Η καλλιέργεια του γενετικά τροποποιημένου καλαμποκιού MON 810 στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει προκαλέσει μέχρι σήμερα ενδείξεις για απρόβλεπτες αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη και ζωική υγεία ή στο περιβάλλον, σύμφωνα με νέα επιστημονική αξιολόγηση της EFSA. Η έκθεση εξέτασε τα δεδομένα περιβαλλοντικής παρακολούθησης μετά την εμπορική καλλιέργεια του συγκεκριμένου γενετικά τροποποιημένου φυτού κατά το 2024 και κατέληξε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν νέους κινδύνους από τη χρήση του στην Ευρώπη. Το MON 810 είναι μια ποικιλία καλαμποκιού που έχει τροποποιηθεί γενετικά ώστε να παράγει την πρωτεΐνη Cry1Ab, η οποία προσφέρει προστασία απέναντι σε ορισμένα έντομα, κυρίως τον ευρωπαϊκό βλαστορύκτη του καλαμποκιού, ένα παράσιτο που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημιές στις καλλιέργειες.
Η αξιολόγηση βασίστηκε στα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τον κάτοχο της έγκρισης, αλλά και στις πληροφορίες από τις αρμόδιες αρχές χωρών όπου καλλιεργείται το MON 810, κυρίως την Ισπανία και την Πορτογαλία. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα, η παρακολούθηση του 2024 δεν έδειξε απρόβλεπτες επιπτώσεις ούτε στην υγεία ούτε στα οικοσυστήματα.
Τι έδειξαν τα δεδομένα από τις καλλιέργειες στην Ευρώπη
Ένα σημαντικό μέρος της αξιολόγησης αφορούσε την τήρηση των λεγόμενων ζωνών καταφυγίου, δηλαδή εκτάσεων με συμβατικό καλαμπόκι που καλλιεργούνται κοντά σε γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες ώστε να μειώνεται η πιθανότητα ανάπτυξης ανθεκτικότητας των εντόμων στην πρωτεΐνη Cry1Ab.
Στην Ισπανία, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών καλλιεργειών MON 810, η συμμόρφωση με τις απαιτήσεις ήταν γενικά υψηλή, ενώ στην Πορτογαλία εφαρμόστηκε πλήρως. Ωστόσο, η αξιολόγηση επισημαίνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα σε περιπτώσεις όπου μικρά γειτονικά χωράφια μπορεί συνολικά να ξεπερνούν το όριο των 5 εκταρίων, γεγονός που δημιουργεί υποχρέωση για εφαρμογή ζώνης καταφυγίου.
Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης το ενδεχόμενο ανάπτυξης ανθεκτικότητας των εντόμων στην Cry1Ab πρωτεΐνη. Τα δεδομένα από πληθυσμούς του ευρωπαϊκού βλαστορύκτη στη βορειοανατολική Ισπανία δεν έδειξαν πρακτική ανθεκτικότητα το 2024.
Ωστόσο, η αξιολόγηση σημειώνει ότι υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή. Συγκεκριμένα, οι πληθυσμοί του μεσογειακού βλαστορύκτη στην ίδια περιοχή παρουσίασαν σταθερά χαμηλή ευαισθησία στην Cry1Ab κατά την περίοδο 2022 έως 2024. Επιπλέον, αναφέρθηκαν ζημιές σε καλλιέργειες στην περιοχή της Χιρόνα το 2021 και εντοπίστηκαν ενδείξεις παρουσίας γονιδίων που σχετίζονται με πιθανή ανθεκτικότητα.
Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεωρούν ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί μελλοντική μείωση της αποτελεσματικότητας της Cry1Ab, ενώ επισημαίνουν ότι το σημερινό σύστημα παρακολούθησης της ανθεκτικότητας χρειάζεται βελτίωση ώστε να εντοπίζει νωρίτερα πιθανές αλλαγές στους πληθυσμούς των εντόμων.
Παρότι η συνολική αξιολόγηση δεν εντόπισε νέους κινδύνους, οι επιστήμονες αναφέρουν ορισμένα σημεία που απαιτούν καλύτερη συλλογή δεδομένων. Ένα από αυτά αφορά την πιθανή έκθεση ευαίσθητων ειδών πεταλούδων και άλλων μη στοχευμένων οργανισμών στη γύρη του MON 810. Η αξιολόγηση αναφέρει ότι υπάρχουν ακόμη κενά σχετικά με την εφαρμογή μέτρων απομόνωσης από προστατευόμενες περιοχές, με αποτέλεσμα να παραμένει κάποια αβεβαιότητα για την πραγματική έκθεση αυτών των ειδών. Παράλληλα, εντοπίστηκαν αδυναμίες στη μεθοδολογία και την αναφορά δεδομένων τόσο στις ειδικές μελέτες παρακολούθησης όσο και στη γενική επιτήρηση. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ορισμένες διαδικασίες μπορούν να γίνουν πιο αποτελεσματικές, ιδιαίτερα μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες καλλιέργειας χωρίς ενδείξεις απρόβλεπτων περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
