Η Σκωτία αναθεωρεί την προσέγγισή της για τη μείωση των τροφιμογενών λοιμώξεων, την ώρα που εξακολουθεί να καταγράφει την υψηλότερη συχνότητα λοιμώξεων από STEC O157 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η Food Standards Scotland (FSS) παρουσίασε στο διοικητικό της συμβούλιο τον Σεπτέμβριο το σχέδιο δράσης για τα επόμενα τρία χρόνια, δίνοντας προτεραιότητα στα παθογόνα που προκαλούν το μεγαλύτερο βάρος νόσου στη χώρα. Η στρατηγική επικεντρώνεται σε πέντε βασικούς μικροοργανισμούς: Campylobacter, Salmonella, STEC, Listeria monocytogenes και νοροϊό. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η συνολική εικόνα των λοιμώξεων από τους συγκεκριμένους παθογόνους παράγοντες έχει παραμείνει σχετικά σταθερή στη Σκωτία την τελευταία δεκαετία, εάν εξαιρεθεί η περίοδος της πανδημίας COVID-19. Με περίπου 6.000 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα περιστατικά Campylobacter τον χρόνο, το συγκεκριμένο βακτήριο παραμένει η συχνότερα καταγεγραμμένη τροφιμογενής λοίμωξη, ενώ οι λοιμώξεις από Salmonella ανέρχονται κατά μέσο όρο σε περίπου 700 ετησίως και οι περιπτώσεις νοροϊού σε περίπου 1.400. Για το STEC, ο μέσος ετήσιος αριθμός ήταν περίπου 300 περιστατικά την περίοδο 2015-2024, με διακυμάνσεις από 215 έως 460.
Η εικόνα για το STEC είναι πιο σύνθετη. Η Σκωτία εξακολουθεί να έχει την υψηλότερη συχνότητα STEC O157 στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ οι λοιμώξεις από στελέχη STEC που δεν ανήκουν στον ορότυπο O157 αυξάνονται τα τελευταία χρόνια και από το 2023 ξεπερνούν τις λοιμώξεις από O157. Η FSS επισημαίνει ως σημαντικές οδούς μετάδοσης τα τρόφιμα που προέρχονται από μηρυκαστικά, καθώς και τα φρέσκα προϊόντα που μπορεί να έχουν μολυνθεί από το περιβάλλον.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, σύμφωνα με την FSS, η συχνότητα του STEC O157 στα βοοειδή δεν διαφέρει σημαντικά μεταξύ των περιοχών της Μεγάλης Βρετανίας. Ωστόσο, τα σκωτσέζικα κοπάδια εμφανίζουν συχνότερα στελέχη που συνδέονται με σοβαρότερη νόσο στον άνθρωπο, στοιχείο που ενδέχεται να συμβάλλει στη μεγαλύτερη συχνότητα λοιμώξεων στη χώρα. Για να διερευνηθούν καλύτερα οι πηγές και οι οδοί μετάδοσης, η FSS συνεργάζεται με τη Δημόσια Υγεία της Σκωτίας σε μελέτη που συνδυάζει επιδημιολογικά και κλινικά δεδομένα με γενετικές πληροφορίες από στελέχη STEC που απομονώθηκαν την περίοδο 2015-2023. Τα σχετικά επιδημιολογικά στοιχεία για STEC και Salmonella αναμένεται να δημοσιευθούν στις αρχές του 2027.
Η αυξημένη επιτήρηση του STEC συνδέεται και με ορισμένα σημαντικά περιστατικά των τελευταίων ετών. Το 2022 καταγράφηκε απότομη αύξηση των περιστατικών, με συνολικά 440 κρούσματα να συνδέονται με δύο επιδημίες E. coli O157 σε παιδικούς σταθμούς, οι οποίες δεν αποδόθηκαν σε τρόφιμα. Το 2024 καταγράφηκαν 460 περιστατικά κατά τη διάρκεια εθνικής επιδημίας E. coli O145 που συνδέθηκε με φύλλα σαλάτας.
