Η Ντία Χωραφά είναι Νομικός με εξειδίκευση στο ενωσιακό δίκαιο, με εμπειρία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στη Νομική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε ζητήματα εμπορίου, αγροδιατροφικής πολιτικής και βιώσιμων συστημάτων τροφίμων
Με αφορμή τις έντονες και πολυεπίπεδες εξελίξεις στο διεθνές εμπόριο και τη γεωπολιτική, η νομικός Αφεντία Ευδοκία Χωραφά, LL.M EU Law, αναλύει σε άρθρο της στο Cibum τις κρίσιμες μεταβολές που συντελούνται στον αγροδιατροφικό τομέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας και διαρκών γεωοικονομικών ανακατατάξεων.
Ο αγροδιατροφικός τομέας αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο σε πεδίο στρατηγικής σημασίας, όπου η εμπορική πολιτική της ΕΕ, οι διεθνείς συμφωνίες, τα εργαλεία εμπορικής άμυνας, η κλιματική μετάβαση και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις αλληλεπιδρούν άμεσα και συχνά συγκρουσιακά. Η επανενεργοποίηση της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, οι εμπορικές εντάσεις με βασικούς εταίρους όπως η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και τα αδιέξοδα ή οι εύθραυστες ισορροπίες σε διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες, φέρνουν στην επιφάνεια διαχρονικές αντιφάσεις της ευρωπαϊκής εμπορικής πολιτικής, ιδίως ως προς την προστασία της αγροτικής παραγωγής.
Στο επίκεντρο του προβληματισμού βρίσκονται ζητήματα όπως η επιβολή ισοδύναμων προδιαγραφών στις εισαγωγές, η συζήτηση για τις λεγόμενες “mirror clauses”, η αντιμετώπιση περιβαλλοντικού και κοινωνικού ντάμπινγκ και η ουσιαστική εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης. Παράλληλα, νέα κανονιστικά εργαλεία –όπως ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα– και οι εμπορικές κυρώσεις σε τρίτες χώρες επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής και τη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού αγροτικού τομέα, αποκαλύπτοντας τα όρια αντοχής της ενιαίας αγοράς.
Το άρθρο επιχειρεί να αναδείξει την ανάγκη μιας ολιστικής και ρεαλιστικής προσέγγισης, που θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις εμπορικές και οικονομικές παραμέτρους, αλλά και τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και γεωπολιτικές συνέπειες των ευρωπαϊκών επιλογών. Ιδίως για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές, επηρεάζουν άμεσα την πρωτογενή παραγωγή, την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων και τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής στη διαμόρφωση των αποφάσεων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Διεθνές εμπόριο, γεωπολιτική και αγροδιατροφικός τομέας ΕΕ
Ντία Χωραφά, LL.M EU Law
Η εμπορική συμφωνία ΕΕ-Mercosur επανέφερε στο προσκήνιο -με μεγαλύτερη ένταση εν μέσω ρευστού περιβάλλοντος και πολλαπλών προκλήσεων- διαχρονικές αποκλίνουσες θέσεις και αντιπαραθέσεις στο πεδίο της εμπορικής πολιτικής της Ένωσης, ιδίως σε ό,τι αφορά τον αγροδιατροφικό τομέα.
Διαχρονικά (και σύνθετα) είναι ζητήματα, όπως: η υπαγωγή και ο αποτελεσματικός έλεγχος των εισαγωγών σε ισοδύναμης αυστηρότητας προδιαγραφές παραγωγής, αφενός για τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού και αφετέρου για την προστασία των καταναλωτών, του περιβάλλοντος, της ευζωίας των ζώων κ.ο.κ., η συζήτηση για τις καλούμενες “mirror clauses” στις εμπορικές συμφωνίες ή και μονομερή μέτρα (mirroring), η αντιμετώπιση -πέραν του οικονομικού- του περιβαλλοντικού και κοινωνικού ντάμπινγκ, και η διασφάλιση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης (precautionary principle)[1] και ως προς τα εισαγόμενα προϊόντα.
