Συναγερμός για λιστερίωση: Αποσύρεται από την αγορά παρτίδα παραδοσιακής κρέμας γάλακτος
Η μόλυνση των γαλακτοκομικών προϊόντων από το βακτήριο Listeria monocytogenes αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς το συγκεκριμένο παθογόνο μπορεί να επιβιώσει και να αναπτυχθεί ακόμη και σε συνθήκες ψύξης. Ιδιαίτερα στα προϊόντα που παρασκευάζονται από ωμό γάλα και δεν υποβάλλονται σε παστερίωση, η απουσία θερμικής επεξεργασίας σημαίνει ότι δεν υπάρχει το κρίσιμο στάδιο εξουδετέρωσης των βακτηρίων που μπορεί να βρεθούν στην πρώτη ύλη ή στο περιβάλλον παραγωγής. Η μόλυνση μπορεί να προέλθει από το έδαφος και τις ζωοτροφές, να μεταφερθεί στο γάλα κατά το άρμεγμα ή να προκύψει από τη δημιουργία βιοφίλμ στις επιφάνειες των μηχανημάτων επεξεργασίας και των σωληνώσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΥΠΑΑΤ: Αυτά είναι τα ελληνικά προϊόντα με απαγορευμένα φυτοφάρμακα – Τι αποκάλυψε ο τελευταίος έλεγχος σε φρούτα και λαχανικά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το δημοφιλές σνακ των εορταστικών ημερών που ρίχνει τη χοληστερόλη – Ευρήματα τεσσάρων επιστημονικών μελετών
Στην τελευταία έκθεσή της για τις ζωονόσους, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων παρατήρησε ότι ο αριθμός των κρουσμάτων λιστερίωσης στον άνθρωπο στην Ένωση ήταν κατά 15,9 % υψηλότερος το 2022 σε σύγκριση με το 2021 και ότι ο αριθμός των θανάτων από τροφιμογενείς εστίες που προκλήθηκαν από Listeria monocytogenes στην Ένωση το 2022 ήταν ένας από τους υψηλότερους που αναφέρθηκαν στην Αρχή την τελευταία δεκαετία. Λόγω αυτής της αύξησης των κρουσμάτων λιστερίωσης στην Ένωση, είναι ζωτικής σημασίας τα κριτήρια ασφάλειας των τροφίμων για τη Listeria monocytogenes να μπορούν να προσφέρουν υψηλό και ομοιόμορφο επίπεδο προστασίας των καταναλωτών σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός για επικίνδυνα χριστουγεννιάτικα φωτάκια – Ανακαλούνται λόγω κινδύνου ηλεκτροπληξίας
Ο ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/2895 που δημοσιεύτηκε πριν από ένα χρόνο, αυστηροποίησε τα κριτήρια για τη Listeria monocytogenes, με αποτέλεσμα περισσότερα τρόφιμα – συμπεριλαμβανομένων γαλακτοκομικών όπως κρέμες γάλακτος, φρέσκα τυριά και προϊόντα υψηλής υγρασίας – να υπάγονται πλέον στο αυστηρότερο όριο των 0 CFU/25 g κατά τη διάθεση στην αγορά, εκτός αν ο παραγωγός αποδείξει επιστημονικά ότι δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη του βακτηρίου στη διάρκεια ζωής τους. Όπως είχε ενημερώσει από τον Απρίλιο του 2024 το CIBUM, σκοπός είναι η ευθυγράμμιση των κανόνων της ΕΕ με τα διεθνή πρότυπα του Codex Alimentarius, σχετικά με το αποδεκτό επίπεδο μόλυνσης από τη Listeria monocytogenes σε ορισμένες κατηγορίες έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων που πωλούνται στην αγορά της ΕΕ.
Με βάση τους νέους κανόνες ασφαλείας, τα όρια* για τη λιστέρια γίνονται πιο ξεκάθαρα για τα προϊόντα που βρίσκονται στα ράφια των καταστημάτων. Αν ένας παραγωγός μπορεί να αποδείξει με μελέτες ότι το βακτήριο δεν πρόκειται να αναπτυχθεί πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο (100 cfu/g) μέχρι τη λήξη του προϊόντος, τότε αυτό το όριο γίνεται αποδεκτό. Αν όμως δεν μπορεί να το εγγυηθεί αυτό με στοιχεία, τότε οι αρχές επιβάλλουν το αυστηρότερο κριτήριο: το βακτήριο δεν πρέπει να ανιχνεύεται καθόλου σε δείγμα 25 γραμμαρίων. Οι αλλαγές αυτές τέθηκαν σε ισχύ από τον Δεκέμβριο του 2024, με την πλήρη εφαρμογή τους να ξεκινά την 1η Ιουλίου 2026.
