Ειδοποίηση για σοβαρό κίνδυνο από μέλι το οποίο διακινήθηκε μέσω Ολλανδίας και περιείχε γραγιανοτοξίνες (grayanotoxins) σε συγκέντρωση 64 mg/kg, καταχωρίστηκε στο ευρωπαϊκό σύστημα ταχείας προειδοποίησης για επικίνδυνα τρόφιμα. Η ειδοποίηση υποβλήθηκε από την Τσεχία, ενώ στις χώρες διανομής περιλαμβάνεται και η Ελλάδα, για την οποία έχει καταχωριστεί ένδειξη περαιτέρω παρακολούθησης από τις αρμόδιες αρχές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επείγουσα ανάκληση σοκολάτας Kinder από μεγάλο σουπερμάρκετ λόγω γεύσης σαπουνιού
Η παρουσία των νευροτοξινών διαπιστώθηκε κατά τη διάρκεια επίσημου ελέγχου στην αγορά. Η επικινδυνότητα χαρακτηρίστηκε σοβαρή και η Τσεχία επέβαλε απαγόρευση εμπορίας και πώλησης. Στην Ολλανδία καταγράφηκαν ενημέρωση παραληπτών και αποστολέα, καθώς και καταστροφή προϊόντος. Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί εμπορική ονομασία, αριθμός παρτίδας ή ποσότητες που διακινήθηκαν στην ελληνική αγορά μέσω της συγκεκριμένης αλυσίδας εφοδιασμού.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | «Λεύκαιναν» τα αποξηραμένα σύκα με καθαριστικό αποχέτευσης – Σε κατάσχεση 3 τόνων προχώρησαν οι Αρχές
Εκτός από την Ελλάδα, στην καταχώριση εμφανίζονται ως χώρες διανομής η Αυστρία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Ισπανία. Στις 12 Οκτωβρίου υποβλήθηκαν αποτελέσματα ερευνών από την Αυστρία και τη Βαυαρία, στις 14 Οκτωβρίου από τη Λομβαρδία και στις 19 Οκτωβρίου από την Πολωνία. Το μέλι αν και διακινήθηκε στην Ευρώπη μέσω Ολλανδίας, είναι προέλευσης Νεπάλ.
Τι προκαλούν οι γραγιανοτοξίνες – Η αξιολόγηση της EFSA
Οι γραγιανοτοξίνες είναι φυσικές νευροτοξίνες που περιέχονται σε ορισμένα φυτά της οικογένειας Ericaceae, κυρίως σε είδη ροδόδενδρου. Μέσω του νέκταρ μπορούν να μεταφερθούν στο μέλι, δημιουργώντας το προϊόν που είναι γνωστό διεθνώς ως «mad honey» ή «τρελό μέλι». Η κατανάλωσή του έχει συνδεθεί με οξείες δηλητηριάσεις, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας στην Τουρκία και στο Νεπάλ, όπου καταγράφονται σχετικά περιστατικά.
Η ιστορία του «τρελού μελιού» φτάνει μέχρι την αρχαιότητα. Το 401 π.Χ., ο Ξενοφών περιέγραψε στην «Ανάβαση» τη μαζική δηλητηρίαση Ελλήνων στρατιωτών στην περιοχή του Πόντου, μετά την κατανάλωση τοπικού μελιού. Οι στρατιώτες παρουσίασαν εμετούς, διάρροια, αδυναμία και συμπεριφορά που θύμιζε μέθη, ενώ ορισμένοι δεν μπορούσαν να σταθούν όρθιοι. Σύμφωνα με την αφήγησή του, κανείς δεν πέθανε και οι περισσότεροι άρχισαν να αναρρώνουν την επόμενη ημέρα.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε το 2023 επιστημονική αξιολόγηση για τους κινδύνους από τις γραγιανοτοξίνες στο μέλι, την οποία είχε παρουσιάσει τότε το Cibum. Μεταξύ των συμπτωμάτων περιλαμβάνονται ζάλη, ναυτία, έμετος, εφίδρωση, υπόταση και βραδυκαρδία. Σε σοβαρότερες δηλητηριάσεις έχουν αναφερθεί διαταραχές της καρδιακής αγωγιμότητας, απώλεια συνείδησης και αναπνευστική καταστολή, με τα συμπτώματα να εμφανίζονται έως πέντε ώρες μετά την κατανάλωση. Στην αξιολόγησή της, η EFSA υπολόγισε ότι συγκέντρωση 0,05 mg/kg μελιού για το άθροισμα των γραγιανοτοξινών GTX I και GTX III παρέχει προστασία έναντι οξέων επιδράσεων, με επίπεδο βεβαιότητας τουλάχιστον 75%.
