Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε νέα επιστημονική γνωμοδότηση σχετικά με το mepiquat chloride (χλωριούχο μεπικάτ) στο μέλι, εξετάζοντας αίτημα τροποποίησης του υφιστάμενου ανώτατου ορίου υπολειμμάτων (Maximum Residue Level – MRL). Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε έπειτα από αίτηση της εταιρείας INNVIGO Sp. z o.o. και αφορά την πιθανή παρουσία υπολειμμάτων της δραστικής ουσίας στο μέλι ως αποτέλεσμα της εγκεκριμένης χρήσης της σε καλλιέργειες σιταριού.
Μετά την αξιολόγηση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων, η EFSA κατέληξε ότι η προτεινόμενη αύξηση του ορίου δεν αναμένεται να δημιουργήσει κίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών, τόσο ως προς τη βραχυχρόνια όσο και ως προς τη μακροχρόνια διατροφική έκθεση. Το mepiquat chloride είναι φυτορυθμιστική δραστική ουσία που χρησιμοποιείται στη γεωργία για τον έλεγχο της ανάπτυξης των φυτών. Ανήκει στην κατηγορία των ρυθμιστών ανάπτυξης και εφαρμόζεται κυρίως σε καλλιέργειες δημητριακών, όπως το σιτάρι και το κριθάρι, καθώς και σε άλλες καλλιέργειες, με στόχο τον περιορισμό της υπερβολικής επιμήκυνσης των στελεχών. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται ο κίνδυνος πλαγιάσματος των φυτών πριν από τη συγκομιδή, βελτιώνεται η σταθερότητα της καλλιέργειας και διευκολύνεται η μηχανική συγκομιδή. Η δραστική ουσία δρα επηρεάζοντας τη σύνθεση των γιββερελλινών, φυτικών ορμονών που σχετίζονται με την ανάπτυξη του στελέχους.
Η υπό εξέταση αίτηση δεν αφορά νέα χρήση του mepiquat chloride ούτε αλλαγή των εγκεκριμένων γεωργικών πρακτικών. Αντικείμενο της αξιολόγησης ήταν η προσαρμογή του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου υπολειμμάτων στο μέλι, ώστε να αντανακλά τα επίπεδα που μπορεί να προκύψουν όταν οι μέλισσες συλλέγουν νέκταρ από ανθοφόρα φυτά που βρίσκονται κοντά σε αγρούς όπου εφαρμόζεται το προϊόν σύμφωνα με τις ισχύουσες εγκρίσεις.
Σύμφωνα με την EFSA, οι μέλισσες μπορούν να εκτεθούν στη δραστική ουσία όχι επειδή το σιτάρι αποτελεί σημαντική μελισσοκομική καλλιέργεια, αλλά επειδή στις ίδιες εκτάσεις ή στις παρυφές τους αναπτύσσονται ανθοφόρα αυτοφυή φυτά που προσελκύουν τα έντομα επικονίασης. Από αυτά τα φυτά μπορεί να μεταφερθούν ίχνη της ουσίας στο νέκταρ και τελικά στο μέλι. Η συγκεκριμένη διαδρομή μεταφοράς αποτέλεσε το αντικείμενο της επιστημονικής αξιολόγησης.
Η αίτηση υποβλήθηκε αρχικά στις ολλανδικές αρμόδιες αρχές, οι οποίες είχαν τον ρόλο του κράτους μέλους αξιολόγησης. Ακολούθησε δημόσια διαβούλευση από την EFSA, χωρίς να υποβληθούν πρόσθετα επιστημονικά στοιχεία ή σχόλια από ενδιαφερόμενους φορείς. Στη συνέχεια ζητήθηκαν διευκρινίσεις από τον αιτούντα, ο οποίος κατέθεσε συμπληρωματικά δεδομένα, τα οποία ενσωματώθηκαν στην τελική αξιολόγηση.
Η EFSA εξέτασε όλα τα διαθέσιμα δεδομένα από προηγούμενες αξιολογήσεις της δραστικής ουσίας, τις ανανεωμένες τοξικολογικές εκτιμήσεις, καθώς και τα νέα πειραματικά στοιχεία που υποβλήθηκαν ειδικά για το μέλι. Παράλληλα αξιοποιήθηκαν τα αποτελέσματα της πρόσφατης επαναξιολόγησης του mepiquat chloride στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το mepiquat chloride αποτελεί το κυρίαρχο υπόλειμμα τόσο στις καλλιέργειες όσο και στα προϊόντα που προκύπτουν από αυτές. Επιπλέον, οι μελέτες έδειξαν ότι η ουσία παραμένει σταθερή κατά τις συνήθεις θερμικές διεργασίες επεξεργασίας τροφίμων, όπως η παστερίωση, ο βρασμός και η αποστείρωση. Με βάση αυτά τα δεδομένα, η EFSA έκρινε ότι ο ίδιος ορισμός υπολειμμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για τα φυτικά προϊόντα όσο και για το μέλι.
