RASFF 2008–2023: Οι πιο επικίνδυνες εισαγωγές τροφίμων με αριθμούς
Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ταχείας Ειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (RASFF) διαδραματίζει πολύ σημαντικό ελεγκτικό ρόλο στην ασφάλεια των εισαγόμενων τροφίμων, καθώς διενεργεί τις λεγόμενες απορρίψεις στα σύνορα. Τα μέλη αυτού του συστήματος είναι κυρίως χώρες μέλη της ΕΕ. Εάν προκύψει κίνδυνος για τη δημόσια υγεία από την τροφική αλυσίδα, το RASFF διασφαλίζει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των μελών του για την υποστήριξη της ταχείας αντίδρασης των αρχών ασφάλειας τροφίμων.
Στο RASFF, αναφέρονται οι ακόλουθοι τύποι ειδοποιήσεων: ειδοποιήσεις, πληροφορίες, ειδήσεις και απορρίψεις στα σύνορα. Οι απορρίψεις στα σύνορα περιλαμβάνουν φορτία τροφίμων και ζωοτροφών που έχουν ελεγχθεί και απορριφθεί στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ εάν έχει διαπιστωθεί κίνδυνος για την υγεία. Αποστέλλονται σε όλα τα συνοριακά σημεία ελέγχου του ΕΟΧ για την ενίσχυση των ελέγχων και τη διασφάλιση ότι τα απορριφθέντα προϊόντα δεν εισέρχονται στην κοινή αγορά της ΕΕ μέσω άλλου συνοριακού σημείου ελέγχου.
Οι απορρίψεις στα σύνορα συμβαίνουν λόγω κινδύνων που εντοπίζονται σε παρτίδες, δοχεία, φορτία τροφίμων, υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα ή ζωοτροφές. Αυτοί μπορεί να περιλαμβάνουν άμεσους ή έμμεσους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία σε σχέση με τρόφιμα, υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα ή ζωοτροφές, ή σοβαρό κίνδυνο για την υγεία των ζώων ή για το περιβάλλον σε σχέση με ζωοτροφές, συμπεριλαμβανομένων των ζωοτροφών για ζώα που δεν εκτρέφονται για παραγωγή τροφίμων. Οι αποστολές από τρίτες χώρες απορρίπτονται στα σύνορα του ΕΟΧ εάν υπερβαίνουν το Μέγιστο Επίπεδο Υπολειμμάτων (MRL) ή εάν εντοπιστούν απαγορευμένες ουσίες σε τρόφιμα.
Σκοπός μελέτης στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Foods, ήταν να αναλύσει τις απορρίψεις στα σύνορα που αναφέρθηκαν στο RASFF κατά την περίοδο 2008–2023, λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους, τις κατηγορίες κινδύνου, τις κατηγορίες προϊόντων, τη χώρα κοινοποίησης και τη χώρα προέλευσης. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού τέθηκαν μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα ερευνητικά ερωτήματα: (i) Ποιοι κίνδυνοι (και σε ποιες κατηγορίες κινδύνων) αναφέρθηκαν ως απορρίψεις στα σύνορα στο RASFF; (ii) σε ποιες κατηγορίες προϊόντων εντοπίστηκαν οι κοινοποιημένοι κίνδυνοι; (iii) Ποιες χώρες της ΕΕ ανέφεραν τα κοινοποιημένα προϊόντα και από ποιες χώρες προέρχονταν; Ποιες είναι οι πιθανές επιπτώσεις στην υγεία που σχετίζονται με την έκθεση στους εντοπισμένους κινδύνους;
Οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς τροφίμων κατά την περίοδο μελέτης (2008–2023) ήταν οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης, δηλαδή το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γερμανία και η Ολλανδία. Οι τρεις πιο συχνά αναφερόμενοι κίνδυνοι, δηλαδή οι αφλατοξίνες, τα φυτοφάρμακα και
το Salmonella spp., αντιπροσώπευαν σχεδόν το 60% όλων των κοινοποιήσεων που αναφέρθηκαν ως απορρίψεις στα σύνορα. Ακολουθούν απορρίψεις λόγω κακής ρύθμισης της θερμοκρασίας, απουσία πιστοποιητικών υγείας, χρωστικές, μετανάστευση χρωμίου, ωχρατοξίνη Α, μούχλα και θειώδη. Άλλοι γνωστοποιημένοι κίνδυνοι ήταν, για παράδειγμα (σε φθίνουσα σειρά και πάνω από 100 κοινοποιήσεις), η μετανάστευση νικελίου, μαγγανίου, πρωτοταγών αρωματικών αμινών ή η παρουσία βαρέων μετάλλων όπως ο υδράργυρος ή το κάδμιο, οργανοληπτικές πτυχές (συμπεριλαμβανομένης της αλλοίωσης) και κακή υγιεινή κατάσταση, ξένα σώματα όπως έντομα και ακάρεα, νοθεία εισαγωγών και αναφορών, μικροοργανισμοί όπως Escherichia coli ή Enterobacteriaceae , καθώς και η παρουσία ισταμίνης ως βιολογικού ρύπου, παρασιτική προσβολή από Anisakis , ακατάλληλη σύνθεση (περιεκτικότητα σε χρωστική Sudan ή αλουμίνιο), μεταβολίτες νιτροφουρανίου ως υπολείμματα κτηνιατρικών φαρμάκων, ελαττωματική ή λανθασμένη συσκευασία ή ελλιπής, ατελής ή λανθασμένη επισήμανση, γενετικές τροποποιήσεις και ακτινοβολία.