Η συγκέντρωση των 64 mg/kg που καταγράφηκε στη νέα ειδοποίηση RASFF είναι αριθμητικά 1.280 φορές υψηλότερη από την προστατευτική τιμή που υπολόγισε η EFSA. Ωστόσο, η σύγκριση δεν επιτρέπει ασφαλή ποσοτική εκτίμηση της επικινδυνότητας, καθώς δεν διευκρινίζεται εάν η εργαστηριακή μέτρηση αφορά αποκλειστικά το άθροισμα GTX I και GTX III. Η σοβαρότητα μιας πιθανής δηλητηρίασης εξαρτάται επίσης από την ποσότητα μελιού που καταναλώνεται και τη σύνθεση των τοξινών.
Η αξιολόγηση της EFSA είχε εξετάσει περισσότερα από 1.000 περιστατικά δηλητηρίασης που περιγράφονται στην επιστημονική βιβλιογραφία. Για τις οξείες επιδράσεις, η επιστημονική ομάδα CONTAM καθόρισε σημείο αναφοράς 15,3 μικρογραμμαρίων ανά κιλό σωματικού βάρους για το άθροισμα των GTX I και GTX III, με βάση τη μείωση του καρδιακού ρυθμού σε πειραματόζωα. Δεν κατέστη δυνατός ο καθορισμός αντίστοιχου σημείου αναφοράς για μακροχρόνια έκθεση.
73 καταγεγραμμένες δηλητηριάσεις σε οκτώ χώρες
Σύμφωνα με τη βάση Cliff Mad Honey Index, η οποία συγκεντρώνει δημοσιευμένα περιστατικά από υγειονομικές αρχές και επιστημονικά περιοδικά, από το 2010 έως τις 8 Οκτωβρίου 2026 καταγράφηκαν 73 άτομα με δηλητηρίαση από «τρελό μέλι» σε οκτώ χώρες. Από αυτά, 23 νοσηλεύτηκαν στο Χονγκ Κονγκ, 18 στην Τουρκία, 18 στο Νεπάλ και έξι στη Γερμανία. Δεν καταγράφηκαν θάνατοι στη συγκεκριμένη βάση δεδομένων.
Από τα 73 περιστατικά, τα 41 αφορούσαν μέλι προέλευσης Νεπάλ και τα δέκα μέλι από την Τουρκία, όπου η προέλευση ήταν γνωστή. Σε 26 περιπτώσεις δηλητηρίασης εκτός των δύο χωρών, για τις οποίες υπήρχαν πληροφορίες μεταφοράς, το μέλι είχε εισαχθεί προσωπικά από ταξιδιώτες, συγγενείς ή φίλους. Η βάση περιλαμβάνει μόνο δημοσιοποιημένα περιστατικά και δεν αποτυπώνει τη συνολική συχνότητα δηλητηριάσεων στον πληθυσμό.
Το 2026 περιλαμβάνονται στη βάση πέντε νέα δημοσιευμένα περιστατικά. Ένας άνδρας 38 ετών στο Νεπάλ παρουσίασε βραδυκαρδία και υπόταση μετά την κατανάλωση μίας κουταλιάς μελιού, ενώ ένας άνδρας 75 ετών στην Αγγλία εμφάνισε σοβαρή υπόταση και χαμηλό καρδιακό ρυθμό μετά από κατανάλωση μελιού που είχε μεταφερθεί ως δώρο από το Νεπάλ. Και οι δύο ασθενείς ανάρρωσαν μετά από νοσοκομειακή περίθαλψη. Στο Χονγκ Κονγκ καταγράφηκαν οκτώ περιστατικά το 2024, αριθμός ίσος με το σύνολο των περιστατικών που είχαν δημοσιοποιηθεί από το 2012 έως το 2017. Σε 20 από τα 23 περιστατικά της περιοχής, το μέλι προερχόταν από το Νεπάλ. Το 2024, ένας άνδρας 50 ετών παρουσίασε ζάλη, έμετο και δύσπνοια περίπου μισή ώρα μετά την κατανάλωση μελιού, σύμφωνα με καταγραφή των υγειονομικών αρχών.
