Σοβαρές δυσλειτουργίες στην εφοδιαστική αλυσίδα και ελλείψεις στην αγορά
Μια πρωτοφανής κρίση εξελίσσεται στα μεγαλύτερα λιμάνια της Ευρώπης, καθώς η εισαγωγή ενός νέου ψηφιακού συστήματος ελέγχου της αλιείας έχει οδηγήσει σε πλήρη παράλυση των εισαγωγών θαλασσινών. Το σύστημα με την ονομασία Catch, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία στις 10 Ιανουαρίου, σχεδιάστηκε με σκοπό τον εντοπισμό παράνομων αλιευμάτων μέσω της ψηφιοποίησης των πιστοποιητικών αλιείας. Ωστόσο, η εφαρμογή του στην πράξη έχει προκαλέσει σωρεία προβλημάτων, με αποτέλεσμα εκατοντάδες εμπορευματοκιβώτια να παραμένουν εγκλωβισμένα σε λιμάνια όπως αυτό του Ρότερνταμ, ενώ οι εισαγωγείς προειδοποιούν για επικείμενες ελλείψεις και υποβάθμιση της ποιότητας των φρέσκων προϊόντων.
Σε πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Αλιείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπρόσωποι από επτά χώρες εξέφρασαν την έντονη ανησυχία τους για το γεγονός ότι ορισμένες πτυχές της πλατφόρμας είναι πρακτικά ανεφάρμοστες. Η Ιταλία προειδοποίησε ότι το σύστημα κινδυνεύει να παραλύσει τις εισαγωγές και την υλικοτεχνική υποδομή των εταιρειών, ενώ ανάλογες προειδοποιήσεις εξέδωσε και η Εσθονία. Το κύριο πρόβλημα εντοπίζεται στην ανάγκη χειροκίνητης καταχώρισης εκατοντάδων πληροφοριών από τα πιστοποιητικά αλιείας, μια διαδικασία που απαιτεί πολλές ώρες για κάθε αποστολή και συχνά προσκρούει σε τεχνικά σφάλματα του συστήματος.
Τεχνικές αστοχίες
Οι εισαγωγείς καταγγέλλουν ότι η πλατφόρμα παρουσιάζει ανεξήγητα μηνύματα σφάλματος, διακοπές στη λειτουργία των διακομιστών και σημαντικές ελλείψεις στη βάση δεδομένων. Για παράδειγμα, αναφέρεται ότι πολλοί ταχυδρομικοί κώδικες χωρών δεν είναι καταχωρημένοι στο σύστημα, ενώ απουσιάζουν ακόμα και ολόκληρα είδη ψαριών, καθιστώντας αδύνατη την ολοκλήρωση της δήλωσης εισαγωγής. Ένα επιπλέον σοβαρό εμπόδιο αφορά το όριο μεγέθους των αρχείων που μπορούν να μεταφορτωθούν, καθώς πολλά πιστοποιητικά αλιείας που συνοδεύουν τις αποστολές υπερβαίνουν κατά πολύ το επιτρεπόμενο όριο των λίγων megabytes λόγω του όγκου των σελίδων τους.
Παράλληλα, οι χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκφράζουν φόβους ότι οι ίδιοι οι αλιείς τους ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με εξοντωτικά πρόστιμα για δευτερεύοντα σφάλματα. Χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, το Βέλγιο, η Λετονία, η Πολωνία και η Πορτογαλία υποστήριξαν ότι οι καπετάνιοι των σκαφών είναι αναγκασμένοι να καταμετρούν ψάρια σε μεικτές παρτίδες υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες ναυσιπλοΐας. Η αυστηρή εφαρμογή των κανόνων αυτών οδηγεί σε ακούσιες παραβάσεις που δεν οφείλονται σε απάτη, αλλά στην υλική αδυναμία συμμόρφωσης με υπερβολικά λεπτομερείς απαιτήσεις εν ώρα εργασίας στη θάλασσα.
