Ένα πολυανθεκτικό στέλεχος του Campylobacter coli φαίνεται να κυκλοφορεί στην Ευρώπη εδώ και χρόνια, περνώντας από διαφορετικούς κρίκους της αλυσίδας μετάδοσης και εμφανιζόμενο σε ανθρώπους, ζώα, τρόφιμα και περιβαλλοντικά δείγματα. Η διαπίστωση έχει ιδιαίτερη σημασία για την ασφάλεια των τροφίμων, καθώς η νέα γενετική ανάλυση δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για μεμονωμένα περιστατικά ανθεκτικών λοιμώξεων, αλλά για μια γενετική γραμμή που έχει καταφέρει να εγκατασταθεί και να εξαπλωθεί σε διαφορετικές χώρες και περιβάλλοντα. Ερευνητές ανέλυσαν με τη μέθοδο της αλληλούχησης ολόκληρου του γονιδιώματος 217 στελέχη του Campylobacter coli, τα οποία είχαν συλλεχθεί από ανθρώπους, ζώα, τρόφιμα και το περιβάλλον μεταξύ 2018 και 2025. Τα δείγματα προέρχονταν από εννέα ευρωπαϊκές χώρες και αποκάλυψαν την παρατεταμένη κυκλοφορία της γενετικής γραμμής ST10042. Στους ανθρώπους εντοπίστηκαν 184 στελέχη, ενώ τα υπόλοιπα 33 προέρχονταν από μη ανθρώπινες πηγές. Η Πορτογαλία είχε τον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπινων στελεχών, ακολουθούμενη από τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία, την Ιρλανδία, τη Δανία, την Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία.
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η συγκεκριμένη γενετική γραμμή δεν περιορίστηκε σε ανθρώπινες λοιμώξεις. Εντοπίστηκε σε πουλερικά, βοοειδή, σκύλους, επιφανειακά νερά και προϊόντα κρέατος, γεγονός που δείχνει την ικανότητά της να επιβιώνει και να κυκλοφορεί σε διαφορετικά οικοσυστήματα. Η μελέτη συνδέει μάλιστα την εξάπλωσή της κυρίως με τα πουλερικά. Στην Πορτογαλία, όπου το στέλεχος άρχισε να προσελκύει την προσοχή των επιστημόνων, η ST10042 εμφανίστηκε από το 2020 και παρουσίασε σημαντική αύξηση. Το 2022 αντιστοιχούσε περίπου στο 30% των ανθρώπινων λοιμώξεων από C. coli στη χώρα και η εμφάνισή του ήταν συμβατή με έξαρση που συνδεόταν με τα πουλερικά. Η γενετική επιτήρηση που ακολούθησε αποκάλυψε ότι το ίδιο στέλεχος υπήρχε και σε άλλες χώρες, σχηματίζοντας γενετικά συγγενείς ομάδες που ξεπερνούσαν τα εθνικά σύνορα. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι απέδειξαν μια συγκεκριμένη αλυσίδα μετάδοσης, δηλαδή ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο μόλυνε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Τα διαθέσιμα επιδημιολογικά στοιχεία δεν επαρκούν για τέτοιο συμπέρασμα. Η γενετική ομοιότητα, όμως, μεταξύ στελεχών από διαφορετικές χώρες και διαφορετικές πηγές δείχνει ότι η κυκλοφορία είναι πολύ πιο σύνθετη από μια σειρά ανεξάρτητων περιστατικών.
