Η ανάλυση του DNA της Listeria monocytogenes μπορεί να αποκαλύψει συνδέσεις ανάμεσα σε περιστατικά που διαφορετικά θα έμοιαζαν με μεμονωμένα και άσχετα μεταξύ τους γεγονότα. Αυτό δείχνει νέα ελβετική μελέτη, στην οποία εξετάστηκαν 335 στελέχη του βακτηρίου από ανθρώπινες περιπτώσεις λιστερίωσης που καταγράφηκαν στη χώρα από το 2019 έως το 2024.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 21 άτομα με σαλμονέλωση από μολυσμένη μαγιονέζα – Εντοπίστηκε το «ένοχο» συστατικό και η εγκατάσταση παραγωγής του
Οι ερευνητές του Ινστιτούτου Ασφάλειας και Υγιεινής Τροφίμων της Vetsuisse Faculty του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης και του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς για Εντεροπαθογόνα Βακτήρια και Λιστέρια (NENT) χρησιμοποίησαν αλληλούχιση ολόκληρου του γονιδιώματος, γνωστή ως WGS. Πρόκειται για μια μέθοδο που επιτρέπει να συγκριθεί με πολύ μεγάλη ακρίβεια το γενετικό αποτύπωμα διαφορετικών στελεχών της λιστέριας και να διαπιστωθεί εάν είναι στενά συγγενικά μεταξύ τους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ντομάτες: Το «μυστικό» φάρμακο για το λίπος στο συκώτι – Έρευνα έδειξε σημαντική βελτίωση σε μόλις 6 εβδομάδες, χωρίς απώλεια βάρους
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα περιστατικό που εμφανίζεται μεμονωμένο μπορεί να αποδειχθεί ότι αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αλυσίδας μετάδοσης. Η συγκεκριμένη ανάλυση έδειξε ότι τα 335 στελέχη ανήκαν σε 210 διαφορετικούς γενετικούς τύπους. Με ένα αυστηρό κριτήριο γενετικής συγγένειας, οι ερευνητές εντόπισαν 35 συστάδες που περιλάμβαναν τουλάχιστον δύο περιστατικά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τρεις μεγάλες συστάδες. Η μεγαλύτερη περιλάμβανε 37 περιστατικά που καταγράφηκαν από το 2022 έως το 2024 και συνδέθηκε με μαγιά αρτοποιίας. Μια δεύτερη περιλάμβανε 22 περιστατικά το 2020 και συνδέθηκε με προϊόντα τυριού, ενώ μια τρίτη αφορούσε 21 περιστατικά το 2022 και συνδέθηκε με καπνιστή πέστροφα.
Η γονιδιωματική ανάλυση αποκάλυψε όμως και μικρότερες, λιγότερο προφανείς συνδέσεις. Εννέα μικρότερες συστάδες περιλάμβαναν στελέχη που ήταν πολύ συγγενικά με στελέχη λιστέριας τα οποία είχαν απομονωθεί από τρόφιμα έως και τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Μεταξύ των τροφίμων που εμφανίζονται στις συσχετίσεις της μελέτης περιλαμβάνονται μαλακό τυρί, χοιρινό λουκάνικο, κρέας, θαλασσινά και ψάρια, σαλάτα και ζυμαρικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συγκεκριμένο τρόφιμο αποδείχθηκε η πηγή μόλυνσης, αλλά ότι τα γενετικά δεδομένα έδειξαν στενή σχέση μεταξύ των κλινικών και των τροφιμογενών στελεχών.
Ακόμη πιο σημαντικό για την επιτήρηση της λιστερίωσης είναι ότι η μέθοδος εντόπισε και περιστατικά στην Ελβετία που συνδέονταν με διεθνείς εξάρσεις. Δύο μικρές συστάδες συνδέθηκαν με διασυνοριακές εξάρσεις που αφορούσαν προϊόντα σολομού και vegan τυρί, ενώ αρκετά μεμονωμένα στελέχη αντιστοιχούσαν επίσης σε γνωστές διεθνείς εξάρσεις. Μεταξύ αυτών υπήρχαν περιστατικά που συνδέθηκαν με προϊόντα σολομού και καπνιστή πέστροφα.
