Το κοβάλτιο και το μολυβδαίνιο, όταν χρησιμοποιούνται ως διατροφικά πρόσθετα στις ζωοτροφές στα σημερινά ανώτατα επιτρεπόμενα επίπεδα, δεν αναμένεται να δημιουργούν κίνδυνο για το περιβάλλον, σύμφωνα με νέα επιστημονική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε έπειτα από αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επικεντρώθηκε στην πιθανότητα τα δύο ιχνοστοιχεία να συσσωρεύονται στο έδαφος ή να μεταφέρονται στα υπόγεια και επιφανειακά νερά και στα ιζήματα.
Η συγκεκριμένη γνωμοδότηση αποτελεί το πρώτο μέρος μιας ευρύτερης αξιολόγησης για τα ιχνοστοιχεία που χρησιμοποιούνται στις ζωοτροφές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ζητήσει από την EFSA να εξετάσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα πρόσθετων που περιέχουν κοβάλτιο, χαλκό, ιώδιο, μαγγάνιο, μολυβδαίνιο, σελήνιο και ψευδάργυρο. Ωστόσο, η διαδικασία χωρίστηκε σε δύο μέρη. Η παρούσα γνωμοδότηση αφορά μόνο το κοβάλτιο και το μολυβδαίνιο, καθώς αυτά είναι σήμερα εγκεκριμένα αποκλειστικά για χερσαία ζώα παραγωγής τροφίμων. Τα υπόλοιπα πέντε ιχνοστοιχεία θα εξεταστούν σε επόμενη επιστημονική γνωμοδότηση.
Τα ιχνοστοιχεία είναι απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για τα ζώα, όμως η χρήση τους στις ζωοτροφές σημαίνει ότι ένα μέρος της ποσότητας που καταναλώνεται μπορεί να αποβάλλεται από τα ζώα και στη συνέχεια να καταλήγει στις γεωργικές εκτάσεις μέσω της κοπριάς. Σε αντίθεση με άλλες ουσίες, τα ιχνοστοιχεία δεν διασπώνται στο περιβάλλον, γεγονός που καθιστά σημαντική την αξιολόγηση της πιθανής συσσώρευσής τους.
Για να εκτιμήσει τον κίνδυνο, η EFSA υπολόγισε τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές συγκεντρώσεις των δύο στοιχείων στα διαφορετικά περιβαλλοντικά διαμερίσματα και τις συνέκρινε με τις φυσικές συγκεντρώσεις που υπάρχουν ήδη στο περιβάλλον. Για το έδαφος χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από περιοχές που θεωρούνται φυσικές ή ελάχιστα επηρεασμένες από ανθρώπινη δραστηριότητα, ώστε να υπάρχει ένα σημείο αναφοράς για το κατά πόσο η χρήση των πρόσθετων θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τα επίπεδα.
Κοβάλτιο και μολυβδαίνιο κάτω από τα επίπεδα ανησυχίας
Για το κοβάλτιο, η EFSA αξιολόγησε τη χρήση του σε μηρυκαστικά με λειτουργική μεγάλη κοιλία, ιπποειδή και λαγόμορφα, με ανώτατο συνολικό επίπεδο 1 mg κοβαλτίου ανά κιλό πλήρους ζωοτροφής. Η προβλεπόμενη συγκέντρωση στο έδαφος από τη χρήση του ως πρόσθετου εκτιμήθηκε σε επίπεδο περίπου τρεις τάξεις μεγέθους χαμηλότερο από τη φυσική συγκέντρωση αναφοράς. Ως αποτέλεσμα, η χρήση του στα σημερινά ανώτατα επίπεδα δεν αναμένεται να δημιουργεί ανησυχία για τα υπόγεια και επιφανειακά νερά ή τα γλυκά υδάτινα ιζήματα. Για το μολυβδαίνιο, η αξιολόγηση αφορά τη χρήση μονοένυδρου μολυβδαινικού νατρίου στα πρόβατα, με ανώτατο επίπεδο 2,5 mg μολυβδαινίου ανά κιλό πλήρους ζωοτροφής. Και σε αυτή την περίπτωση, η προβλεπόμενη συγκέντρωση στο έδαφος ήταν τουλάχιστον μία τάξη μεγέθους χαμηλότερη από τη φυσική συγκέντρωση αναφοράς. Η EFSA κατέληξε επομένως ότι δεν αναμένεται να προκύψουν ανησυχίες για τα υπόγεια ή επιφανειακά νερά ούτε για τα γλυκά υδάτινα ιζήματα. Η ανάγκη για μια ενιαία αξιολόγηση προέκυψε και επειδή 42 εγκρίσεις πρόσθετων ζωοτροφών που περιέχουν τα συγκεκριμένα ιχνοστοιχεία πρόκειται να λήξουν έως τον Μάρτιο του 2029, ενώ έχουν ήδη υποβληθεί και νέες αιτήσεις έγκρισης. Η EFSA επισημαίνει ότι προηγούμενες αξιολογήσεις δεν είχαν οδηγήσει πάντοτε σε σαφή συμπεράσματα για όλες τις περιβαλλοντικές παραμέτρους, ιδιαίτερα για τα θαλάσσια ιζήματα. Η νέα προσέγγιση αποσκοπεί επομένως σε πιο τυποποιημένη αξιολόγηση, ώστε να υπάρχει υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος χωρίς να περιορίζεται αδικαιολόγητα η χρήση απαραίτητων θρεπτικών πρόσθετων στις ζωοτροφές.
Η EFSA καταλήγει ότι η χρήση κοβαλτίου και μολυβδαινίου ως διατροφικών πρόσθετων σε χερσαία ζώα παραγωγής τροφίμων, στα αντίστοιχα σημερινά ανώτατα επιτρεπόμενα επίπεδα στις πλήρεις ζωοτροφές, είναι ασφαλής για το περιβάλλον. Η αξιολόγηση των χαλκού, ιωδίου, μαγγανίου, σεληνίου και ψευδαργύρου θα ακολουθήσει σε ξεχωριστή επιστημονική γνωμοδότηση.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό EFSA Journal.
