Νέες έρευνες δείχνουν ότι η αργή και σωστή μάσηση δεν βοηθά μόνο την πέψη και τον έλεγχο του βάρους, αλλά ενισχύει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και πιθανώς προστατεύει τον εγκέφαλο από τη γνωστική φθορά και τη νόσο Alzheimer
Για δεκαετίες, η συμβουλή «μάσα καλά το φαγητό σου» ακουγόταν περισσότερο σαν οικογενειακή παρατήρηση παρά σαν επιστημονική οδηγία. Ωστόσο, σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η μάσηση δεν βοηθά μόνο την πέψη, αλλά επηρεάζει ουσιαστικά τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη μνήμη, την αίσθηση κορεσμού και ακόμη και την ψυχική υγεία. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Αμερικανός διατροφολόγος Χόρας Φλέτσερ είχε γίνει διάσημος επειδή υποστήριζε ότι κάθε μπουκιά έπρεπε να μασιέται εκατοντάδες φορές μέχρι να «υγροποιηθεί». Η θεωρία του θεωρήθηκε υπερβολική, όμως σήμερα αρκετοί επιστήμονες παραδέχονται ότι πίσω από την εμμονή του υπήρχε μια ουσιαστική βιολογική αλήθεια.
Ο καθηγητής Mats Trulsson από το Karolinska Institutet της Σουηδίας εξηγεί ότι η μάσηση λειτουργεί σαν μια «κρυφή αντλία αίματος» για τον εγκέφαλο. Η διαδικασία ενεργοποιεί μυϊκές κινήσεις και νευρικά κυκλώματα που φαίνεται να αυξάνουν την αιμάτωση του εγκεφάλου, ιδιαίτερα σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη συγκέντρωση. Η σημασία της μάσησης ξεκινά από τα πρώτα στάδια της ανθρώπινης εξέλιξης. Οι πρώτοι ανθρωπίδες χρειάζονταν ισχυρές γνάθους και μεγάλα δόντια για να καταναλώνουν σκληρές τροφές όπως σπόρους, ρίζες και καρπούς. Σήμερα, χάρη στη μαγειρική και την επεξεργασία των τροφών, οι άνθρωποι μασούν πολύ λιγότερο από τους πρωτεύοντες συγγενείς τους. Ένας σύγχρονος άνθρωπος αφιερώνει περίπου 35 λεπτά την ημέρα στη μάσηση, ενώ οι χιμπαντζήδες και οι γορίλες περνούν αρκετές ώρες μασώντας τροφή.
Παρά τη μείωση αυτή, ο ρόλος της μάσησης παραμένει κρίσιμος. Η διαδικασία διασπά την τροφή σε μικρότερα κομμάτια και την αναμειγνύει με σάλιο, το οποίο περιέχει ένζυμα απαραίτητα για την πέψη. Παράλληλα, ενεργοποιεί το πεπτικό σύστημα ώστε να προετοιμαστεί για την επεξεργασία της τροφής. Οι ειδικοί σημειώνουν ότι όταν οι τροφές δεν μασιούνται επαρκώς, μεγαλύτερα κομμάτια παραμένουν περισσότερο στο έντερο, αυξάνοντας τις πιθανότητες φουσκώματος, δυσφορίας και δυσπεψίας. Η καλύτερη μάσηση αυξάνει επίσης την επιφάνεια της τροφής, επιτρέποντας στα πεπτικά υγρά να λειτουργούν αποτελεσματικότερα.