Οι κοινοποιήσεις που αφορούσαν απορρίψεις στα σύνορα αντιπροσώπευαν το 38,7% όλων των κοινοποιήσεων που αναφέρθηκαν στο RASFF μεταξύ 2008 και 2023. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη την ποσότητα των εισαγωγών και τους κινδύνους, οι μεγαλύτερες ανησυχίες αφορούσαν τα φρούτα και τα λαχανικά που εισάγονται από την Τουρκία από την Ολλανδία, την Ιταλία, τη Γαλλία (παρουσία ωχρατοξίνης Α) και την Ισπανία (θειώδη). Παρά τις λιγότερες εισαγωγές, είναι επίσης σημαντικό να αναφερθούν τα φυτοφάρμακα και τα θειώδη που ανέφερε η Βουλγαρία σε φρούτα και λαχανικά από την Τουρκία. Με τη σειρά τους, στους ξηρούς καρπούς από την Τουρκία, η Ολλανδία ανέφερε αφλατοξίνες. Αξίζει επίσης να σημειωθεί η παρουσία
Salmonella spp. σε προϊόντα από τη Βραζιλία, δηλαδή σε πουλερικά που αναφέρθηκαν από την Ολλανδία και σε μπαχαρικά που ισχυρίστηκε η Γερμανία. Με τη σειρά της, η Ισπανία ανέφερε κακό έλεγχο της θερμοκρασίας σε ψάρια από την Κίνα και το Μαρόκο, και η Πολωνία ανέφερε μούχλα σε ζωοτροφές και φρούτα και λαχανικά από την Ουκρανία.
Όσον αφορά στις αφλατοξίνες (μυκοτοξίνες) παρόλο που περισσότερο από το 53% αυτών των ειδοποιήσεων αφορούσαν μυκοτοξίνες, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών δεν αναφέρθηκε τις πρώτες δέκα ημέρες μετά τη δειγματοληψία, κάτι που είναι πολύ ανησυχητικό αναφέρουν οι ερευνητές. Μεταξύ άλλων, οι αφλατοξίνες βλάπτουν τη λειτουργία του ήπατος και άλλων οργάνων, οδηγώντας σε καρκίνο και τα φυτοφάρμακα μπορούν να προκαλέσουν νευρολογικές ανωμαλίες, προβλήματα αναπαραγωγής, ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος, περιβαλλοντικές διαταραχές και εμφάνιση ανθεκτικότητας στα παράσιτα. Τα συμπτώματα της σαλμονέλωσης περιλαμβάνουν γαστρεντερίτιδα, κοιλιακούς πόνους, αιματηρή διάρροια, πυρετό, μυϊκούς πόνους, πονοκεφάλους, ναυτία και έμετο. Ένας από τους παθογόνους παράγοντες που προκύπτουν από τη κακή ρύθμιση θερμοκρασίας για τα ψάρια και τα προϊόντα ψαριού είναι η περιεκτικότητα σε ισταμίνη. Οι υψηλές συγκεντρώσεις ισταμίνης οδηγούν σε δηλητηρίαση από σκομβροειδή λόγω της υπερβολικής ανάπτυξης και της δραστικότητας δεκαρβοξυλάσης των βακτηρίων που παράγουν ισταμίνη.
Συνοπτικά λαμβάνοντας υπόψη την ποσότητα των εισαγωγών και τους κινδύνους, η μεγαλύτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα φρούτα και τα λαχανικά από την Τουρκία (παρουσία ωχρατοξίνης Α, φυτοφαρμάκων και θειωδών), στους ξηρούς καρπούς από την Τουρκία (αφλατοξίνες), στα πουλερικά και τα μπαχαρικά από τη Βραζιλία (Salmonella spp.), στα ψάρια από την Κίνα και το Μαρόκο (ανεπαρκής έλεγχος θερμοκρασίας) και στις ζωοτροφές και τα φρούτα και λαχανικά από την Ουκρανία (μούχλα).
