Μια επιστημονική ανακάλυψη ανατρέπει εκ θεμελίων όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την ασφάλεια των πλαστικών υλικών. Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα και η βιομηχανία θεωρούσαν ότι τα πλαστικά είναι χημικά αδρανή, γεγονός που δικαιολογούσε την ευρεία χρήση τους στη συσκευασία τροφίμων, στα εμφιαλωμένα νερά και στην κατασκευή παιδικών παιχνιδιών. Ωστόσο, μια νέα πρωτοποριακή μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, αποκαλύπτει τον μηχανισμό μέσω του οποίου τα μικροπλαστικά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στην ανθρώπινη υγεία, συμπεριλαμβανομένων των εμφραγμάτων, των εγκεφαλικών επεισοδίων και των όγκων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Στήθος κοτόπουλου στα ψυγεία των σούπερ μάρκετ: Ελβετική δοκιμή εντόπισε E. coli και Campylobacter σε πάνω από τις μισές μάρκες
Η ουσία των ευρημάτων έγκειται στο γεγονός ότι, μόλις τα μικροπλαστικά έρθουν σε επαφή με το νερό, ενεργοποιούνται χημικά. Όταν ένα πλαστικό αντικείμενο διασπάται σε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά, η επιφάνειά του αυξάνεται θεαματικά σε σχέση με τον συνολικό του όγκο. Αυτή η νεοεμφανιζόμενη επιφάνεια είναι που δημιουργεί το πρόβλημα. Όπως εξηγεί ο Naixin Qian, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο εργαστήριο του Wei Min και εκ των βασικών συγγραφέων της μελέτης, η αλληλεπίδραση των μικροπλαστικών με το νερό —όπως συμβαίνει στο εμφιαλωμένο νερό ή όταν αυτά απορροφώνται στην κυκλοφορία του αίματος— παράγει αυθόρμητα δραστικές μορφές οξυγόνου (ROS). Οι ενώσεις αυτές αποτελούν κλασικά παραδείγματα μορίων που έχουν την ικανότητα να καταστρέφουν τους ανθρώπινους και ζωικούς ιστούς.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέος συναγερμός για το ταχίνι με σαλμονέλα – Βρίσκεται ακόμη σε ράφια της ευρωπαϊκής αγοράς παρά τις προειδοποιήσεις
Ο καθηγητής Χημείας και Βιοϊατρικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, Wei Min, διευκρινίζει ότι ο μηχανισμός αυτός συνδέεται άμεσα με την υδροφοβικότητα του πλαστικού, δηλαδή την ιδιότητά του να απωθεί το νερό. Η επαφή μεταξύ νερού και πλαστικού δημιουργεί ένα περιβάλλον που ευνοεί τη μεταφορά ηλεκτρονίων και τον σχηματισμό δραστικών ριζών. Καθώς το πλαστικό κατακερματίζεται σε ακόμη μικρότερα σωματίδια, η αύξηση της αναλογίας επιφάνειας προς όγκο πολλαπλασιάζει τις χημικά ενεργές περιοχές.
Πώς καταστρέφουν τους ανθρώπινους ιστούς
Η ανακάλυψη αυτή αποκτά ιδιαίτερα κρίσιμη σημασία για τον ανθρώπινο οργανισμό, δεδομένου ότι το αίμα αποτελείται κατά κύριο λόγο από νερό. Τα μικροπλαστικά που εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος μπορούν να παραμείνουν χημικά ενεργά μέσα σε αυτό το βιολογικό περιβάλλον, παράγοντας συνεχώς ελεύθερες ρίζες ικανές να προκαλέσουν βλάβες στους ιστούς. Με τον τρόπο αυτό δίνεται απάντηση σε ένα ερώτημα που παρέμενε μετέωρο. Προγενέστερες έρευνες που είχαν δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά, όπως το New England Journal of Medicine, το Nature Medicine και το Nature Health, είχαν ήδη συσχετίσει την έκθεση σε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά με εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια, άνοια και εγκεφαλικούς όγκους, χωρίς όμως να είναι σαφής ο βιολογικός μηχανισμός. Η νέα μελέτη προσφέρει τον κρίσιμο κρίκο που έλειπε για την κατανόηση αυτής της διαδικασίας.
Το πρόβλημα της παρουσίας πλαστικών στον οργανισμό είναι ήδη ευρέως καταγεγραμμένο. Το 2024, οι ίδιοι ερευνητές, αναπτύσσοντας μια τεχνολογία μικροσκοπίας βασισμένη σε λέιζερ, ανακάλυψαν ότι ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού περιέχει κατά μέσο όρο περίπου 240.000 ανιχνεύσιμα θραύσματα πλαστικού, στην πλειονότητά τους νανοπλαστικά — ποσότητα από 10 έως 100 φορές μεγαλύτερη από τις προηγούμενες εκτιμήσεις. Η σοβαρότητα της κατάστασης έχει κινητοποιήσει και τις αρχές, με την κυβέρνηση των ΗΠΑ να ξεκινά πρόγραμμα ύψους 144 εκατομμυρίων δολαρίων για την καταπολέμηση των μικροπλαστικών στον ανθρώπινο οργανισμό, ενώ η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA) συμπεριέλαβε για πρώτη φορά τα μικροπλαστικά στον ομοσπονδιακό κατάλογο των ρύπων που ενδέχεται να εγείρουν ανησυχίες για την ποιότητα του πόσιμου νερού.
Τέλος, η μελέτη υπογραμμίζει ότι το εμφιαλωμένο νερό δεν είναι η μοναδική πηγή έκθεσης. Καθημερινές συνήθειες και διεργασίες συμβάλλουν στη δημιουργία και διασπορά τους, όπως η θέρμανση πλαστικών δοχείων στον φούρνο μικροκυμάτων, η έκθεση των πλαστικών μπουκαλιών στο ηλιακό φως κατά την αποθήκευση, καθώς και τα λύματα από τα πλυντήρια ρούχων και τις μονάδες παραγωγής πλαστικών υλικών.
Επιστημονική τεκμηρίωση: Qian, N., Zhao, R., Chan, K.Y. et al. Intrinsic physicochemical activity at microplastic–water interfaces. Nature 658, 650–657 (2026). https://doi.org/10.1038/s41586-026-11141-y
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
