Η χρήση ουσιών που επηρεάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου φαίνεται πως έχει πολύ βαθύτερες ρίζες στην ανθρώπινη ιστορία απ’ ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες. Νέα αρχαιολογικά και βιοχημικά ευρήματα από την Ινδονησία δείχνουν ότι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες χρησιμοποιούσαν συστηματικά το betel nut, τον καρπό της Areca catechu, ακόμη και πριν από 25.000 χρόνια.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρωτοφανής έξαρση MRSA σε πάρτι με φουσκωτά: 48 παιδιά με φλύκταινες, φουσκάλες και αποστήματα – 15 στο νοσοκομείο
Το betel nut χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα σε πολλές περιοχές της Ασίας και του Ειρηνικού και θεωρείται μία από τις περισσότερο διαδεδομένες ψυχοδραστικές ουσίες παγκοσμίως, μετά το αλκοόλ, την καφεΐνη και τη νικοτίνη. Η κατανάλωσή του μπορεί να προκαλέσει ήπια ευφορία και αυξημένη εγρήγορση. Σήμερα συνήθως μασιέται μαζί με σβησμένο ασβέστη, ο οποίος διευκολύνει την ταχύτερη απορρόφηση των δραστικών συστατικών από τον οργανισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σχολεία: Τέλος σε κρουασάν, σοκολάτες, τοστ, τσιπς, αλλαντικά και αναψυκτικά – Διευκρινίσεις του Υπ. Υγείας λίγο πριν το πρώτο κουδούνι
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Griffith University σε συνεργασία με Ινδονήσιους αρχαιολόγους και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances. Οι ερευνητές εξέτασαν σπάνια ανθρώπινα λείψανα από το Sulawesi της Ινδονησίας, τα οποία ανήκαν σε δύο κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Ο ένας έζησε περίπου 25.000 έως 16.000 χρόνια πριν και ο δεύτερος περίπου 7.600 έως 6.300 χρόνια πριν.
Στα δόντια και των δύο ατόμων εντοπίστηκαν ασυνήθιστα βαθιές και στρογγυλεμένες αυλακώσεις. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η συγκεκριμένη μορφή φθοράς συνδέεται με μια συμπεριφορά που μέχρι σήμερα δεν είχε αναγνωριστεί στο αρχαιολογικό αρχείο: το επαναλαμβανόμενο πιπίλισμα ολόκληρων καρπών betel nut. Το σημαντικότερο στοιχείο, ωστόσο, προέκυψε από τις βιοχημικές αναλύσεις. Οι ερευνητές ανίχνευσαν στους οδοντικούς ιστούς arecoline, τη βασική νευροδραστική ουσία του betel nut. Η παρουσία της ενισχύει σημαντικά την εκτίμηση ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι είχαν πράγματι καταναλώσει τον καρπό και ότι οι χαρακτηριστικές φθορές των δοντιών τους δεν ήταν τυχαίες.
Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν πειράματα για να διαπιστώσουν εάν το απλό πιπίλισμα ενός ολόκληρου καρπού θα μπορούσε να έχει ψυχοδραστική επίδραση χωρίς την προσθήκη ασβέστη. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η επαφή του καρπού με το σάλιο αρκεί για να απελευθερωθεί arecoline σε ποσότητα ικανή να προκαλέσει φυσιολογικές επιδράσεις και να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης το ενδεχόμενο η χρήση του φυτού να μην ξεκίνησε αποκλειστικά για τις ψυχοδραστικές ιδιότητές του. Η arecoline έχει αναλγητική δράση και είναι πιθανό οι προϊστορικοί άνθρωποι να χρησιμοποιούσαν τον καρπό για την αντιμετώπιση του πονόδοντου. Η πρακτική, όμως, είχε σοβαρές συνέπειες. Το παρατεταμένο πιπίλισμα των σκληρών και λειαντικών καρπών προκαλούσε μεγάλη φθορά στα δόντια, σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι την έκθεση του εσωτερικού πολφού, αυξάνοντας τον πόνο και τον κίνδυνο χρόνιων λοιμώξεων.
Η ανακάλυψη μεταφέρει πολύ πίσω στον χρόνο τις ενδείξεις για συστηματική χρήση ψυχοδραστικών φυτών. Μέχρι σήμερα είχε προταθεί ότι τέτοιες πρακτικές εξαπλώθηκαν κυρίως μετά την εμφάνιση της γεωργίας κατά τη Νεολιθική περίοδο. Τα νέα στοιχεία από το Sulawesi δείχνουν ότι μπορεί να αποτελούσαν μέρος της ζωής των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών ήδη από την Εποχή των Παγετώνων, χιλιάδες χρόνια πριν από την ανάπτυξη της γεωργίας και των πρώτων οργανωμένων αγροτικών κοινωνιών. Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν το εύρημα ως πιθανώς την αρχαιότερη καταγεγραμμένη ένδειξη συστηματικής χρήσης νευροδραστικού φυτού. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι ήταν οι πρώτοι στην ιστορία που χρησιμοποίησαν ψυχοδραστικές ουσίες, αλλά ότι πρόκειται για μία από τις αρχαιότερες περιπτώσεις για τις οποίες υπάρχουν σήμερα άμεσα αρχαιολογικά και βιοχημικά στοιχεία.