Στο επίκεντρο του δημοσίου διαλόγου σε επίπεδο ΕΕ βρίσκεται, επίσης, το ακανθώδες ζήτημα του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Πέραν των συνήθων ζητημάτων (συνολικός προϋπολογισμός της ΚΑΠ ως μερίδιο του προϋπολογισμού της Ένωσης, κατανομές μεταξύ κρατών μελών), προφανώς το κρίσιμο θέμα είναι η προτεινόμενη συγχώνευση σε νέο ενιαίο Ταμείο.
Παράλληλα, εξελίξεις σε διάφορα πεδία πολιτικής έχουν άμεσο ή έμμεσο αντίκτυπο στον αγροδιατροφικό τομέα. Επιχειρείται στη συνέχεια συνοπτική επισκόπηση ορισμένων τρεχουσών εξελίξεων στο πλαίσιο εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών της Ένωσης, και συγκεκριμένα ως προς τα ακόλουθα:
- εμπορικές σχέσεις ΕΕ με τρίτες χώρες,
- Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα,
- εμπορικές κυρώσεις στη Ρωσία και τη Λευκορωσία,
- στήριξη Ουκρανίας,
- Σύστημα Γενικευμένων Δασμολογικών Προτιμήσεων,
- Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές.
Εμπορικές σχέσεις ΕΕ με τρίτες χώρες
Εμπορικές συμφωνίες
Αναμένεται με ενδιαφέρον εάν η Επιτροπή θα προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ – Mercosur[2], όπως εισηγούνται και κυβερνήσεις ορισμένων κρατών μελών, ανεξαρτήτως της απόφασης (έστω και με οριακή πλειοψηφία) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητήσει γνωμοδότηση του Δικαστηρίου ΕΕ σχετικά με τις δύο συμφωνίες (εταιρικής σχέσης και της ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας).
Υπενθυμίζεται ότι η Συνολική Οικονομική και Εμπορική Συμφωνία ΕΕ – Καναδά (CETA) έχει τεθεί από το 2017 σε προσωρινή εφαρμογή (στο μεγαλύτερο τμήμα της), ενώ εκκρεμεί ακόμα η κύρωσή της από τα εθνικά κοινοβούλια ορισμένων κρατών μελών, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας.
Σε ό,τι αφορά τη Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών (FTA) ΕΕ-Ινδίας, η Copa Cogeca καλωσόρισε τη συμφωνία ως ένα σημαντικό και προσεκτικά ισορροπημένο βήμα προόδου για το εμπόριο αγροδιατροφικών προϊόντων.[3] Σε Σημείωμά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει αφενός τις ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές και αφετέρου τα μέτρα προστασίας ευαίσθητων αγροτικών τομέων.[4]
Παρά το γεγονός ότι η συμφωνία υπολείπεται ως προς τις επιδιώξεις που είχε για αυξημένη πρόσβαση στην ινδική αγορά, η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία υποστηρίζει τη συμφωνία.[5] Σε αντίθεσή, λοιπόν, με τη Συμφωνία Mercosur, επονομαζόμενη από τη μια πλευρά “cows for cars”, τη Συμφωνία με την Ινδία καλωσορίζει ή έστω υποστηρίζουν αμφότερες οι πλευρές.
Σε αδιέξοδο περιήλθαν το 2023 οι συνομιλίες, που έχουν εκκινήσει από το 2018, σχετικά με τη Συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών ΕΕ – Αυστραλίας.
