Από την 1η Ιουλίου 2026 οι επιχειρήσεις που παράγουν τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση θα πρέπει να διαθέτουν τεκμηριωμένο φάκελο για τη Listeria monocytogenes. Τι προβλέπει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/2895 και ποια στοιχεία θα ζητά ο ΕΦΕΤ κατά τους επίσημους ελέγχους
Από την 1η Ιουλίου 2026 τέθηκε σε εφαρμογή ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/2895, με τον οποίο τροποποιείται ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2073/2005 για τα μικροβιολογικά κριτήρια των τροφίμων όσον αφορά τη Listeria monocytogenes στα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση (Ready-to-Eat – RTE). Με αφορμή την έναρξη εφαρμογής του νέου πλαισίου, ο ΕΦΕΤ εξέδωσε οδηγίες προς τις αρμόδιες αρχές και τις επιχειρήσεις, διευκρινίζοντας τόσο τις υποχρεώσεις των υπευθύνων επιχειρήσεων τροφίμων όσο και τον τρόπο με τον οποίο θα διενεργούνται οι επίσημοι έλεγχοι.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes και δεν προορίζονται για βρέφη ή για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς. Μέχρι σήμερα, ο παραγωγός μπορούσε να εφαρμόζει το μικροβιολογικό κριτήριο των 100 cfu/g μόνο εφόσον ήταν σε θέση να αποδείξει, προς ικανοποίηση της αρμόδιας αρχής, ότι το επίπεδο του παθογόνου δεν θα υπερέβαινε το συγκεκριμένο όριο μέχρι το τέλος της δηλωμένης διάρκειας ζωής του προϊόντος. Με τη νέα ρύθμιση, εάν η τεκμηρίωση αυτή δεν υπάρχει ή δεν είναι επαρκής, εφαρμόζεται το αυστηρότερο κριτήριο της μη ανίχνευσης της Listeria monocytogenes σε 25 g καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος όταν αυτό διατίθεται στην αγορά.
Ο ΕΦΕΤ διευκρινίζει ότι κάθε επιχείρηση που παράγει τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση οφείλει να διαθέτει οργανωμένο φάκελο τεκμηρίωσης, ο οποίος να αποδεικνύει την κατηγοριοποίηση του προϊόντος, το εφαρμοστέο μικροβιολογικό κριτήριο και τη δηλωμένη διάρκεια ζωής. Η τεκμηρίωση πρέπει να καλύπτει τον καθορισμό, την επικύρωση και την περιοδική επαλήθευση της διάρκειας ζωής, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 και το Παράρτημα II του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2073/2005.
Στον φάκελο τεκμηρίωσης μπορούν να περιλαμβάνονται η περιγραφή και η κατηγοριοποίηση του προϊόντος, τα στοιχεία επισήμανσης, η αιτιολόγηση του εφαρμοστέου κριτηρίου ασφάλειας για τη Listeria monocytogenes, τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό της διάρκειας ζωής, καθώς και τα αποδεικτικά στοιχεία ότι το προϊόν συμμορφώνεται με το αντίστοιχο μικροβιολογικό κριτήριο. Ανάλογα με το προϊόν, η τεκμηρίωση μπορεί να βασίζεται σε επιστημονική βιβλιογραφία, φυσικοχημικά χαρακτηριστικά όπως το pH και η ενεργότητα νερού (aw), ιστορικά μικροβιολογικά δεδομένα, εργαλεία προγνωστικής μικροβιολογίας, δοκιμές πρόκλησης (challenge tests), μελέτες σε φυσικά επιμολυσμένα προϊόντα (durability studies) ή σε συνδυασμό αυτών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιείται η επίσημη δειγματοληψία. Σύμφωνα με τον ΕΦΕΤ, το εργαστηριακό ερώτημα που θα αποστέλλεται στο επίσημο εργαστήριο θα καθορίζεται με βάση τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα κατά τον χρόνο του ελέγχου και τεκμηριώνουν την κατηγοριοποίηση του προϊόντος, το εφαρμοστέο κριτήριο και τη δηλωμένη διάρκεια ζωής του. Για τα προϊόντα της κατηγορίας 1.2, δηλαδή εκείνα που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes, εφόσον κατά τον χρόνο της δειγματοληψίας υπάρχουν επαρκή και αποδεκτά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η συγκέντρωση του παθογόνου δεν θα υπερβεί τα 100 cfu/g μέχρι το τέλος της διάρκειας ζωής, το εργαστηριακό ερώτημα θα αφορά την καταμέτρηση της Listeria monocytogenes. Αντίθετα, όταν η σχετική τεκμηρίωση δεν είναι διαθέσιμη, δεν προσκομίζεται ή κρίνεται ανεπαρκής, η αρμόδια αρχή θα εφαρμόζει το κριτήριο της μη ανίχνευσης σε 25 g και το εργαστηριακό ερώτημα θα αφορά την ανίχνευση του παθογόνου.