Η εικόνα των ασθενών που προκύπτει από τη μελέτη δείχνει παράλληλα πόσο σοβαρή μπορεί να είναι η λιστερίωση. Από τα 335 περιστατικά, τα 259, δηλαδή το 77%, αφορούσαν άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Η διάμεση ηλικία ήταν τα 76 έτη, ενώ οι ηλικίες των ασθενών κυμαίνονταν από νεογνά έως 95 ετών. Δεν καταγράφηκε κανένα περιστατικό στην ηλικιακή ομάδα 1 έως 19 ετών κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
Η πλειονότητα των λοιμώξεων ήταν μάλιστα επεμβατικές. Συνολικά 261 περιστατικά, ποσοστό 78%, αφορούσαν βακτηριαιμία, ενώ 22 περιστατικά, ποσοστό 7%, αφορούσαν νευρολιστερίωση. Δεκαπέντε περιστατικά, δηλαδή 4%, σχετίζονταν με εγκυμοσύνη ή νεογνά. Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι δεν διέθεταν στοιχεία για την έκβαση των ασθενών, τις νοσηλείες ή τα υποκείμενα νοσήματα, λόγω προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Η μελέτη εξέτασε παράλληλα και τα γενετικά χαρακτηριστικά που μπορεί να κάνουν ορισμένα στελέχη της λιστέριας ιδιαίτερα ικανά να προκαλούν σοβαρή νόσο. Οι ερευνητές εντόπισαν διαφοροποιήσεις σε βασικούς παράγοντες λοιμογονικότητας, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν δύο γενετικές περιοχές που είναι γνωστές ως LIPI-3 και LIPI-4 και σχετίζονται με υπερλοιμογόνα στελέχη. Το LIPI-3 εντοπίστηκε κυρίως σε στελέχη των ομάδων CC1, CC4 και CC6, ενώ το LIPI-4 βρέθηκε μεταξύ άλλων στις ομάδες CC4 και CC388.
Παρά την ανίχνευση γενετικών χαρακτηριστικών που αξίζει να παρακολουθούνται, η μελέτη δεν διαπίστωσε γενικευμένο πρόβλημα επίκτητης αντοχής στα αντιβιοτικά. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η συνολική συχνότητα επίκτητης μικροβιακής αντοχής στα κλινικά στελέχη της L. monocytogenes παραμένει χαμηλή και ότι η καθιερωμένη θεραπεία εξακολουθεί να είναι αποτελεσματική.
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η παραδοσιακή καταγραφή των περιστατικών δεν αρκεί πάντα για να αποκαλυφθεί η πραγματική εικόνα μιας έξαρσης. Η σύγκριση του γενετικού υλικού των βακτηρίων μπορεί να δείξει ότι περιστατικά που εμφανίστηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ή σε διαφορετικούς ασθενείς έχουν κοινή προέλευση. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αναζήτηση πιθανών συνδέσεων με τρόφιμα και να επιτρέψει την αναγνώριση διεθνών εξάρσεων που διαφορετικά θα παρέμεναν δύσκολο να εντοπιστούν.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν επομένως ότι η υψηλής ανάλυσης γονιδιωματική τυποποίηση της Listeria monocytogenes είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για τον εντοπισμό συστάδων περιστατικών και τη σύνδεση ανθρώπινων λοιμώξεων με διεθνείς εξάρσεις. Η συστηματική χρήση της μπορεί να προσφέρει στις αρχές δημόσιας υγείας ένα πολύ πιο λεπτομερές «γενετικό αποτύπωμα» της λιστέριας και να ενισχύσει την ικανότητα έγκαιρου εντοπισμού των αλυσίδων μετάδοσης.
Η ταυτότητα της έρευνας
Η μελέτη έχει τίτλο «Whole Genome Sequence–Based Surveillance of Human Clinical Listeria monocytogenes Isolates From Switzerland, 2019–2024» και δημοσιεύθηκε στις 17 Απριλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Open Forum Infectious Diseases, τόμος 13, τεύχος 5, με αριθμό άρθρου ofag222. Συγγραφείς είναι οι Magdalena Nüesch-Inderbinen, Jule Anna Horlbog, Nicole Cernela, Marc J. A. Stevens και Roger Stephan, από το Institute for Food Safety and Hygiene της Vetsuisse Faculty του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης και το National Centre for Enteropathogenic Bacteria and Listeria. Η μελέτη έχει DOI 10.1093/ofid/ofag222 και είναι διαθέσιμη σε καθεστώς ανοικτής πρόσβασης.
Δείτε την πρωτότυπη μελέτη στο Open Forum Infectious Diseases
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