Στο επίκεντρο των αποκλινουσών θέσεων μεταξύ των δύο εταίρων έχουν βρεθεί αφενός η αυξημένη πρόσβαση που επιδιώκει η Αυστραλία στην αγορά της ΕΕ για τα εξαγωγικά αγροδιατροφικά της προϊόντα (κρίνοντας ως ανεπαρκείς τις ποσοστώσεις που προσφέρει η ΕΕ π.χ. για το βόειο και πρόβειο κρέας) και αφετέρου η προστασία των Γεωγραφικών Ενδείξεων, που επιδιώκει η ΕΕ για τα προϊόντα της ΠΟΠ και ΠΓΕ. Ιδιαίτερα σθεναρή είναι η αντίσταση από αυστραλιανή πλευρά για: Φέτα, Prosecco και Parmigiano Reggiano (βλ. αναλυτικά για την προστασία των ελληνικών ΠΟΠ/ΠΓΕ σε εμπορικές συμφωνίες ΕΕ- τρίτων χωρών σε προηγούμενη δημοσίευση στο cibum)
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών επανεκκίνησαν τον Ιούνιο του 2025.
Έχει ήδη επιβεβαιωθεί για την επόμενη εβδομάδα η συνάντηση μεταξύ του Επιτρόπου ΕΕ για το Εμπόριο και του Αυστραλού Υπουργού Εμπορίου, ενώ φέρεται να προγραμματίζεται και επίσκεψη της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αυστραλία για να σφραγίσει την εμπορική συμφωνία (όπως και συμφωνία για την ασφάλεια και την αμυντική συνεργασία).[6]
ΕΕ-Κίνα
Ήδη όταν η ΕΕ εκκίνησε την έρευνα κι έπειτα επέβαλε διαδοχικά προσωρινούς και οριστικούς δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα (απόφαση που δίχασε έντονα τα κράτη μέλη ΕΕ με 10 υπέρ της επιβολής, 5 κατά και 12 αποχές), η Κίνα απάντησε με έρευνες και μέτρα άμυνας σε εισαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων προέλευσης ΕΕ (γαλακτοκομικά, χοίρειο κρέας, καθώς και οινοπνευματώδη -cognac, brandy).
Όσον αφορά το χοίρειο κρέας, ύστερα από εκτενή 18μηνη έρευνα (Ιούνιος 2024-Δεκέμβριος 2025), η Κίνα ανακοίνωσε στις 16.12.2025 επιβολή οριστικών δασμών αντι-ντάμπινγκ στις εισαγωγές χοίρειου κρέατος από την ΕΕ εύρους από 4.9% ως 19.8% (συγκριτικά χαμηλότερους με τους προσωρινά επιβληθέντες).[7]
Σε ό,τι αφορά τα γαλακτοκομικά, αξίζει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προσφύγει στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου για πρώτη φορά ήδη από το αρχικό στάδιο της έρευνας (03/09/24).[8] Στις 03.02.26 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φαίνεται να έλαβε τους τελικούς υπολογισμούς σχετικά με τα -κατά των επιδοτήσεων- μέτρα που προτίθεται να λάβει η Κίνα σε γαλακτοκομικά προϊόντα προέλευσης ΕΕ.[9]
ΕΕ-ΗΠΑ
Στις 04.02 -στο πλαίσιο της επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου (ΙΝΤΑ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου- πραγματοποιήθηκε συνάντηση των εισηγητών που έχουν ορίσει οι πολιτικές ομάδες σχετικά με τη νομοθεσία εφαρμογής της πολιτικής συμφωνίας που μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ για τους δασμούς και το εμπόριο (Turnberry deal, Ιούλιος 2025, όπως εξειδικεύθηκε περαιτέρω σε κοινή δήλωση τον Αύγουστο του 2025 αναγγελίας της Συμφωνίας Πλαίσιο ΕΕ-ΗΠΑ).
Σύμφωνα με το ανακοινωθέν που εκδόθηκε μετά την κλειστή συνάντηση[10], η πλειοψηφία των εισηγητών της επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου αποφάσισε την επανεκκίνηση των εργασιών επί των νομοθετικών προτάσεων. Ως εκ τούτου η ψηφοφορία μπορεί δυνητικά να πραγματοποιηθεί κατά την επόμενη συνεδρίαση στις 24 Φεβρουαρίου 2026. Ωστόσο, διαφωνίες εκφράστηκαν ως προς τους όρους και το περιεχόμενο της συμφωνίας.[11]
Οι νομοθετικές εργασίες είχαν ανασταλεί σε συνέχεια της απειλής του Προέδρου των ΗΠΑ επιβολής δασμών σε κράτη μέλη της Ένωσης για τη στάση τους ως προς τη Γροιλανδία. Η επανεκκίνηση της διαδικασίας και πρόοδος των εργασιών προϋποθέτει σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας της Ένωσης και των κρατών μελών της και τήρηση των όρων που έχουν συμφωνηθεί.
Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα – ΜΣΠΑ (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM)
Την 1η Ιανουαρίου 2026 τέθηκε σε πλήρη ισχύ ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (που θεσπίστηκε με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/956 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου), μέσω του οποίου επιχειρείται ο περιορισμός των εκπομπών αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου που είναι ενσωματωμένες σε εισαγόμενα στην Ευρωπαϊκή Ένωση προϊόντα υψηλής έντασης εκπομπών, μεταξύ των οποίων και τα αζωτούχα λιπάσματα.
Ο ΜΣΠΑ συμπληρώνει το Σύστημα για την Εμπορία Δικαιωμάτων Εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου εντός της EE (Emissions Trading System: ETS) της Oδηγίας 2003/87/ΕΚ, μέσω της εφαρμογής ενός ισοδύναμου συνόλου κανόνων στις εισαγωγές στο τελωνειακό έδαφος της ΕΕ. Σκοπός του Μηχανισμού είναι η πρόληψη του κινδύνου «διαρροής άνθρακα», δηλαδή της μεταφοράς των εκπομπών είτε μέσω της μετεγκατάστασης δραστηριοτήτων από την ΕΕ σε χώρες με λιγότερο αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο είτε μέσω της αντικατάστασης της εγχώριας παραγωγής από εισαγωγές (προστατεύοντας παράλληλα τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από τον ανταγωνισμό εισαγόμενων προϊόντων με υψηλότερες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου). Τέλος, σκοπός του Μηχανισμού είναι και η ενθάρρυνση τρίτων χωρών να υιοθετήσουν πιο φιλόδοξα μέτρα κλιματικής πολιτικής με κίνητρο να διατηρήσουν την πρόσβασή τους στην αγορά της ΕΕ (η επιρροή της ΕΕ στα διεθνή πρότυπα και κανόνες, γνωστή ως “Brussels effect”).
Μεταξύ των εμπορευμάτων έντασης άνθρακα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού είναι τα αζωτούχα λιπάσματα (υπεύθυνα για περίπου 2,1% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου). Η χρήση αζωτούχων λιπασμάτων στην ΕΕ ανέρχεται ετησίως σε περίπου 10 Mt, με υψηλό (περίπου 30%) μερίδιο της κατανάλωσης να καλύπτεται από εισαγωγές, ιδίως από τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής κ.ά.[12]
Μέσα σε έναν μήνα από την πλήρη εφαρμογή του Μηχανισμού 12 κράτη μέλη ΕΕ, επικαλούμενα μεγάλη αύξηση του κόστους λιπασμάτων που πλήττει τον γεωργικό τομέα, ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβεί σε προσωρινή εξαίρεση των λιπασμάτων από την εφαρμογή του Μηχανισμού (όπως έχει τη δυνατότητα να ενεργοποιήσει σε περίπτωση «σοβαρών και απρόβλεπτων συνθηκών» που πλήττουν την ενιαία αγορά. Ωστόσο, άλλες κυβερνήσεις κρατών μελών, περιβαλλοντικές οργανώσεις αλλά και εντός ΕΕ παραγωγοί λιπασμάτων προειδοποιούν ότι μια τέτοια αναστολή/εξαίρεση όχι μόνο θα έπληττε την εγχώρια παραγωγή, αλλά θα υπονόμευε το σύστημα για την Εμπορία Δικαιωμάτων Εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ.[13]
Εμπορικές κυρώσεις στη Ρωσία και τη Λευκορωσία
Τον Ιούνιο του 2025 το Συμβούλιο (Υπουργών) ΕΕ Το Συμβούλιο επέβαλε νέους δασμούς σε αγροτικά προϊόντα και σε ορισμένα λιπάσματα εξέδωσε κανονισμό που επιβάλλει νέους δασμούς στα εναπομένοντα γεωργικά προϊόντα και σε ορισμένα λιπάσματα από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία (στα οποία δεν είχαν επιβληθεί ακόμη πρόσθετοι τελωνειακοί δασμοί). Στόχος είναι να «μειωθεί η εξάρτηση της ΕΕ από τις εν λόγω εισαγωγές, καθώς και να μειωθούν τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές, περιορίζοντας έτσι την ικανότητά της να χρηματοδοτεί τον επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας».