Σε αυτό το αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο, η γαλλική αρχή Rappel Conso ανακοίνωσε ότι η επιχείρηση Ferme des Ecotones προχωρά σε εθελοντική ανάκληση του προϊόντος φρέσκιας ωμής κρέμας γάλακτος (Crème crue) μετά την ανίχνευση Listeria monocytogenes σε προληπτικούς ελέγχους. Το προϊόν αυτό, δημοφιλές για την πλούσια γεύση του, θεωρείται υψηλού κινδύνου καθώς διατίθεται χωρίς παστερίωση για τη διατήρηση των οργανοληπτικών του χαρακτηριστικών.
Η ανάκληση αφορά τη γυάλινη συσκευασία των 200 ml με κωδικό GTIN 3760277720205 και αριθμό παρτίδας 41 351, με ημερομηνία λήξης την 1η Ιανουαρίου 2026. Η διάθεσή του έγινε μεταξύ 19 και 22 Δεκεμβρίου 2025 μέσω των καταστημάτων Biocoop στις περιοχές Guer, Plélan Le Grand και Ploërmel, καθώς και από τα σημεία πώλησης Escale Paysanne, Terroir et cie και Le Champ Commun. Το δίκτυο Biocoop αποτελεί τον μεγαλύτερο συνεταιρισμό βιολογικών προϊόντων στη Γαλλία. Οι καταναλωτές καλούνται να μην καταναλώσουν τη συγκεκριμένη παρτίδα και να την καταστρέψουν, ενώ δικαιούνται επιστροφή χρημάτων. Η διαδικασία ανάκλησης θα παραμείνει ενεργή έως την Παρασκευή 2 Ιανουαρίου 2026.
Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι η ευρωπαϊκή βάση δεδομένων RASFF εξέδωσε ειδοποίηση στα τέλη Νοεμβρίου χαρακτηρίζοντας ως σοβαρό τον κίνδυνο από την παρουσία Listeria monocytogenes σε άλλη μάρκα κρέμας γάλακτος. Το προϊόν, διατέθηκε μέσω μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ αλλά και εξειδικευμένων τυροπωλείων και delicatessen. Η Γαλλία ενημέρωσε άμεσα τις ευρωπαϊκές αρχές, καθώς η διανομή είχε επεκταθεί στο Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, προκαλώντας την άμεση απόσυρση και την έκδοση δημόσιων προειδοποιήσεων. Παρά το γεγονός ότι οι εργαστηριακές αναλύσεις έδειξαν συγκέντρωση κάτω των 10 CFU ανά γραμμάριο, το προϊόν κρίθηκε ακατάλληλο προς κατανάλωση, καθώς για τη συγκεκριμένη κατηγορία τροφίμου το επιτρεπόμενο όριο είναι η πλήρης απουσία του βακτηρίου, ειδικά λόγω της επικινδυνότητάς του για τις ευάλωτες ομάδες.
Η λιστερίωση είναι σοβαρή νόσος με χρόνο επώασης έως οκτώ εβδομάδες. Ο κίνδυνος προσβολής από λιστερίωση μέσω των τροφίμων επηρεάζεται τόσο από την ατομική ευπάθεια του καταναλωτή όσο και από την ικανότητα των μολυσμένων τροφίμων να στηρίζουν την ανάπτυξη Listeria monocytogenes σε υψηλά επίπεδα. Τα βρέφη και οι καταναλωτές που έχουν εξασθενημένη ανοσοποιητική άμυνα επειδή πάσχουν από ασθένειες, διαταραχές ή παθήσεις παρουσιάζουν ιδιαίτερη ευπάθεια στη Listeria monocytogenes και δεν μπορούν να εκτεθούν σε τρόφιμα που περιέχουν το εν λόγω παθογόνο σε καμία συγκέντρωση. Για άλλους καταναλωτές, έχει αναγνωριστεί επιστημονικά ότι μόνο η πρόσληψη τροφίμων που περιέχουν Listeria monocytogenes σε συγκέντρωση άνω του ορίου των 100 cfu/g είναι δυνητικά επιβλαβής για την υγεία. Ως εκ τούτου, τα έτοιμα για κατανάλωση τρόφιμα, εκτός από εκείνα που προορίζονται για βρέφη και για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς, τα οποία είναι δυνατόν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes πέραν του ορίου των 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια διατήρησής τους, αποτελούν μια ευαίσθητη ομάδα προϊόντων διατροφής στην οποία θα πρέπει να εστιαστούν τα μέτρα μετριασμού του κινδύνου.