Campylobacter και νέα έμφαση στην πρόληψη
Παράλληλα, η FSS επισημαίνει ένα διαφορετικό πρόβλημα για το Campylobacter. Παρότι η βιομηχανία τροφίμων στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει καταφέρει να μειώσει τη μόλυνση του νωπού κοτόπουλου με Campylobacter, η αντίστοιχη μείωση στις ανθρώπινες λοιμώξεις δεν έχει ακολουθήσει στον ίδιο βαθμό. Προηγούμενες μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από την FSS έχουν δείξει ότι η πλειονότητα των κλινικών περιστατικών Campylobacter στη Σκωτία συνδέεται με το κοτόπουλο, ενώ η Αρχή συνεργάζεται με τη βρετανική Food Standards Agency για να αποσαφηνίσει και άλλες πιθανές πηγές μετάδοσης.
Για την επόμενη τριετία, η FSS σχεδιάζει να εξετάσει τις παρεμβάσεις που εφαρμόζονται στις σκωτσέζικες πτηνοτροφικές μονάδες και στα σφαγεία για τον περιορισμό του Campylobacter. Παράλληλα, θα μελετήσει ποια τρόφιμα συνδέονται περισσότερο με τον κίνδυνο λοίμωξης από Listeria monocytogenes και θα αναπτύξει οδηγίες για ασφαλέστερες εναλλακτικές επιλογές για τις ομάδες καταναλωτών υψηλού κινδύνου. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνεται επίσης η μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι καταναλωτές χειρίζονται και προετοιμάζουν ωμές τροφές για κατοικίδια, τις οποίες η FSS θεωρεί προϊόν υψηλού κινδύνου για παθογόνους μικροοργανισμούς και αντοχή στα αντιμικροβιακά.
Μία από τις αλλαγές στη νέα προσέγγιση είναι ότι η Σκωτία δεν θα προχωρήσει τελικά στη δημιουργία δικών της ορίων επιτήρησης για τα παθογόνα. Η FSS είχε εξετάσει από το 2023 το ενδεχόμενο να θεσπίσει ειδικά σκωτσέζικα όρια, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται ως προειδοποιητικοί δείκτες για αυξήσεις στις λοιμώξεις. Μετά από διαβούλευση με τη Public Health Scotland και τη βρετανική Food Standards Agency, κρίθηκε ότι μια ξεχωριστή προσέγγιση δεν θα ήταν κατάλληλη, μεταξύ άλλων επειδή η αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων είναι ενιαία σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο και ορισμένα παθογόνα εμφανίζουν τόσο χαμηλή συχνότητα ώστε να είναι δύσκολο να εντοπιστούν στατιστικά αξιόπιστες μεταβολές.
Η FSS θα συνεχίσει επίσης την προσέγγιση One Health, συνδυάζοντας δεδομένα από τη δημόσια υγεία, την κτηνιατρική, τα τρόφιμα και το περιβάλλον. Μέσω του προγράμματος PATH-SAFE έχουν ήδη συγκεντρωθεί περίπου 6.000 αλληλουχίες ολόκληρου γονιδιώματος E. coli από ζώα, περιβάλλον, τρόφιμα και κλινικά δείγματα στη Σκωτία. Τα δεδομένα αυτά χρησιμοποιούνται και για την ανάπτυξη μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόβλεψη πιθανών πηγών παθογόνων και στον εντοπισμό παρεμβάσεων για τη μείωση του κινδύνου.
Το σχέδιο, πάντως, θα εφαρμοστεί σε συνθήκες περιορισμένου προϋπολογισμού για ερευνητικές δραστηριότητες. Η FSS αναφέρει ότι οι μελλοντικές επενδύσεις θα ιεραρχούνται με βάση τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, τους τομείς όπου μπορεί να προσφέρει μοναδική τεχνογνωσία και τις δυνατότητες αξιοποίησης δεδομένων και επιστημονικής γνώσης από άλλους συνεργαζόμενους φορείς.
