Μια βιομηχανική χρωστική ουσία, η οποία χρησιμοποιήθηκε για χρόνια στην ιχθυοκαλλιέργεια ως μέσο αντιμετώπισης μυκητιάσεων και παρασιτικών λοιμώξεων, βρίσκεται στο επίκεντρο νέας υπόθεσης ασφάλειας τροφίμων. Ο λόγος για το πράσινο του μαλαχίτη (malachite green), μια συνθετική χρωστική που έχει απαγορευτεί για χρήση σε ζώα τα οποία προορίζονται για παραγωγή τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς επιστημονικές αξιολογήσεις έχουν αναδείξει ανησυχίες για τη γονιδιοτοξικότητα και την πιθανή καρκινογόνο δράση της.
Στις 22 Οκτωβρίου 2026, το Κέντρο για την Ασφάλεια των Τροφίμων (CFS) του Χονγκ Κονγκ ανακοίνωσε ότι εντόπισε πράσινο του μαλαχίτη σε δείγμα ερυθρού τόνου (bluefin tuna), σε συγκέντρωση 1,74 μερών ανά δισεκατομμύριο (ppb). Το δείγμα είχε συλλεχθεί κατά την εισαγωγή στο πλαίσιο των τακτικών ελέγχων. Οι αρχές ενημέρωσαν τον εισαγωγέα και δήλωσαν ότι διερευνούν την προέλευση και τη διανομή του προϊόντος, χωρίς να δημοσιοποιήσουν τη χώρα προέλευσης ή άλλα στοιχεία για την παρτίδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φορμαλδεΰδη: Σε ποια καθημερινά αντικείμενα βρίσκεται η καρκινογόνος ουσία και πώς μπορώ να την αναγνωρίσω;
Τι είναι το πράσινο του μαλαχίτη και γιατί χρησιμοποιήθηκε στα ψάρια
Το πράσινο του μαλαχίτη είναι συνθετική χρωστική της οικογένειας των τριφαινυλομεθανίων. Χρησιμοποιείται σε βιομηχανικές εφαρμογές, μεταξύ άλλων στη βαφή υφασμάτων, χαρτιού και άλλων υλικών. Παράλληλα, διαθέτει αντιμυκητιακές και αντιπρωτοζωικές ιδιότητες, γεγονός που εξηγεί την ιστορική χρήση του στην υδατοκαλλιέργεια. Για πολλές δεκαετίες χρησιμοποιήθηκε σε εκτροφεία ψαριών για την αντιμετώπιση μυκήτων, εξωτερικών παρασίτων και λοιμώξεων που μπορούσαν να προσβάλουν τα ψάρια ή τα αυγά τους. Η αποτελεσματικότητά του, η χαμηλή τιμή του και η ευρεία διαθεσιμότητά του συνέβαλαν στη διάδοσή του.
Η χρήση του, ωστόσο, συνοδεύεται από ένα κρίσιμο πρόβλημα: όταν τα ψάρια εκτίθενται στην ουσία, μπορούν να τη μεταβολίσουν σε πράσινο του λευκομαλαχίτη (leucomalachite green), μια μορφή που παραμένει στους ιστούς τους για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Έτσι, ακόμη και όταν η αρχική ουσία δεν ανιχνεύεται πλέον εύκολα, ο μεταβολίτης της μπορεί να εξακολουθεί να υπάρχει στο βρώσιμο μέρος του ψαριού. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η χρήση του δεν επιτρέπεται σε ψάρια που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την άμεση έκθεση στη χρωστική, αλλά και τα κατάλοιπα που μπορεί να παραμείνουν στον οργανισμό του ζώου και να περάσουν στην τροφική αλυσίδα.
Η Καναδική Υπηρεσία Επιθεώρησης Τροφίμων (CFIA) διευκρινίζει ότι το πράσινο του μαλαχίτη δεν είναι εγκεκριμένο για χρήση σε ψάρια που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Η χρήση του σε διακοσμητικά ψάρια ενυδρείου αποτελεί διαφορετική περίπτωση και δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται η χρήση του σε ψάρια που καταλήγουν στο πιάτο του καταναλωτή.
