Η ντομάτα είναι από τα πιο συνηθισμένα τρόφιμα της μεσογειακής διατροφής. Κανείς, όμως, δεν θα περίμενε εύκολα ότι η καθημερινή κατανάλωσή της θα μπορούσε να συνδεθεί με μια μετρήσιμη αλλαγή στο λίπος που συσσωρεύεται στο ήπαρ. Κι όμως, αυτό ακριβώς παρατήρησαν Ιταλοί ερευνητές σε μια νέα τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη σε ανθρώπους με μεταβολικά σχετιζόμενη λιπώδη νόσο του ήπατος, γνωστή ως MASLD. Το εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για έναν ακόμη λόγο: η μείωση του δείκτη που χρησιμοποιήθηκε για την εκτίμηση του ηπατικού λίπους καταγράφηκε χωρίς σημαντική απώλεια σωματικού βάρους. Οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν ντομάτα δεν αδυνάτισαν ουσιαστικά περισσότερο από εκείνους της ομάδας ελέγχου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Στην Ελλάδα ρόφημα με απαγορευμένο φυτοφάρμακο 360% πάνω από το όριο: Οι Αρχές ενημέρωσαν ότι δεν έχει μείνει απόθεμα
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στην Ιταλία και συμμετείχαν 79 ενήλικες ηλικίας 18 έως 65 ετών με MASLD. Οι συμμετέχοντες δεν είχαν Δείκτη Μάζας Σώματος πάνω από 30 kg/m², επομένως τα αποτελέσματα αφορούν κυρίως άτομα από φυσιολογικό βάρος έως υπέρβαρα και δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε όλους τους ασθενείς με παχυσαρκία. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μέτρηση CAP μέσω FibroScan για να εκτιμήσουν τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ. Για να συμπεριληφθούν στη μελέτη, οι συμμετέχοντες έπρεπε να έχουν CAP τουλάχιστον 275 dB/m.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 21 άτομα με σαλμονέλωση από μολυσμένη μαγιονέζα – Εντοπίστηκε το «ένοχο» συστατικό και η εγκατάσταση παραγωγής του
Στη συνέχεια χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα, αποτελούμενη από 42 άτομα, κατανάλωνε καθημερινά για έξι εβδομάδες 200 γραμμάρια ωμής ντομάτας και 50 γραμμάρια σάλτσας ντομάτας. Η δεύτερη ομάδα, με 37 άτομα, ακολούθησε διατροφή χωρίς ντομάτα για το ίδιο χρονικό διάστημα. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να διατηρήσουν τις συνήθεις συνήθειες ζωής και τη σωματική τους δραστηριότητα. Οι ερευνητές δεν ήθελαν, δηλαδή, μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο ζωής να «μπερδέψει» το αποτέλεσμα της διατροφικής παρέμβασης. Οι ντομάτες και η σάλτσα που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη προέρχονταν από τον ίδιο πιστοποιημένο παραγωγό, ώστε τα προϊόντα που καταναλώνονταν να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο τυποποιημένα.
Η διαφορά που καταγράφηκε στο ήπαρ
Το βασικό εύρημα αφορούσε τον δείκτη CAP. Στην ομάδα ελέγχου, η διάμεση τιμή του CAP μειώθηκε από 295 dB/m στην αρχή της μελέτης σε 286 dB/m μετά τις έξι εβδομάδες. Η διάμεση μεταβολή ήταν −18 dB/m. Στην ομάδα που κατανάλωνε ντομάτα, η εικόνα ήταν πιο έντονη. Η διάμεση τιμή του CAP υποχώρησε από 306,5 dB/m σε 272,5 dB/m, δηλαδή η διάμεση μεταβολή ήταν −35 dB/m. Η σύγκριση των δύο ομάδων ευνόησε την ομάδα της ντομάτας και ήταν στατιστικά σημαντική. Οι ερευνητές δεν έμειναν, όμως, στην απλή σύγκριση των αρχικών και τελικών τιμών. Χρησιμοποίησαν προσαρμοσμένο γραμμικό μοντέλο μικτών επιδράσεων, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, το φύλο και το BMI. Το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ θεραπείας και χρόνου ήταν β=−26,63, με 95% διάστημα εμπιστοσύνης από −44,00 έως −9,25 και p=0,0030. Με απλά λόγια, η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι η μείωση του CAP ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στους συμμετέχοντες που κατανάλωναν ντομάτα σε σχέση με εκείνους που δεν κατανάλωναν.
Η μεγαλύτερη μείωση του CAP δεν συνοδεύτηκε από σημαντική αλλαγή στη ζυγαριά. Οι ερευνητές δεν βρήκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων στο σωματικό βάρος, στον Δείκτη Μάζας Σώματος, στην περίμετρο της μέσης ή στη συνολική λιπώδη μάζα. Ούτε οι μετρήσεις της σύστασης του σώματος που πραγματοποιήθηκαν με DXA έδειξαν σημαντική μεταβολή του συνολικού ή του κοιλιακού λίπους που θα μπορούσε να εξηγήσει τη διαφορά στο CAP.
Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο της μελέτης. Η μείωση του δείκτη ηπατικού λίπους εμφανίστηκε ενώ το σώμα των συμμετεχόντων δεν παρουσίασε ουσιαστική αλλαγή ως προς το βάρος ή τη λιπώδη μάζα. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η ντομάτα «καίει λίπος» ή ότι προκαλεί αδυνάτισμα. Η μελέτη δεν έδειξε απώλεια βάρους από την κατανάλωση ντομάτας. Το ενδιαφέρον εύρημα είναι διαφορετικό: η μεταβολή στο ήπαρ δεν φαίνεται να εξηγείται από μια σημαντική απώλεια κιλών.
Τι είναι η MASLD
Η MASLD είναι η μεταβολικά σχετιζόμενη στεατωτική νόσος του ήπατος και χαρακτηρίζεται από υπερβολική συσσώρευση λίπους στο συκώτι σε συνδυασμό με μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου. Αποτελεί τη συχνότερη χρόνια ηπατική νόσο παγκοσμίως και συνδέεται με καταστάσεις όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη, η παχυσαρκία και άλλες καρδιομεταβολικές διαταραχές. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς η παρουσία λίπους στο ήπαρ. Σε ένα μέρος των ασθενών μπορεί να υπάρξει φλεγμονώδης δραστηριότητα και σταδιακή ανάπτυξη ίνωσης, η οποία σε προχωρημένα στάδια μπορεί να οδηγήσει σε κίρρωση και άλλες σοβαρές ηπατικές επιπλοκές.
Γι’ αυτό και η διατροφή αποτελεί βασικό κομμάτι της αντιμετώπισης της MASLD. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μεσογειακή διατροφή έχει ήδη συνδεθεί με καλύτερη μεταβολική υγεία και μικρότερη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ. Το ερώτημα που προσπάθησαν να εξετάσουν ήταν εάν ένα συγκεκριμένο τρόφιμο αυτής της διατροφής μπορεί να προσφέρει επιπλέον όφελος.
Στο λυκοπένιο το μυστικό;
Η ντομάτα περιέχει μια σειρά από βιοδραστικές ουσίες, με πιο γνωστή το λυκοπένιο. Το λυκοπένιο είναι καροτενοειδές με αντιοξειδωτικές ιδιότητες και είναι υπεύθυνο για το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα της ντομάτας. Παράλληλα, η ντομάτα περιέχει β-καροτένιο, πολυφαινόλες και άλλες φυτοχημικές ενώσεις. Οι συγγραφείς της μελέτης θεωρούν ότι αυτές οι ουσίες θα μπορούσαν να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή.
Προηγούμενες πειραματικές έρευνες έχουν δώσει ενδείξεις προς αυτή την κατεύθυνση, ενώ υπάρχουν επίσης παρατηρησιακές μελέτες που έχουν συσχετίσει την κατανάλωση ντομάτας με μικρότερη πιθανότητα λιπώδους νόσου του ήπατος. Υπάρχει, όμως, μια σημαντική λεπτομέρεια: η συγκεκριμένη μελέτη δεν απέδειξε ότι το λυκοπένιο ήταν υπεύθυνο για το αποτέλεσμα. Οι ερευνητές δεν μέτρησαν τα επίπεδα λυκοπενίου ή άλλων καροτενοειδών στο αίμα των συμμετεχόντων. Επομένως, η σύνδεση με το λυκοπένιο αποτελεί έναν πιθανό μηχανισμό και όχι αποδεδειγμένη αιτία της μείωσης του CAP.
Γιατί χρησιμοποιήθηκε και σάλτσα ντομάτας
Η παρέμβαση δεν περιορίστηκε στη φρέσκια ντομάτα. Οι συμμετέχοντες κατανάλωναν 200 γραμμάρια ωμής ντομάτας και επιπλέον 50 γραμμάρια σάλτσας ντομάτας κάθε ημέρα. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία. Η θερμική επεξεργασία μπορεί να αυξήσει τη βιοδιαθεσιμότητα του λυκοπενίου, ενώ το συγκεκριμένο καροτενοειδές είναι λιποδιαλυτό.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η παρουσία διατροφικού λίπους μπορεί επίσης να επηρεάσει τη βιοδιαθεσιμότητα του λυκοπενίου. Πρόκειται για έναν από τους λόγους που η ντομάτα και το ελαιόλαδο αποτελούν τόσο χαρακτηριστικό συνδυασμό της μεσογειακής διατροφής. Η μελέτη, πάντως, δεν εξέτασε ξεχωριστά εάν η ωμή ντομάτα ή η σάλτσα ήταν υπεύθυνη για το αποτέλεσμα. Η παρέμβαση αφορούσε τον συνδυασμό των δύο.
Δεν βελτιώθηκαν όλοι οι δείκτες
Το αποτέλεσμα δεν ήταν γενικευμένο σε όλες τις εξετάσεις. Μετά τις έξι εβδομάδες δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στη σκληρότητα του ήπατος, στον δείκτη FIB-4, στα ηπατικά ένζυμα, στη γλυκόζη, στο λιπιδαιμικό προφίλ ή στους δείκτες φλεγμονής. Αυτό σημαίνει ότι η μελέτη δεν έδειξε συνολική και άμεση «βελτίωση όλων των δεικτών» της ηπατικής υγείας.
