Βαρέα μέταλλα στην τροφική αλυσίδα: Πόσο (εξ-)ασθενεί η βιομηχανία τροφίμων;

Του Γιάννη Ζαμπετάκη*

Πριν από 10 χρόνια, δημοσιεύσαμε με την ερευνητική μου ομάδα αυτό το άρθρο:

Concentration Levels of Trace Elements in Carrots, Onions, and Potatoes Cultivated in Asopos Region, Central Greece

Ήταν η πρώτη μας επιστημονική δημοσίευση για το πρόβλημα του Ασωπού και το πώς τα βαρέα μέταλλα περνούν από το περιβάλλον στην διατροφική αλυσίδα.

Ακολούθησε μια διδακτορική διατριβή που μετρήσαμε τα ποσοστά χρωμίου και νικελίου που περνάνε από το νερό άρδευσης στα τρόφιμα-βολβούς.

Ακολουθεί μέρος της περίληψης της διατριβής.

Πραγματοποιήθηκαν πειράματα σε θερμοκήπιο, στα οποία προσομοιώθηκαν, όσο το δυνατόν, οι συνθήκες άρδευσης που επικρατούν στις περιοχές με τη μεγαλύτερη παραγωγή βολβών στη χώρα (Ασωπός, Μεσσαπία). Τα πειράματα περιελάμβαναν καλλιέργεια βολβών σε δύο περιόδους, διάρκειας 4μηνών έκαστη, με παράλληλες γραμμές άρδευσης, κάθε μία από τις οποίες παρείχε σταφυτά υδατικό διάλυμα διαφορετικής συγκέντρωσης Cr(VI) και Ni(II). Συνολικά, τα διαλύματα μετάλλων που χρησιμοποιήθηκαν, στις δύο περιόδους ήταν: 0 μg/L (control),10 μg/L, 20 μg/L, 50μg/L, 100 μg/L, 250 μg/L, 500 μg/L και 1.000 μg/L. Για την καλλιέργεια των φυτών χρησιμοποιήθηκε χώμα, από βιολογικά πιστοποιημένο θερμοκήπιο, το οποίο δεν είχε ρυπανθεί στο παρελθόν με βαρέα μέταλλα.Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το νερό ποτίσματος που περιέχει Cr(VI) και Ni(II) μπορεί να προκαλέσει διασταυρούμενη επιμόλυνση (cross–contamination) σε κρεμμύδια και πατάτες. Δεν βρέθηκαν αντίστοιχες αποδείξεις για τα καρότα.

Επίσης, βρέθηκε ότι η συγκέντρωση Cr στις πατάτες σχετίζεται θετικά με τη συγκέντρωση Cr και Ni στο νερό ποτίσματος. Επίσης, στα κυριότερα ευρήματα αυτής της εργασίας περιλαμβάνεται η θετική συσχέτιση ανάμεσα: (i) στις συγκεντρώσεις Cr και Ni στα καρότα, (ii) στις συγκεντρώσεις Cr και Ni στις πατάτες, (iii) στη συγκέντρωση Cr και στη δραστικότητα καταλάσης στις πατάτες και (iv) στη συγκέντρωση Ni και στη δραστικότητα υπεροξειδάσης στα φύλλα κρεμμυδιών.Τέλος, παρατηρήθηκε αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στη συγκέντρωση Cr και Ni στους κορμούς κρεμμυδιών. Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν τεθεί όρια για το Cr και το Ni στα λαχανικά, για λόγους προφύλαξης, συνιστάται το νερό άρδευσης να είναι, ει δυνατόν, απαλλαγμένο από τα συγκεκριμένα βαρέα μέταλλα, έτσι ώστε να προστατεύεται η υγεία των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού από ενδεχόμενο κίνδυνο.

Πάμε τώρα στο… σήμερα.

Πριν λίγες μέρες διαβάσαμε στο cibum.gr σχετικά με το εξασθενές χρώμιο, Cr(VI).

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να διευκρινίσουμε τα εξής:

1. Υπάρχουν δύο σχολές σκέψης σχετικά με το Cr(VI): η μία σχολή λέει ότι τοCr(VI) προέρχεται από τα πετρώματα και η δεύτερη σχολή σκέψης λέει ότι είναι ανθρωπογενές. Υπάρχει ένας πολύ απλός τρόπος για να δούμε αν είναι ανθρωπογενής η προέλευση του Cr(VI): αν το μεγαλύτερο ποσοστό στο συνολικό χρώμιο στο νερό είναι Cr(VI), τότε το Cr(VI) είναι ανθρωπογενούς προέλευσης. Στις περιπτώσεις αυτές, το Cr(VI) είναι πάνω από 85-90% του συνολικού χρωμίου.
2. Όποια και αν είναι η προέλευση του Cr(VI), δεν παύει το Cr(VI) να είναι καρκινογόνο και μεταλλαξιογόνο! Συνεπώς, η συζήτηση περί προέλευσης του Cr(VI) είναι ακαδημαϊκή! Και ως τόσο επικίνδυνη χημική ένωση, θα πρέπει να εφαρμόζουμε την Αρχή της Προφύλαξης (άρθρο 7, ΕΚ 178/2002) και να μειώνουμε στο ελάχιστο δυνατό την έκθεση ανθρώπων στο Cr(VI).

Συνεπώς, ας έχουμε υπόψη μας τα εξής:

1. Τα βαρέα μέταλλα περνούν από το αρδευτικό νερό στα τρόφιμα και
2. Η Αρχή της Προφύλαξης θα πρέπει να μας καθοδηγεί και όχι αν το Cr(VI) προέρχεται από τα πετρώματα ή όχι.