Για παράδειγμα, ένας παραγωγός συσκευασμένου καπνιστού σολομού με διάρκεια ζωής 30 ημερών θα πρέπει να διαθέτει φάκελο τεκμηρίωσης που να αποδεικνύει ότι το προϊόν δεν θα υπερβεί τα 100 cfu/g Listeria monocytogenes μέχρι το τέλος της διάρκειας ζωής του. Ο φάκελος μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία για το pH και την ενεργότητα νερού (aw), αποτελέσματα δοκιμών πρόκλησης (challenge tests), μελέτες διάρκειας ζωής (durability studies), ιστορικά μικροβιολογικά δεδομένα και την αιτιολόγηση της δηλωμένης διάρκειας ζωής.
Αντίστοιχα, επιχείρηση που παράγει συσκευασμένα αλλαντικά σε φέτες ή έτοιμες σαλάτες θα πρέπει να μπορεί, κατά τον επίσημο έλεγχο, να παρουσιάσει τεκμηρίωση για την κατηγοριοποίηση του προϊόντος, το εφαρμοστέο μικροβιολογικό κριτήριο, τη διάρκεια ζωής και τα επιστημονικά στοιχεία στα οποία βασίστηκε ο καθορισμός της. Αν η τεκμηρίωση δεν είναι διαθέσιμη ή κριθεί ανεπαρκής, η αρμόδια αρχή θα εφαρμόσει το κριτήριο της μη ανίχνευσης της Listeria monocytogenes σε 25 g. Δείτε παρακάτω ενδεικτικό υπόδειγμα φακέλου τεκμηρίωσης για μια έτοιμη σαλάτα.
Ο ΕΦΕΤ επισημαίνει ότι η κατηγοριοποίηση ενός προϊόντος ως προς την ικανότητά του να υποστηρίζει ή όχι την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes πρέπει να έχει καθοριστεί πριν από τον επίσημο έλεγχο και να στηρίζεται σε κατάλληλη τεκμηρίωση. Η κατηγοριοποίηση δεν μπορεί να μεταβάλλεται εκ των υστέρων για τη διαχείριση μη συμμορφώσεων ή σχετικών ειδοποιήσεων.
Εφόσον κατά τον έλεγχο η απαιτούμενη τεκμηρίωση δεν είναι άμεσα διαθέσιμη ή δεν κρίνεται επαρκής, η αρμόδια αρχή θα ζητά από τον παραγωγό ή, κατά περίπτωση, από τον υπεύθυνο διακίνησης ή διάθεσης του προϊόντος να αποστείλει τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία χωρίς καθυστέρηση. Η αποδοχή της κατηγοριοποίησης και του εφαρμοστέου μικροβιολογικού κριτηρίου θα βασίζεται στο σύνολο της τεκμηρίωσης που θα έχει προσκομιστεί μέχρι την ολοκλήρωση της δειγματοληψίας. Τεκμηρίωση που αποστέλλεται μετά την οριστικοποίηση του εργαστηριακού ερωτήματος δεν μεταβάλλει το είδος της εξέτασης που έχει ήδη ζητηθεί για το συγκεκριμένο επίσημο δείγμα.
Για τη διευκόλυνση των ελέγχων, ο ΕΦΕΤ συνιστά στις επιχειρήσεις να διαθέτουν συνοπτικό έγγραφο κατηγοριοποίησης, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, το οποίο να συνοδεύει το προϊόν μετά την απομάκρυνσή του από την εγκατάσταση παραγωγής και να μπορεί να επιδειχθεί στους πελάτες και στις αρμόδιες αρχές όταν ζητηθεί. Το έγγραφο μπορεί να περιλαμβάνει την ονομασία του προϊόντος, τον κωδικό ή την παρτίδα, την κατηγορία του σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2073/2005, το εφαρμοστέο μικροβιολογικό κριτήριο, τη δηλωμένη διάρκεια ζωής, τις συνθήκες αποθήκευσης, τα στοιχεία pH και aw, αναφορά στις διαθέσιμες μελέτες και τα στοιχεία επικοινωνίας της επιχείρησης. Ο ΕΦΕΤ διευκρινίζει ότι το συνοπτικό αυτό έγγραφο δεν αντικαθιστά τον πλήρη φάκελο τεκμηρίωσης.
Για τα τρόφιμα της κατηγορίας 1.1, που προορίζονται για βρέφη ή για ειδικούς ιατρικούς σκοπούς, εξακολουθεί να εφαρμόζεται το κριτήριο της μη ανίχνευσης της Listeria monocytogenes σε 25 g. Για τα προϊόντα της κατηγορίας 1.3, τα οποία τεκμηριωμένα δεν υποστηρίζουν την ανάπτυξη του παθογόνου, εφαρμόζεται το κριτήριο των 100 cfu/g και το εργαστηριακό ερώτημα αφορά την καταμέτρηση. Ο ΕΦΕΤ υπενθυμίζει επίσης ότι η παροχή ψευδών, ελλιπών ή ανακριβών πληροφοριών ή στοιχείων κατά τη διάρκεια του επίσημου ελέγχου ή της επίσημης δειγματοληψίας επισύρει τις διοικητικές κυρώσεις που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία.
Ένα υποδειγματικό παράδειγμα φακέλου τεκμηρίωσης για μια έτοιμη σαλάτα θα μπορούσε να είναι το εξής:
 2024/2895 για τη Listeria στα RTE τρόφιμα. Τι φάκελο τεκμηρίωσης πρέπει να διαθέτουν οι επιχειρήσεις και τι θα ζητά ο ΕΦΕΤ κατά τους επίσημους ελέγχους.){kind=link}