Πώς οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν την παραπληροφόρηση για τα αντηλιακά, υπονομεύοντας τη δημόσια υγεία και αυξάνοντας τους κινδύνους για καρκίνο του δέρματος.
Σε μια εποχή που η υγεία μετατρέπεται σε θέαμα και η επιστήμη υποσκελίζεται από τους influencers των social media, η παραπληροφόρηση γύρω από τα αντηλιακά εξελίσσεται σε ένα επικίνδυνο και αυξανόμενο φαινόμενο με πραγματικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
Ένα βίντεο που δείχνει μια νεαρή να πετάει το αντηλιακό της στον κάδο απορριμμάτων λέγοντας «δεν εμπιστεύομαι πια αυτά τα χημικά» συγκέντρωσε πάνω από μισό εκατομμύριο προβολές. Στα σχόλια, άλλοι χρήστες τη συγχαίρουν και προτείνουν φυσικές εναλλακτικές, όπως λάδι καρύδας ή οξείδιο του ψευδαργύρου. Όμως το πρόβλημα είναι βαθύτερο από ένα viral post. Η Rachael Kent, λέκτορας στο King’s College London και συγγραφέας του βιβλίου The Digital Health Self, εξηγεί ότι τέτοιου είδους περιεχόμενο δεν είναι μεμονωμένο. Αντίθετα, υποστηρίζεται και ενισχύεται από τους ίδιους τους μηχανισμούς των social media, οι οποίοι έχουν εξελιχθεί σε ανεπίσημες αλλά ισχυρές πλατφόρμες δημόσιας υγείας, χωρίς εποπτεία ή υποχρέωση ακρίβειας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αρώματα – «βόμβες» για την υγεία: Στη λίστα επικίνδυνων προϊόντων της ΕΕ κι άλλες πασίγνωστες μάρκες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο σε σουβλατζίδικο στην Κέρκυρα
Από τα likes στην καμένη επιδερμίδα
Δερματολόγοι σε διάφορες χώρες αναφέρουν αύξηση περιστατικών με σοβαρά ηλιακά εγκαύματα ή ύποπτες δερματικές βλάβες. Πολλοί ασθενείς δηλώνουν πως σταμάτησαν να χρησιμοποιούν αντηλιακό επειδή είδαν σχετικά βίντεο ή stories που τα παρουσιάζουν ως τοξικά και περιττά.
Αυτές οι δημοσιεύσεις είναι συχνά πιο πειστικές για το κοινό από τις επίσημες καμπάνιες δημόσιας υγείας. Η αίσθηση αυθεντικότητας, η συναισθηματική αφήγηση και η αισθητική παρουσίαση δημιουργούν ένα “πεδίο αξιοπιστίας”, όπως το αποκαλεί η Kent, στο οποίο η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με βάση την επιστημονική γνώση, αλλά με βάση την ικανότητα αφήγησης προσωπικής εμπειρίας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επικίνδυνα υψηλά επίπεδα ουσίας με τοξική δράση σε συμπληρώματα διατροφής – Η ΕΕ ενημέρωσε και τις ελληνικές υπηρεσίες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η κατανάλωση τροφών με αυτή τη σειρά βοηθά στον έλεγχο του σακχάρου και την απώλεια βάρους
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το μήνυμα – είναι και το μέσο
Η δυναμική των πλατφορμών βασίζεται σε αλγορίθμους που επιβραβεύουν το συγκινησιακό, δραματικό ή αμφιλεγόμενο περιεχόμενο. Ένα βίντεο που αμφισβητεί την επιστήμη συχνά έχει περισσότερες πιθανότητες να διαδοθεί από μια νηφάλια και τεκμηριωμένη ενημέρωση. Οι πλατφόρμες αυτές κερδίζουν όσο περισσότερο χρόνο περνάμε σε αυτές – όχι απαραίτητα όσο πιο σωστά ενημερωνόμαστε. Η Kent περιγράφει το φαινόμενο ως “παραγωγή κερδοφόρας παραπληροφόρησης”, όπου η απώλεια εμπιστοσύνης στην επιστήμη και τα προϊόντα δημόσιας υγείας συνδυάζεται με μηχανισμούς που προωθούν την παραπληροφόρηση για λόγους εμπλοκής και κέρδους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ο σκύλος – ρομπότ της Domino’s προστατεύει την πίτσα σας από τους γλάρους! (βίντεο)
Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη – αλλά χάνεται στον θόρυβο
Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι αόρατη, επίμονη και επικίνδυνη. Η χρόνια έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για μελάνωμα και άλλες μορφές καρκίνου του δέρματος. Η συστηματική χρήση αντηλιακού, σε συνδυασμό με προστατευτικά ρούχα και σκιά, είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης. Το αντηλιακό δεν είναι τέλειο – απαιτεί σωστή εφαρμογή, επανάληψη και συνδυασμό με άλλες πρακτικές. Όμως τα δεδομένα για την αποτελεσματικότητά του είναι ξεκάθαρα και ισχυρά.
Η πραγματική απειλή δεν είναι τα συστατικά του αντηλιακού, αλλά ένα σύστημα ψηφιακής πληροφόρησης που επιβραβεύει το εντυπωσιακό και παραγκωνίζει το τεκμηριωμένο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το κόλπο των 10 δευτερολέπτων για να μαλακώσει το μπαγιάτικο ψωμί
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ |Ανακαλούνται κάψουλες καφέ από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ – Κίνδυνος διαρροής μελανιού στο ρόφημα
Αν θέλουμε να περιορίσουμε τις συνέπειες της παραπληροφόρησης στην υγεία, οφείλουμε πρώτα να κατανοήσουμε το σύστημα που την ενισχύει. Και να το αμφισβητήσουμε με την ίδια επιμονή που εκείνο αμφισβητεί την επιστήμη.
Βασισμένο στο άρθρο της Rachael Kent, King’s College London, δημοσιευμένο στο The Conversation