Αντοχή σε πολλά αντιβιοτικά
Το δεύτερο σημαντικό χαρακτηριστικό του ST10042 είναι η σταθερή πολυαντοχή του στα αντιμικροβιακά. Τα στελέχη παρουσίασαν αντοχή στις φθοριοκινολόνες, τις τετρακυκλίνες και τις β-λακτάμες, ενώ καταγράφηκε επίσης μειωμένη ευαισθησία στην ερταπενέμη, ένα αντιβιοτικό της ομάδας των καρβαπενεμών. Η γενετική ανάλυση εντόπισε συγκεκριμένους μηχανισμούς που συνδέονται με αυτές τις αντοχές, μεταξύ άλλων μεταλλάξεις και γονίδια που σχετίζονται με την αντοχή στην κινολόνη, την τετρακυκλίνη και την αμπικιλλίνη. Η εξέλιξη αυτή έχει σημασία επειδή οι περισσότερες λοιμώξεις από Campylobacter υποχωρούν χωρίς ειδική αντιβιοτική θεραπεία. Σε σοβαρές ή παρατεταμένες λοιμώξεις, όμως, μπορεί να χρειαστεί αντιμικροβιακή αγωγή, ιδιαίτερα σε ευάλωτους ασθενείς. Η παρουσία ανθεκτικών στελεχών περιορίζει έτσι τις διαθέσιμες επιλογές όταν απαιτείται θεραπεία.
Το Campylobacter αποτελεί ήδη το συχνότερα δηλούμενο τροφιμογενές βακτηριακό νόσημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μόνο το 2024 καταγράφηκαν 168.396 επιβεβαιωμένα ανθρώπινα περιστατικά καμπυλοβακτηριδίωσης στα κράτη-μέλη, αριθμός αυξημένος κατά 11,9% σε σχέση με το 2023. Η EFSA επισημαίνει ότι το πραγματικό φορτίο της νόσου είναι πολύ μεγαλύτερο από τα καταγεγραμμένα περιστατικά, ενώ το ωμό κρέας πουλερικών αποτελεί σημαντική πηγή έκθεσης.
Και τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις χώρες όπου εντοπίστηκε το ST10042 στη συγκεκριμένη μελέτη. Αυτό είναι σημαντικό να διευκρινιστεί, ώστε να μην δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το συγκεκριμένο πολυανθεκτικό στέλεχος έχει ήδη καταγραφεί στη χώρα μας. Η Ελλάδα, ωστόσο, αντιμετωπίζει το Campylobacter ως σημαντικό τροφιμογενές παθογόνο και ο ΕΟΔΥ διαθέτει ξεχωριστό σύστημα επιτήρησης για την καμπυλοβακτηριδίωση, με επιδημιολογικά δεδομένα για την περίοδο 2022–2025. Η ελληνική διάσταση έχει επομένως περισσότερο να κάνει με το γενικό πρόβλημα της καμπυλοβακτηριδίωσης και της μικροβιακής αντοχής παρά με την παρουσία του συγκεκριμένου στελέχους. Η EFSA και το ECDC επισημαίνουν ότι η αντοχή του Campylobacter σε σημαντικά αντιμικροβιακά παραμένει ευρωπαϊκό πρόβλημα και υπογραμμίζουν την ανάγκη παρακολούθησης ταυτόχρονα στον άνθρωπο, στα ζώα και στα τρόφιμα.
Για τους καταναλωτές, η βασική προστασία παραμένει η σωστή διαχείριση των ωμών πουλερικών, η αποφυγή διασταυρούμενης επιμόλυνσης στην κουζίνα και το πλήρες μαγείρεμα του κρέατος. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όμως, οι ερευνητές θεωρούν απαραίτητη την ενισχυμένη γονιδιωματική επιτήρηση, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα στελέχη που εξαπλώνονται ταυτόχρονα μεταξύ χωρών και μεταξύ ανθρώπων, ζώων, τροφίμων και περιβάλλοντος.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Emerging Infectious Diseases.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Το «τέλος» του ολόκληρου κοτόπουλου: Γιατί οι καταναλωτές προτιμούν τα παρασκευάσματα αγνοώντας τους κινδύνους
- Ανακαλούνται χύμα καρότα με μη εγκεκριμένο φυτοφάρμακο – Έχει ταξινομηθεί ως τοξικό για την αναπαραγωγή και ύποπτο για καρκινογόνο δράση
- Πανετόνε: Ακόμη δεν μπήκαν στα ράφια και αποσύρονται – Το πρόβλημα ανάπτυξης μούχλας στα αρτοσκευάσματα ακόμη και πριν την ημερομηνία λήξης
- Τέλος τα μετρητά στις πληρωμές των courier – Τι προβλέπει το νομοσχέδιο και ποιο πρόστιμο προβλέπεται για όσους δέχονται μετρητά
