
- Molecules (2025): Ανάλυση 72 αποσμητικών και αντιιδρωτικών.
- SCCS: Safety of Aluminium in Cosmetic Products – Submission IV.
- SCCS: Τοξικολογική αξιολόγηση αλουμινίου.
- Ευρωπαϊκός Κανονισμός 2026/909.
- Tsotsou et al., Analytica (2026), DOI: 10.3390/analytica7040078.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