Η Copa Cogeca εξέφρασε έντονες ανησυχίες, επικαλούμενη την έλλειψη στρατηγικής διαφοροποίησης εφοδιασμού (από τη Ρωσία προέρχεται άνω του 25% των εισαγωγών λιπασμάτων στην ΕΕ). Εξάλλου, οι επίπονες προσπάθειες τα τελευταία χρόνια αύξησης κάλυψης των αναγκών από εγχώρια παραγωγή δεν έχουν τελεσφορήσει, αλλά αντιθέτως η κατάσταση έχει χειροτερεύσεις λόγω του κλεισίματος παραγωγικών μονάδων σε κράτη μέλη της Ένωσης.
Το Συμβούλιο ΕΕ διαβεβαίωσε ότι «η επιβολή αυτών των δασμών θα παρακολουθείται στενά ώστε να διασφαλίζεται η προστασία της βιομηχανίας λιπασμάτων και των αγροτών της ΕΕ».[14]
Στήριξη Ουκρανίας
H EE, μετά τη ρωσική εισβολή, χορήγησε στην Ουκρανία εμπορικό καθεστώς μηδενικών δασμών (duty-free) με τη μορφή Αυτόνομων Εμπορικών Μέτρων (Autonomous Trade Measures – ATMs), τα οποία υιοθέτησε ως προσωρινά επείγοντα μέτρα τον Ιούνιο του 2022 και ανανέωσε κάθε χρόνο. Ανέστειλε τις δασμολογικές ποσοστώσεις και τις τιμές εισόδους όλες τις εισαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων προέλευσης Ουκρανίας και άλλους περιορισμούς που ίσχυαν βάσει της προϊσχύουσας διμερούς συμφωνίας (Deep and Comprehensive Free Trade Area.
Ωστόσο, η αθρόα αύξηση εισαγωγών από την Ουκρανία προκάλεσε αντιδράσεις του αγροτικού κόσμου σε κράτη μέλη και την εισαγωγή μονομερών περιορισμών από τα κράτη αυτά στις ουκρανικές εισαγωγές. Τα μέτρα διασφάλισης που μετέπειτα ενεργοποιήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίθηκαν ανεπαρκή (“emergency break” για ζάχαρη, βρώμη, αυγά, μέλι, πλιγούρη).
Στις 5 Ιουνίου 2025 έπαυσαν να ισχύουν τα Αυτόνομα Εμπορικά Μέτρα. Στις 30 Ιουνίου επήλθε καταρχήν συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας, ενώ στις 29 Οκτωβρίου τέθηκε σε ισχύ αναθεωρημένη της Deep and Comprehensive Free Trade Area.