Προηγούμενη ειδοποίηση: Ο διανομέας γνώριζε την παρουσία των τοξινών
Η νέα ειδοποίηση ακολουθεί προηγούμενη υπόθεση που είχε παρουσιάσει το Cibum στις 26 Ιουνίου 2025, σχετικά με μέλι από το Νεπάλ το οποίο διακινήθηκε μέσω Ολλανδίας. Η ειδοποίηση RASFF 2αφορούσε επίσης παρουσία γραγιανοτοξινών. Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, στη συσκευασία αναγραφόταν στα αγγλικά ότι το προϊόν περιείχε τις συγκεκριμένες ουσίες και ότι η κατανάλωσή του γινόταν με ευθύνη του καταναλωτή.
Οι γερμανικές αρχές είχαν επισημάνει ότι η συγκεκριμένη επισήμανση επέτρεπε να θεωρηθεί πως ο διανομέας γνώριζε τους κινδύνους από τις γραγιανοτοξίνες. Στην ανακοίνωσή τους εξηγούσαν ότι οι συγκεντρώσεις των φυσικών τοξινών στο μέλι μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις και ότι η κατανάλωση ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ακόμη και απειλητικές για τη ζωή. Η Γερμανία είχε προχωρήσει σε απαγόρευση εμπορίας και πώλησης του προϊόντος.
Τον Μάρτιο του 2025 είχαν καταχωριστεί ακόμη δύο ειδοποιήσεις, οι RASFF για μέλι από το Νεπάλ που προσφερόταν διαδικτυακά στην Αυστρία. Οι αναλυτικές συγκεντρώσεις γραγιανοτοξινών ήταν 11,59 και 2,95 mg/kg αντίστοιχα, ενώ ζητήθηκε η απομάκρυνση των διαδικτυακών προσφορών. Τον Απρίλιο του 2024 είχε προηγηθεί ειδοποίηση για μέλι από τη Σιγκαπούρη, το οποίο απορρίφθηκε κατά τον γερμανικό συνοριακό έλεγχο.
Η διανομή στην Ελλάδα και τα στοιχεία που εκκρεμούν
Μέχρι σήμερα 27 Οκτωβρίου 2026, από τα διαθέσιμα στοιχεία της ειδοποίησης RASFF δεν προκύπτουν η ταυτότητα του Έλληνα παραλήπτη, οι ποσότητες που εισήχθησαν ή ενδεχόμενη ανάκληση από τελικούς καταναλωτές στην Ελλάδα. Η χώρα παραμένει καταχωρισμένη για περαιτέρω παρακολούθηση, οι δημοσιευμένες πληροφορίες αφορούν κυρίως τις ενέργειες της Τσεχίας και της Ολλανδίας, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει τεκμηριωθεί σύνδεση της συγκεκριμένης παρτίδας με καταγεγραμμένο περιστατικό δηλητηρίασης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Δύο γάμοι σε απόσταση 60 χιλιομέτρων και πάνω από 80 καλεσμένοι με τροφική δηλητηρίαση
- Συμπλήρωμα με δυνητικό κίνδυνο παραμένει στην ελληνική αγορά παρά την ανάκληση όλων των παρτίδων (φωτογραφία)
- Lidl It: Ποντίκι σε σφραγισμένη συσκευασία με φιστίκια – Καταγγελία καταναλώτριας (φωτογραφία)
- Μην το καταναλώσετε: Ανακαλείται ελληνικό ποτό λόγω επικίνδυνης μεθανόλης – Το Cibum είχε προειδοποιήσει από τις 21 Οκτωβρίου
- Μπάρες πρωτεΐνης: Τι προσέχουμε στην ετικέτα πριν τις αγοράσουμε
- Ελλάδα – Οχήματα Ford: Ανάκληση δύο μοντέλων λόγω κινδύνου πυρκαγιάς από διαρροή καυσίμου
- Αθήνα: Πρόστιμα σε δύο μίνι μάρκετ για ληγμένα τρόφιμα
- Σέρβιραν κουλουράκια με καθαριστικό φούρνου σε σχολική εκδήλωση – Αγωγή 1 εκατομμυρίου κατά του σχολείου
- Ζυμαρικά: Το απροσδόκητο συστατικό που πρέπει να προσθέσετε στο νερό για να μην κολλήσουν και να έχουν υπέροχη γεύση