Τα οφέλη όμως δεν σταματούν στην πέψη. Μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι μασούν περισσότερο απορροφούν καλύτερα τα θρεπτικά συστατικά των τροφών. Σε πείραμα με αμύγδαλα, ερευνητές διαπίστωσαν ότι άτομα που μασούσαν περισσότερες φορές απορροφούσαν μεγαλύτερο ποσοστό λίπους και ενέργειας από τους ξηρούς καρπούς.Παράλληλα, η αργή μάσηση συνδέεται με μεγαλύτερο αίσθημα κορεσμού. Αυτό συμβαίνει επειδή ο οργανισμός χρειάζεται περίπου 20 λεπτά για να ενεργοποιήσει τους μηχανισμούς που στέλνουν στον εγκέφαλο το μήνυμα ότι το στομάχι έχει χορτάσει. Όσο πιο γρήγορα τρώει κανείς, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να καταναλώσει μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού πριν εμφανιστεί το αίσθημα πληρότητας.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι άνθρωποι που τρώνε γρήγορα παρουσιάζουν συχνότερα αυξημένο σωματικό βάρος. Σε μελέτη με παιδιά στη Βραζιλία, όσα ήταν παχύσαρκα μασούσαν λιγότερο και κατανάλωναν το γεύμα τους ταχύτερα σε σχέση με παιδιά φυσιολογικού βάρους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση της μάσησης με την υγεία του εγκεφάλου. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και περισσότερο τον λεγόμενο «άξονα στόματος–εγκεφάλου». Η απώλεια δοντιών και τα προβλήματα μάσησης έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και νόσου Alzheimer. Σε μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα με περισσότερους από 28.000 ανθρώπους άνω των 50 ετών, όσοι διατηρούσαν καλή ικανότητα μάσησης παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης, γλωσσικής ευχέρειας και αριθμητικών δεξιοτήτων. Άλλη μελέτη έδειξε ότι άτομα που είχαν διατηρήσει περισσότερα φυσικά δόντια εμφάνιζαν ισχυρότερη μακροπρόθεσμη και σημασιολογική μνήμη.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η σύνδεση αυτή σχετίζεται με τη λειτουργία του ιππόκαμπου, της περιοχής του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τη δημιουργία νέων αναμνήσεων και επηρεάζεται από νωρίς στη νόσο Alzheimer. Η μάσηση φαίνεται να ενεργοποιεί νευρικά μονοπάτια που σχετίζονται με αυτήν την περιοχή, ενώ η αυξημένη αιμάτωση ενδέχεται να βοηθά στη διατήρηση της εγκεφαλικής λειτουργίας.
Ερευνητική ομάδα του Karolinska Institutet πραγματοποιεί ήδη μελέτες σε ασθενείς με απώλεια δοντιών, εξετάζοντας εάν η αποκατάσταση της οδοντοστοιχίας με εμφυτεύματα μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία του εγκεφάλου. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν ακόμη και μαγνητικές τομογραφίες για να διαπιστώσουν αν η βελτίωση της μάσησης επηρεάζει την υγεία των εγκεφαλικών αγγείων.
Εκτός από τη μνήμη, η μάσηση φαίνεται να επηρεάζει και τη συγκέντρωση. Μελέτες σε ανθρώπους που μασούσαν τσίχλα έδειξαν μικρή αλλά μετρήσιμη βελτίωση στην προσοχή και την εγρήγορση κατά τη διάρκεια απαιτητικών γνωστικών δοκιμασιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε και μείωση του άγχους και της κορτιζόλης, της ορμόνης που συνδέεται με το στρες.
Παρότι οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα δεδομένα για την ψυχική υγεία δεν είναι ακόμη οριστικά, φαίνεται πως η ίδια η διαδικασία της μάσησης λειτουργεί καθησυχαστικά για πολλούς ανθρώπους. Δεν είναι τυχαίο ότι σε περιόδους έντασης αρκετοί καταφεύγουν ασυναίσθητα σε τσίχλες ή σνακ. Οι ειδικοί πάντως τονίζουν ότι δεν υπάρχει «μαγικός αριθμός» μασήσεων για κάθε μπουκιά. Αντί για ακραίες πρακτικές όπως εκείνες του Φλέτσερ, προτείνουν απλώς πιο αργό και συνειδητό φαγητό, με έμφαση σε τροφές που απαιτούν περισσότερη μάσηση, όπως φρούτα, λαχανικά, ξηροί καρποί και τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες.
