Υπό αμφισβήτηση η ακεραιότητα της επιστημονικής γνώσης
Η καπνοβιομηχανία, παρά τη μακρά και τεκμηριωμένη ιστορία υπονόμευσης της δημόσιας υγείας, εξακολουθεί να διατηρεί παρουσία στην επιστημονική έρευνα, σύμφωνα με αποκαλυπτική έρευνα του The Investigative Desk και του BMJ. Όπως αποδεικνύεται, δεκάδες επιστημονικά περιοδικά εξακολουθούν να δημοσιεύουν μελέτες που χρηματοδοτούνται άμεσα ή μέσω θυγατρικών από εταιρείες καπνού, θέτοντας σε δοκιμασία την αξιοπιστία της επιστήμης.
Από τα 40 ιατρικά περιοδικά που αναλύθηκαν, μόνο το 20% έχει πολιτική αποκλεισμού τέτοιων μελετών. Το BMJ αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση μεταξύ των κορυφαίων περιοδικών γενικής ιατρικής με αυστηρή πολιτική μηδενικής ανοχής. Ωστόσο, ακόμη και σε περιοδικά που διαθέτουν σχετικές πολιτικές, η εφαρμογή τους συχνά καθίσταται περίπλοκη. Ο λόγος είναι πως η καπνοβιομηχανία έχει προσαρμοστεί, χρηματοδοτώντας μελέτες μέσω φαρμακευτικών και τεχνολογικών θυγατρικών, συχνά καλυμμένων από «οργανισμούς-βιτρίνες» με καλοδιατυπωμένες αποστολές.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απόσυρση άρθρου από το BMJ Open το 2023, όταν αποκαλύφθηκε ότι ο χρηματοδότης του είχε σχέσεις με το Ίδρυμα για έναν Κόσμο Χωρίς Καπνό, μια οργάνωση που χρηματοδοτείται αποκλειστικά από την Philip Morris International. Παρόμοια περίπτωση παρουσιάζεται και με τη Vectura, φαρμακευτική εταιρεία που εξαγοράστηκε από την ίδια καπνοβιομηχανία το 2021, ενώ είχε ήδη χρηματοδοτήσει ερευνητικά έργα. Μία τέτοια μελέτη δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Αναπνευστική Εταιρεία, με το επιχείρημα ότι η αρχική χρηματοδότηση είχε προηγηθεί της εξαγοράς.
Οι επικριτές αυτών των πρακτικών επισημαίνουν ότι η συγκαλυμμένη επιρροή των καπνοβιομηχανιών αλλοιώνει την κατεύθυνση της έρευνας και υπονομεύει τη δημόσια υγεία. Η καθηγήτρια Ruth Malone, πρώην αρχισυντάκτρια του Tobacco Control, τονίζει ότι η συνεργασία με τον κλάδο του καπνού δεν πρέπει να είναι αποδεκτή σε καμία μορφή: «Όποιος γνωρίζει τη στρατηγική της βιομηχανίας για τη χειραγώγηση της επιστήμης, γνωρίζει ότι τα χρήματά της πρέπει να απορρίπτονται πλήρως». Παρόμοια θέση εκφράζει και ο καθηγητής Nicholas Hopkinson από το Imperial College London, επισημαίνοντας ότι μετά από εξαγορές από μεγάλες καπνοβιομηχανίες, η αποστασιοποίηση των ερευνητών δεν είναι απλώς ηθική επιλογή, αλλά επιτακτική ανάγκη. Ως απάντηση στη συνεχιζόμενη αυτή πρόκληση, το BMJ προχωρά στην αναθεώρηση της πολιτικής του. Πέρα από τον αποκλεισμό μελετών με άμεση χρηματοδότηση από τη βιομηχανία καπνού, θα αποκλείονται και μελέτες των οποίων οι συγγραφείς έχουν οικονομικούς δεσμούς με τη βιομηχανία, ανεξαρτήτως φορέα.
