Έκθεση σε σκόνη αλευριού, επαγγελματικό άσθμα και διεθνείς πρακτικές πρόληψης στα αρτοποιεία
Οι εργαζόμενοι στα αρτοποιεία εκτίθενται καθημερινά σε σκόνη αλευριού και σε άλλα συστατικά σε μορφή σκόνης, που αιωρούνται στον αέρα όταν η παραγωγή και ο καθαρισμός δεν ελέγχονται σωστά. Η εισπνοή της σκόνης μπορεί να οδηγήσει σε άσθμα, ρινίτιδα, ερεθισμό των αεραγωγών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε μόνιμη ευαισθητοποίηση. Αφού εγκατασταθεί η ευαισθητοποίηση, ακόμη και μικρές ποσότητες σκόνης αρκούν για να προκαλούν κρίσεις με βήχα, συριγμό και δύσπνοια. Εκτός από το αλεύρι, ένζυμα και πρόσθετα που χρησιμοποιούνται ως βελτιωτικά αρτοποιίας, όπως η αμυλάση, συνδέονται επίσης με αναπνευστική ευαισθητοποίηση, ενώ αναφέρονται και δερματίτιδες από επαφή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δεκάδες τροφικές δηλητηριάσεις από συμπλήρωμα διατροφής που προωθείται ως superfood
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα προϊόντα ελληνικής παραγωγής που βρέθηκαν απαγορευμένα φυτοφάρμακα στους ελέγχους Δεκεμβρίου 2025
Η σκόνη δημιουργείται σε εργασίες που, στην πράξη, είναι βασικές για την καθημερινή λειτουργία ενός αρτοποιείου: άδειασμα και ανατροπή σακιών, ζύγιση και κοσκίνισμα, τροφοδοσία μίξερ, πασπάλισμα αλευριού κατά τον χειρισμό της ζύμης, καθαρισμός διαρροών και υπολειμμάτων. Όταν χρησιμοποιούνται πρακτικές όπως το στεγνό σκούπισμα ή ο πεπιεσμένος αέρας, η σκόνη εκτινάσσεται και παραμένει περισσότερο χρόνο στην ατμόσφαιρα του χώρου εργασίας, αυξάνοντας την εισπνεόμενη έκθεση. Η διεθνής βιβλιογραφία και αναφορές επαγγελματικής υγείας περιγράφουν συστηματικά αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών συμπτωμάτων και ευαισθητοποίησης σε περιβάλλοντα αρτοποιίας, ειδικά όταν ο αερισμός και τα τεχνικά μέτρα είναι ανεπαρκή.
Στη Μεγάλη Βρετανία, η κρατική αρχή Health and Safety Executive ανακοίνωσε ότι από τον Ιανουάριο του 2026 ξεκινά σειρά επιθεωρήσεων σε μεγάλες αρτοποιίες σε όλη τη χώρα, με στόχο να ελεγχθεί αν οι εργοδότες προστατεύουν επαρκώς τους εργαζόμενους από τη σκόνη αλευριού και άλλων σκονωδών συστατικών, όπως ένζυμα βελτιωτικών άρτου. Οι επιθεωρητές εστιάζουν στη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις ελέγχου επικίνδυνων ουσιών, εξετάζοντας αν οι επιχειρήσεις εφαρμόζουν μέτρα με τη σωστή σειρά αποτελεσματικότητας: κατάργηση σκονωδών διεργασιών όπου είναι δυνατόν, υποκατάσταση με χαμηλής σκόνης ή υγρές/πηκτές μορφές υλικών, τεχνικά μέτρα όπως τοπικός εξαερισμός αναρρόφησης και, ως έσχατη επιλογή, αναπνευστική προστασία. Παράλληλα ελέγχεται αν υπάρχει πρόγραμμα ιατρικής παρακολούθησης για όσους εκτίθενται σε σκονώδη συστατικά.
Η βρετανική εμπειρία περιλαμβάνει και τεκμηριωμένες περιπτώσεις επιβολής μέτρων όταν δεν υπάρχουν επαρκείς έλεγχοι. Υπάρχουν δημόσια καταγεγραμμένες καταγγελίες για ελλείψεις σε συστήματα τοπικής αναρρόφησης, παραλείψεις σε περιοδικούς ελέγχους του εξοπλισμού και απουσία κατάλληλης ιατρικής παρακολούθησης, με ρητή αναφορά στον κίνδυνο επαγγελματικού άσθματος από σκόνη αλευριού. Επιπλέον, έχουν αναφερθεί καταδίκες και πρόστιμα σε επιχειρήσεις του κλάδου για μακροχρόνια έκθεση εργαζομένων σε σκόνη αλευριού και περιστατικά επαγγελματικού άσθματος που διαγνώστηκαν ιατρικά σε εργαζόμενους.
Η εικόνα δεν περιορίζεται στη Βρετανία. Στις ΗΠΑ, ερευνητικές αξιολογήσεις σε εμπορικές αρτοποιίες έχουν καταγράψει ότι εργαζόμενοι με υψηλότερη έκθεση είναι πιθανότερο να εμφανίζουν ευαισθητοποίηση σε αλεύρι και να αναφέρουν συμπτώματα σχετιζόμενα με την εργασία, ενώ καταγράφονται και μετρήσεις εισπνεόμενης σκόνης που φτάνουν ή υπερβαίνουν επαγγελματικά όρια αναφοράς σε ορισμένες θέσεις εργασίας. Στην Αυστραλία, δημόσιες αναφορές για την επαγγελματική υγεία αναγνωρίζουν τη «ζαχαροπλαστική/αρτοποιητική» σκόνη αλευριού ως παράγοντα που μπορεί να πυροδοτήσει χιλιάδες νέες περιπτώσεις άσθματος ετησίως σε ευαίσθητους εργαζόμενους, δείχνοντας ότι το ζήτημα αφορά ευρύτερα τα συστήματα υγείας και ασφάλειας και όχι μόνο μεμονωμένες επιχειρήσεις.
Τι γίνεται στην Ελλάδα
Στην επίσημη ιστοσελίδα Ομοσπονδία Αρτοποιών Ελλάδος – oae.gr υπάρχει αναφορά σχετικά με το θέμα της έκθεσης σε σκόνη αλευριού και πιθανούς κινδύνους για την υγεία των εργαζομένων. Σύμφωνα με τις οδηγίες που προωθεί η Ομοσπονδία σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς υγείας, η προστασία των εργαζομένων από τη σκόνη αλευριού βασίζεται στην εφαρμογή συγκεκριμένων τεχνικών μέτρων και ορθών πρακτικών εντός του εργαστηρίου. Είναι απαραίτητο να χρησιμοποιούνται πλήρη καλύμματα στα ζυμωτήρια κατά τη διάρκεια της ανάμειξης ώστε να εγκλωβίζονται τα αιωρούμενα σωματίδια, ενώ το άνοιγμα των σάκων πρέπει να γίνεται προσεκτικά και από χαμηλό ύψος για να αποφεύγεται ο σχηματισμός νέφους. Παράλληλα, ο καθαρισμός του χώρου επιβάλλεται να γίνεται με ειδικές απορροφητικές σκούπες που διαθέτουν φίλτρα υψηλής απόδοσης αντί για το παραδοσιακό σκούπισμα ή τη χρήση πεπιεσμένου αέρα, καθώς αυτές οι μέθοδοι αναδεύουν τη σκόνη και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης επαγγελματικού άσθματος και ρινίτιδας.