Η αντίδραση της βιομηχανίας
Ο κλάδος των θαλασσινών μέσω της ένωσης Seafood Europe ζητά επίμονα μια μεταβατική περίοδο έξι μηνών, κατά την οποία τα παραδοσιακά έγχαρτα πιστοποιητικά θα παραμείνουν σε ισχύ. Ο πρόεδρος της ένωσης, Guus Pastoor, είχε προειδοποιήσει εγγράφως την Επιτροπή ήδη από τον Δεκέμβριο ότι χωρίς άμεσα διορθωτικά μέτρα, η μετάβαση στο νέο σύστημα θα προκαλούσε σημαντικές διαταραχές στην προσφορά προϊόντων στην ενιαία αγορά. Η καθυστέρηση στον εκτελωνισμό των εμπορευμάτων όχι μόνο αυξάνει το κόστος, αλλά επηρεάζει άμεσα τη φρεσκάδα των προϊόντων, γεγονός που αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ασφάλεια των τροφίμων και την εμπιστοσύνη του καταναλωτή.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το σύστημα εμποδίζει μαζικά τις εισαγωγές, επικαλούμενη τον αριθμό των δηλώσεων που έχουν ήδη επικυρωθεί. Εκπρόσωποι της Επιτροπής δήλωσαν ότι έχουν ήδη προχωρήσει σε ορισμένες τεχνικές βελτιώσεις, όπως η αύξηση του ορίου μεταφόρτωσης αρχείων και η προσθήκη νέων ειδών στη βάση δεδομένων. Επιπλέον, εισήχθησαν προσωρινές «ευελιξίες» που επιτρέπουν στους εμπόρους να παραλείπουν ορισμένα δεδομένα, προκειμένου να διευκολυνθεί η ροή των εμπορευμάτων στα λιμάνια.
Ο αρμόδιος επίτροπος για την αλιεία, Κώστας Καδής, υπεραμύνθηκε της αναγκαιότητας του συστήματος Catch, τονίζοντας ότι προσφέρει απλοποιημένες διαδικασίες και ακριβέστερο έλεγχο της αλιευτικής δραστηριότητας για την προστασία των θαλάσσιων πόρων. Παρόλα αυτά, αν και απέκλεισε το ενδεχόμενο αλλαγών στη νομοθεσία, δεσμεύτηκε να διερευνήσει βιώσιμες τεχνικές λύσεις για την επίλυση των προβλημάτων που έχουν ανακύψει. Η κατάσταση παραμένει τεταμένη, καθώς οι εισαγωγείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια γραφειοκρατική ακινησία που απειλεί την οικονομική βιωσιμότητα πολλών εταιρειών του κλάδου.
Η κρίση αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες που προκύπτουν όταν η ψηφιακή μετάβαση δεν συνοδεύεται από την απαραίτητη υποδομή και τον σωστό σχεδιασμό για την αντιμετώπιση των πραγματικών συνθηκών του εμπορίου. Ενώ ο στόχος της πάταξης της παράνομης αλιείας παραμένει θεμελιώδης για την περιβαλλοντική προστασία, η τρέχουσα υλοποίηση φαίνεται να τιμωρεί τους νόμιμους εμπόρους και να διαταράσσει τη ροή τροφίμων στην Ευρώπη. Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές για το αν η πλατφόρμα θα καταφέρει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της αγοράς ή αν θα απαιτηθεί μια ριζική αναθεώρηση της προσέγγισης από τις Βρυξέλλες. Η πίεση για την εξεύρεση λύσης είναι έντονη, καθώς τα αποθέματα κατεψυγμένων και κονσερβοποιημένων ψαριών εξαντλούνται, ενώ οι τιμές των φρέσκων αλιευμάτων ενδέχεται να παρουσιάσουν αυξητικές τάσεις λόγω της μειωμένης προσφοράς.