Στο πλαίσιο της διαδικασίας ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ, η αύξηση των δασμολογικών ποσοστώσεων για τις εισαγωγές από την Ουκρανία υπόκειται σε σταδιακή ευθυγράμμιση με τις προδιαγραφές παραγωγής της Ένωσης όσον αφορά π.χ. την ευζωία των ζώων, τη χρήση φυτοφαρμάκων και κτηνιατρικών φαρμάκων, η οποία θα παρακολουθείται επί τη βάσει των ετήσιων εκθέσεων προόδου της Ουκρανίας.[15]
Την ανησυχία τους για τις παραχωρήσεις που δόθηκαν στην Ουκρανία εξέφρασαν σε Κοινή Δήλωση ευρωπαϊκοί φορείς που εκπροσωπούν κλάδους πρωτογενούς παραγωγής και μεταποίησης. Επισημαίνουν ιδίως τις ακόλουθες αυξήσεις ποσοστώσεων για την αιθυλική αλκοόλη (+25%), πουλερικά (+33%), μαλακό σίτο (+30%), κριθάρι (+29%), καλαμπόκι (+54%), αυγά (+200%), και ιδίως για τη ζάχαρη (+398%) και το μέλι (+483%). Εκφράζουν επίσης επιφυλάξεις για την εν τοις πράγμασι αποτελεσματικότητα της ενισχυμένης ρήτρας διασφάλισης ελλείψει αυτοματισμού και σαφών κριτηρίων για την ενεργοποίησή της.[16]
Σύστημα Γενικευμένων Δασμολογικών Προτιμήσεων
Η επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισε (27.01.26) υπέρ της προσωρινής συμφωνίας μεταξύ Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για τον Κανονισμό σχετικά με την εφαρμογή συστήματος γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων (και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 978/2012).
Σύμφωνα με την Copa Cogeca η πρόταση στην παρούσα μορφή δεν διασφαλίζει επαρκή προστασία για την ευρωπαϊκή παραγωγή ρυζιού από αθρόες εισαγωγές. Κρίνει απαραίτητη μια αυτόματη ρήτρα διασφάλισης για την προστασία αυτού του ευαίσθητου τομέα, αντί της προβλεπόμενης ρύθμισης ως προς τα όρια/ποσότητες εισαγωγών, που θα επέτρεπε την ενεργοποίηση του μηχανισμού μόνον αφότου θα έχει ήδη συντελεσθεί μεγάλη ζημία. Επισημαίνει σχετικώς ότι ο εκτοπισμός της παραγωγής ρυζιού Indica θα είχε βαρύ οικονομικό αντίκτυπο στην ΕΕ, απώλειες δυσανάλογες με τα περιορισμένα οικονομικά οφέλη για τις εξαγωγικές χώρες του συστήματος GSP.[17]
Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ)
H EE διαθέτει ένα από τα αυστηρότερα ρυθμιστικά πλαίσια ως προς τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (GMOs), το οποίο μάλιστα έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονων εμπορικών διενέξεων με εμπορικούς εταίρους της Ένωσης και στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (βλ. επ’ αυτού προηγούμενο άρθρο στο cibum).[18]
Τον Δεκέμβριου του 2025 επετεύχθη προσωρινή συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου σχετικά με την πρόταση νομοθεσίας για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ).
Η πρόταση αυτή υπερψηφίστηκε από την Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και προσεχώς θα τεθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια.
Την πρόταση καλωσόρισε η Copa Cogeca[19], ενώ αντιθέτως έντονες επιφυλάξεις και ανησυχίες εκφράζουν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις.
«Στήριξη της πράσινης μετάβασης της γεωργίας», αναφέρει η σχετική ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.[20]
«Νέα μεταλλαγμένα, ίδιοι κίνδυνοι: η Ελλάδα οφείλει να πει “όχι” στη νέα νομοθεσία», κατά την Greenpeace Ελλάδας[21], ενώ συνολικά 38 οργανώσεις και φορείς απηύθυναν (27.01.26) κοινή επιστολή προς Έλληνες Ευρωβουλευτές & Ευρωβουλεύτριες ενόψει της επικείμενης ψηφοφορίας στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.[22]
Εν κατακλείδι
Η -μη εξαντλητική- ανωτέρω παρουσίαση αναδεικνύει τη σημασία ολιστικής προσέγγισης και στάθμισης των γεω-πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και κλιματικών παραμέτρων. Καταδεικνύει την αναγκαιότητα τα ζητήματα αυτά να απασχολούν -εγκαίρως- τον δημόσιο διάλογο σε εθνικό επίπεδο, με επεξεργασία τεκμηριωμένων θέσεων κατόπιν διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τη δυναμική έπειτα ένταξή τους στη σύνθετη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ.