Για τον έλεγχο των υπολειμμάτων στο μέλι αξιολογήθηκε επίσης η αναλυτική μεθοδολογία που χρησιμοποιείται στα εργαστήρια. Η μέθοδος βασίζεται στη χρωματογραφία υγρής φάσης υψηλής απόδοσης σε συνδυασμό με φασματομετρία μάζας διπλού σταδίου (HPLC–MS/MS) και επιτρέπει την αξιόπιστη ανίχνευση του mepiquat chloride σε συγκεντρώσεις από 0,01 mg/kg και άνω. Η EFSA έκρινε ότι η μέθοδος είναι κατάλληλη για τους επίσημους ελέγχους συμμόρφωσης.
Η εκτίμηση των επιπέδων υπολειμμάτων βασίστηκε σε τέσσερις ανεξάρτητες δοκιμές πεδίου που πραγματοποιήθηκαν στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ισπανία. Για τις ανάγκες των πειραμάτων χρησιμοποιήθηκε ελαιοκράμβη ως αντιπροσωπευτική μελισσοκομική καλλιέργεια, προκειμένου να προσομοιωθούν οι συνθήκες έκθεσης των μελισσών. Το mepiquat chloride εφαρμόστηκε με ψεκασμό σύμφωνα με την εγκεκριμένη δόση χρήσης και στη συνέχεια συλλέχθηκαν δείγματα μελιού όταν η περιεκτικότητα σε νερό είχε μειωθεί κάτω από το 20%.
Στα δείγματα που αναλύθηκαν οι συγκεντρώσεις υπολειμμάτων κυμάνθηκαν από 0,01 έως 0,57 mg ανά κιλό μελιού. Σε ένα από τα τέσσερα πειράματα οι συγκεντρώσεις ήταν σημαντικά χαμηλότερες από τις υπόλοιπες, γεγονός που αποδόθηκε στη φυσική μεταβλητότητα των περιβαλλοντικών συνθηκών και όχι σε προβλήματα της μελέτης ή στην υγεία των μελισσών. Στα δείγματα ελέγχου, όπου δεν είχε προηγηθεί εφαρμογή της ουσίας, δεν ανιχνεύθηκαν υπολείμματα πάνω από το όριο ποσοτικοποίησης.
Με βάση τα αποτελέσματα αυτών των δοκιμών, η EFSA έκρινε ότι τα στοιχεία επαρκούν για την πρόταση νέου ανώτατου ορίου υπολειμμάτων στο μέλι στα 1,5 mg/kg. Το ισχύον ευρωπαϊκό όριο βρίσκεται στο επίπεδο του ορίου ποσοτικοποίησης και αντιστοιχεί σε 0,05 mg/kg. Η προτεινόμενη τροποποίηση αποσκοπεί στην κάλυψη των επιπέδων που μπορούν να προκύψουν από τη νόμιμη χρήση της δραστικής ουσίας στις καλλιέργειες, χωρίς να αλλάζει ο τρόπος εφαρμογής του προϊόντος.
Στο πλαίσιο της αξιολόγησης πραγματοποιήθηκε και πλήρης εκτίμηση του κινδύνου για τους καταναλωτές. Για τη βραχυχρόνια έκθεση χρησιμοποιήθηκαν τα υψηλότερα επίπεδα υπολειμμάτων που καταγράφηκαν στις δοκιμές, ενώ για τη μακροχρόνια έκθεση αξιοποιήθηκε το μοντέλο EFSA PRIMo, το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία διατροφικής κατανάλωσης για διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες στην Ευρώπη.
Η EFSA σημειώνει ότι κατά την πρόσφατη επανεξέταση της δραστικής ουσίας αναθεωρήθηκε προς τα κάτω η αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη (ADI), η οποία πλέον ανέρχεται σε 0,065 mg ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, έναντι της προηγούμενης τιμής των 0,2 mg/kg. Παρά τη χαμηλότερη τοξικολογική τιμή αναφοράς, οι υπολογισμοί έδειξαν ότι η συνολική μακροχρόνια διατροφική έκθεση αντιστοιχεί στο 30% της ADI για την περισσότερο εκτεθειμένη πληθυσμιακή ομάδα, ενώ η συμβολή του μελιού αντιστοιχεί μόλις στο 0,08% της ADI. Παράλληλα, η οξεία έκθεση δεν υπερβαίνει τη δόση οξείας αναφοράς (ARfD). Η γνωμοδότηση της EFSA αποτελεί επιστημονική αξιολόγηση που υποβάλλεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη για την περαιτέρω λήψη κανονιστικών αποφάσεων σχετικά με τα ανώτατα όρια υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα.