Το βασικό αποτέλεσμα αφορούσε συγκεκριμένα τη μείωση της ηπατικής στεάτωσης όπως αυτή εκτιμήθηκε μέσω του CAP. Ούτε υπήρξε ένδειξη ότι μέσα σε έξι εβδομάδες η παρέμβαση επηρέασε την ίνωση του ήπατος. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η μικρή διάρκεια της μελέτης καθιστά αναμενόμενο ένα τέτοιο αποτέλεσμα.
Η μελέτη είναι ενδιαφέρουσα, αλλά δεν πρέπει να μετατραπεί σε μεγαλύτερο συμπέρασμα από αυτό που πραγματικά δείχνουν τα δεδομένα. Συμμετείχαν μόλις 79 άνθρωποι και η παρέμβαση διήρκεσε έξι εβδομάδες. Επιπλέον, όλοι είχαν BMI έως 30 kg/m², επομένως δεν γνωρίζουμε εάν τα ίδια αποτελέσματα θα εμφανίζονταν σε ανθρώπους με σοβαρότερη παχυσαρκία ή σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες γνώριζαν εάν έτρωγαν ντομάτα ή όχι και η τήρηση της διατροφικής παρέμβασης βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε διατροφικές οδηγίες και αυτοαναφορά.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι ότι η μελέτη δεν μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα εάν η συγκεκριμένη μείωση του CAP θα διατηρηθεί για μήνες ή χρόνια. Και φυσικά δεν μπορεί να δείξει εάν η κατανάλωση ντομάτας μειώνει τον κίνδυνο κίρρωσης, προχωρημένης ίνωσης ή καρκίνου του ήπατος. Οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τα αποτελέσματα hypothesis-generating, δηλαδή ευρήματα που δημιουργούν μια υπόθεση για να εξεταστεί σε μεγαλύτερες μελέτες.
Τι σημαίνει λοιπόν για τη διατροφή μας;
Το μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι κάποιος μπορεί να «θεραπεύσει» το λιπώδες ήπαρ τρώγοντας ντομάτες. Είναι ότι ένα πολύ συνηθισμένο τρόφιμο της μεσογειακής διατροφής έδειξε, σε μια μικρή αλλά τυχαιοποιημένη μελέτη, μια ενδιαφέρουσα επίδραση σε έναν δείκτη ηπατικής στεάτωσης. Και αυτό συνέβη χωρίς σημαντική απώλεια βάρους.
Η συγκεκριμένη ποσότητα που χρησιμοποιήθηκε στην έρευνα ήταν συνολικά 250 γραμμάρια προϊόντων ντομάτας την ημέρα: 200 γραμμάρια φρέσκιας ντομάτας και 50 γραμμάρια σάλτσας. Το ερώτημα που μένει τώρα είναι εάν το εύρημα θα επαναληφθεί σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων και, κυρίως, εάν μια τέτοια διατροφική παρέμβαση μπορεί να έχει μακροχρόνια επίδραση στην πορεία της MASLD. Μέχρι να υπάρξουν αυτά τα δεδομένα, η ντομάτα παραμένει ένα τρόφιμο με ιδιαίτερο διατροφικό ενδιαφέρον και η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι της έρευνας γύρω από τη μεσογειακή διατροφή και την υγεία του ήπατος — όχι μια νέα «θεραπεία» για το λιπώδες ήπαρ.
Η ταυτότητα της έρευνας
Η μελέτη έχει τίτλο «Effect of Tomato Consumption on Liver Steatosis in MASLD: A Randomized Controlled Trial (POMOSANO Study)» και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients στις 30 Ιουλίου 2026, στον τόμο 18, τεύχος 15, ως άρθρο 2476. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του National Institute of Gastroenterology IRCCS «Saverio de Bellis» στο Μπάρι της Ιταλίας, με τη συμμετοχή ερευνητών από το University of Sydney και το Royal Prince Alfred Hospital. Η κλινική δοκιμή είχε καταχωριστεί στο ClinicalTrials.gov με αριθμό NCT06389851. Η μελέτη εγκρίθηκε από την αρμόδια επιτροπή δεοντολογίας και πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τη Διακήρυξη του Ελσίνκι.
DOI: 10.3390/nu18152476
Πρωτότυπη δημοσίευση: Nutrients – Effect of Tomato Consumption on Liver Steatosis in MASLD: A Randomized Controlled Trial (POMOSANO Study)
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Βίντεο – «γροθιά» στο στομάχι: Υπάλληλος fast food παθαίνει κρίση και καταρρέει ενώ προσπαθεί μόνος να εξυπηρετήσει καταιγισμό παραγγελιών
- Καταγγελίες για «μπαγιάτικο» κοτόπουλο σε μεγάλη αλυσίδα fast food – Τι έδειξε ο έλεγχος και τι απαντά η εταιρεία
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