Βεβαίως, η αντιμετώπιση των προκλήσεων, όπως και η αξιοποίηση των ευκαιριών (π.χ. εξαγωγικών) σε ό,τι αφορά την ελληνική πρωτογενή παραγωγή προϋποθέτει σοβαρή αντιμετώπιση ως προς χρονίζουσες αδυναμίες και υστερήσεις: στρατηγικός σχεδιασμός, διάρθρωση αγροτικών εκμεταλλεύσεων και παραγωγής, δημογραφική ανανέωση, επαγγελματική κατάρτιση, συλλογική οργάνωση και επιχειρηματικότητα, επιστημονική συμβουλευτική υποστήριξη και συμπράξεις με την ερευνητική κοινότητα, εξωστρέφεια.
[1] Βλ. αναλυτικά προηγούμενη δημοσίευση στο cibum για την αρχή της προφύλαξης και τις εμπορικές διενέξεις που πυροδοτεί η εφαρμογή της στις εισαγωγές προϊόντων στην ΕΕ (όπως π.χ. στις υποθέσεις για τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς, το «ορμονούχο βόειο» και τα «χλωριωμένα πουλευρικά».
[2] Euractiv, Commission signals readiness for provisional Mercosur application, 23.01.26
[3] Copa and Cogeca, Press Release – EU-India Trade Agreement: A balanced outcome for EU farmers and agri-cooperatives, 27.01.26
[4] European Commission, Factsheet – EU-India Free Trade Agreement: EU agri-food exports
[5] POLITICO, EU-India trade deal falls short of car industry goals, 27.01.26
[6] POLITICO, Ursula von der Leyen to travel to Australia to seal EU security, trade deal, 04.02.26
[7] The State Council Information Office – The People’s Republic of China, China to impose anti-dumping duties on certain pork imports from EU, 17.12.25
[8] Commission launches WTO consultations challenging China’s anti-subsidy investigation into EU dairy, 23.09.24
[9] Reuters, EU says it has received Chinese calculations for looming dairy tariffs, 03.02.26
[10] European Parliament, EU-US trade legislation: MEPs to resume work on Turnberry proposals, 04.02.26
[11] Euronews, European Parliament unfreezes EU-US trade deal, 04.02.26
[12] Ministère de l’Agriculture, de l’Agro-alimentaire et de la Souveraineté alimentaire (France), The European Union’s Carbon Border Adjustment Mechanism: Challenges and Prospects for the Agricultural Sector
[13] POLITICO, 12 EU countries ask Brussels to exempt fertilizers from carbon border tax (26.01.26)
[14] https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2025/06/12/trade-eu-adopts-new-tariffs-on-russian-and-belarusian-agricultural-goods-and-fertilisers/
[15] Για τις εμπορικές σχέσεις ΕΕ-Ουκρανίας βλ. https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/ukraine_en
[16] Joint Statement – EU producers urge action on persistent concerns in the revision of the EU–Ukraine Association Agreement (30.10.25)
[17] GSP Regulation, Copa-Cogeca deplores COM INTA vote that falls short of protecting EU rice sector from devastating import surges, 28/01/2026
[18][18] Εισαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων στην ΕΕ, σελ. 14 αρχείου https://cibum.gr/nea/eisagoges-trofimon-stin-ee-i-antiparathesi-gia-ta-metra-asfaleias-trofimon-tis-ntias-chorafa/
[19] Statement – Copa and Cogeca hail ENVI Committee adoption of provisional NGT deal and urge final plenary endorsement, 28/01/26
[20] European Parliament Press release, New genomic techniques: deal to support the green transition in farming, 04.12.2025
[21] https://www.greenpeace.org/greece/issues/diatrofi/59243/nea-metallagmena-idioi-kindynoi-i-ellada-ofeilei-na-pei-oxi-sti-nea-nomothesia/
[22] Ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο για το σχέδιο Κανονισμού για Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς που προέρχονται από Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ)