Γιατί απαγορεύτηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η απόφαση να μην επιτρέπεται το πράσινο του μαλαχίτη σε ζώα παραγωγής τροφίμων συνδέεται με τα τοξικολογικά δεδομένα που προέκυψαν από εργαστηριακές και ζωικές μελέτες. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η δυνατότητα της ουσίας και του μεταβολίτη της να προκαλούν γενετικές βλάβες. Η γονιδιοτοξικότητα αφορά την ικανότητα μιας χημικής ουσίας να προκαλεί βλάβες στο γενετικό υλικό, δηλαδή στο DNA. Τέτοιες βλάβες μπορούν, ανάλογα με τη φύση τους και τις συνθήκες έκθεσης, να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Τον Ιούλιο του 2016, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε επιστημονική αξιολόγηση για το πράσινο του μαλαχίτη και το πράσινο του λευκομαλαχίτη στα τρόφιμα. Η EFSA χαρακτήρισε το πράσινο του μαλαχίτη γονιδιοτοξικό και καρκινογόνο, επισημαίνοντας ότι η ουσία δεν είναι εγκεκριμένη για χρήση σε ζώα παραγωγής τροφίμων στην ΕΕ.
Η αξιολόγηση εξέτασε, μεταξύ άλλων, εάν μια τιμή αναφοράς δράσης της τάξης των 2 μικρογραμμαρίων ανά κιλό τροφίμου για το άθροισμα των δύο ουσιών θα προστάτευε επαρκώς τη δημόσια υγεία. Οι ειδικοί κατέληξαν ότι η έκθεση μέσω τροφίμων σε επίπεδα έως αυτή την τιμή είναι απίθανο να συνιστά ανησυχία για την υγεία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η τιμή αυτή αποτελεί άδεια χρήσης της ουσίας ή ότι επιτρέπεται να προστίθεται στα τρόφιμα. Πρόκειται για σημείο αναφοράς που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο των επίσημων ελέγχων και της αξιολόγησης του κινδύνου, όχι για έγκριση της ουσίας ως κτηνιατρικού φαρμάκου σε ψάρια που προορίζονται για κατανάλωση.
Η επιστημονική γνωμοδότηση της EFSA επισημαίνει επίσης ότι το πράσινο του λευκομαλαχίτη έχει ιδιαίτερη σημασία στην αξιολόγηση της έκθεσης, καθώς μπορεί να παραμένει στους ιστούς των ψαριών μετά την απομάκρυνση της αρχικής ουσίας.
Είναι επικίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία;
Η απάντηση απαιτεί διάκριση ανάμεσα στην επικινδυνότητα μιας ουσίας και στον πραγματικό κίνδυνο που προκύπτει από μια συγκεκριμένη έκθεση. Η επικινδυνότητα περιγράφει την ικανότητα μιας ουσίας να προκαλεί βλάβη. Ο κίνδυνος, αντίθετα, εξαρτάται και από την ποσότητα στην οποία εκτίθεται ο άνθρωπος, τη συχνότητα και τη διάρκεια της έκθεσης, καθώς και από τον τρόπο με τον οποίο η ουσία μεταβολίζεται στον οργανισμό. Στην περίπτωση του πράσινου του μαλαχίτη, οι επιστημονικές ανησυχίες βασίζονται κυρίως σε δεδομένα από τοξικολογικές μελέτες. Το πράσινο του λευκομαλαχίτη έχει συνδεθεί με την εμφάνιση όγκων στο ήπαρ πειραματόζωων, ενώ δεδομένα από μελέτες υποστηρίζουν ότι τόσο η αρχική ουσία όσο και ο μεταβολίτης της μπορούν να προκαλέσουν γενετικές βλάβες.
Η κοινή επιτροπή εμπειρογνωμόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών για τα πρόσθετα τροφίμων (JECFA) εξέτασε επίσης την ουσία και δεν καθόρισε αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη. Η επιτροπή έκρινε ότι δεν υποστηρίζεται η χρήση του πράσινου του μαλαχίτη σε ζώα παραγωγής τροφίμων, λόγω των ανησυχιών που σχετίζονται με την καρκινογόνο δράση του μεταβολίτη του. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση οποιασδήποτε ποσότητας ψαριού στο οποίο ανιχνεύεται η ουσία οδηγεί αυτομάτως σε καρκίνο. Σημαίνει ότι η παρουσία της απαιτεί αξιολόγηση με βάση τα πραγματικά επίπεδα καταλοίπων και ότι η σκόπιμη χρήση της σε ψάρια που προορίζονται για κατανάλωση δεν θεωρείται αποδεκτή. Η JECFA – βάση δεδομένων για το πράσινο του μαλαχίτη επισημαίνει ότι δεν έχει καθοριστεί αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη και ότι δεν υποστηρίζεται η χρήση του σε ζώα παραγωγής τροφίμων.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