*Σύμφωνα με την πρόσφατη τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2024/2895, τα νέα όρια για τη Listeria monocytogenes στα έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα καθορίζονται με βάση την ικανότητα του παρασκευαστή να τεκμηριώσει την ασφάλεια του προϊόντος. Συγκεκριμένα, το κριτήριο της μη ανίχνευσης σε 25 γραμμάρια (n=5, c=0) εφαρμόζεται πριν το προϊόν εξέλθει από τον άμεσο έλεγχο του παρασκευαστή, αλλά και κατά τη διάρκεια της ζωής του στο ράφι, εφόσον δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι δεν θα ξεπεραστεί το όριο των 100 cfu/g. Αντίθετα, το όριο των 100 cfu/g (n=5, c=0) ισχύει για προϊόντα που διατίθενται στην αγορά κατά τη διάρκεια της περιόδου διατήρησής τους, μόνο εάν ο υπεύθυνος της επιχείρησης μπορεί να αποδείξει στην αρμόδια αρχή ότι η συγκέντρωση του βακτηρίου θα παραμείνει κάτω από αυτό το επίπεδο μέχρι την ημερομηνία λήξης. Για τρόφιμα που προορίζονται για βρέφη ή ειδικούς ιατρικούς σκοπούς, το όριο παραμένει αυστηρά στη μη ανίχνευση σε 25 γραμμάρια σε κάθε στάδιο της διάθεσης.
Η μόλυνση από Listeria monocytogenes σε προϊόντα όπως η ωμή κρέμα (crème crue) μπορεί να συμβεί σε διάφορα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Επειδή το συγκεκριμένο προϊόν δεν υφίσταται παστερίωση (θερμική επεξεργασία που σκοτώνει τα βακτήρια), ο κίνδυνος παραμονής του βακτηρίου είναι αυξημένος.
Οι κύριες πηγές μόλυνσης της κρέμας γάλακτος
Στο επίπεδο της κτηνοτροφικής μονάδας
Η Listeria βρίσκεται φυσικά στο περιβάλλον, όπως στο έδαφος, στο νερό και στις ζωοτροφές. Αν τα ζώα καταναλώσουν μολυσμένο ενσίρωμα (χορτονομή), το βακτήριο μπορεί να περάσει στο πεπτικό τους σύστημα και από εκεί να μολύνει το περιβάλλον του στάβλου ή απευθείας το γάλα κατά τη διάρκεια του αρμέγματος, αν οι κανόνες υγιεινής δεν είναι αυστηροί.
Στο επίπεδο της επεξεργασίας
Το βακτήριο της λιστέριας έχει την ιδιότητα να δημιουργεί αυτό που ονομάζουμε βιοφίλμ (biofilms) στις επιφάνειες των μηχανημάτων. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να “εγκατασταθεί” σε εξοπλισμό που δεν έχει απολυμανθεί τέλεια, όπως:
- Στις σωληνώσεις μεταφοράς του γάλακτος.
- Στους διαχωριστήρες (μηχανήματα που χωρίζουν την κρέμα από το γάλα).
- Στα σκεύη αποθήκευσης και στις δεξαμενές. Από εκεί, το βακτήριο μεταφέρεται στο προϊόν καθώς αυτό περνάει από τα μηχανήματα.
Στο περιβάλλον του παρασκευαστηρίου
Σε αντίθεση με άλλα βακτήρια, η λιστέρια επιβιώνει και αναπτύσσεται σε περιβάλλοντα με υγρασία και χαμηλές θερμοκρασίες (όπως τα ψυγεία). Μπορεί να μεταφερθεί από το δάπεδο, τις αποχετεύσεις ή ακόμα και από τα ρούχα και τα παπούτσια των εργαζομένων, αν δεν τηρούνται αυστηρά πρωτόκολλα υγιεινής.
Γιατί είναι συνηθέστερο στην ωμή κρέμα;
Στην περίπτωση της παστεριωμένης κρέμας, ακόμα και αν το αρχικό γάλα ήταν μολυσμένο, η θερμότητα θα εξουδετέρωνε το βακτήριο. Στην Crème crue της Ferme des Ecotones, η παραγωγή βασίζεται στην απουσία θέρμανσης για να διατηρηθούν τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, οπότε αν το βακτήριο εισέλθει σε οποιοδήποτε στάδιο, παραμένει ενεργό και επικίνδυνο μέχρι να φτάσει στον καταναλωτή.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
