Η Ευρώπη επιχειρεί να βάλει σαφείς κανόνες στη χρήση μυκητοκτόνων και βακτηριοκτόνων όταν δεν υπάρχουν άμεσες εναλλακτικές λύσεις
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η κανονική διαδικασία έγκρισης ενός φυτοπροστατευτικού προϊόντος είναι μακρά, αυστηρή και συχνά χρονοβόρα. Υπάρχει όμως μια διαδρομή που επιτρέπει στα κράτη μέλη να παρακάμψουν αυτή τη διαδικασία σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης: Tο Άρθρο 53 του Κανονισμού (ΕΚ) 1107/2009. Η διάταξη αυτή επιτρέπει στις εθνικές αρχές να χορηγούν προσωρινές άδειες 120 ημερών για φυτοφάρμακα που δεν έχουν ακόμα εγκριθεί ή έχουν ήδη απαγορευτεί, αν κρίνουν ότι υπάρχει κίνδυνος που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με άλλα μέσα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Διαδικτυακό Media Training για τη διαχείριση κρίσεων: Η Ελένη Τσαγκά επιστρέφει στις 27 Μαρτίου για να σας θωρακίσει απέναντι στον Τύπο
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η «έκτακτη» διάταξη έχει γίνει στην πράξη ρουτίνα. Αρκετές χώρες της ΕΕ έχουν κατηγορηθεί για επαναλαμβανόμενες έκτακτες εγκρίσεις της ίδιας ουσίας για τους ίδιους σκοπούς, χρόνο με τον χρόνο, ακυρώνοντας ουσιαστικά τις κανονικές ρυθμιστικές αποφάσεις. Η EFSA δημοσίευσε στις 17 Μαρτίου 2026 νέο πρωτόκολλο που επιχειρεί να βάλει τάξη σε αυτή τη διαδικασία, εστιάζοντας συγκεκριμένα στις έκτακτες εγκρίσεις μυκητοκτόνων και βακτηριοκτόνων.
Τι εισάγει το νέο πρωτόκολλο
Ο πυρήνας του νέου πρωτοκόλλου είναι η τυποποίηση της αξιολόγησης. Μέχρι τώρα, κάθε κράτος μέλος ακολουθούσε τη δική του λογική για να κρίνει αν μια κατάσταση δικαιολογεί έκτακτη έγκριση. Η απουσία κοινής μεθοδολογίας οδηγούσε σε ανισομέρεια, με ουσίες που απορρίπτονταν σε μια χώρα εγκρίνονταν σε άλλη με ακριβώς τους ίδιους ισχυρισμούς έκτακτης ανάγκης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χημικός κίνδυνος από κοινά σφουγγάρια μπάνιου – Ανακαλούνται όλες οι παρτίδες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ρόδια με υψηλά επίπεδα επικίνδυνου φυτοφαρμάκου στους πάγκους μεγάλης αλυσίδας σούπερ μάρκετ
Το πρωτόκολλο εισάγει διαγράμματα ροής που κατευθύνουν την αξιολόγηση βήμα βήμα. Κάθε αίτηση έκτακτης έγκρισης πρέπει πλέον να περνά από συγκεκριμένους ελέγχους: Υπάρχουν εναλλακτικές χημικές λύσεις; Υπάρχουν μη χημικές λύσεις; Ποιο είναι το προφίλ ασφάλειας της ουσίας; Αν το προφίλ είναι λιγότερο ευνοϊκό, απαιτείται πιο εκτενής αξιολόγηση πριν χορηγηθεί έγκριση. Αυτή η ευελιξία, όπως την αποκαλεί η EFSA, επιτρέπει να ληφθεί υπόψη η ποικιλία των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης χωρίς να θυσιάζεται η αυστηρότητα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Άλατα στο πλυντήριο: Πώς να τα αφαιρέσετε για να έχετε πιο καθαρά ρούχα και συσκευή με λιγότερες βλάβες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς να καταψύχετε σωστά τη σούπα ώστε να παραμένει νόστιμη
Ένα από τα κεντρικά θέματα του πρωτοκόλλου είναι η αντιμετώπιση των επαναλαμβανόμενων αιτήσεων για την ίδια ουσία. Το πρωτόκολλο αναγνωρίζει ρητά ότι η έκτακτη έγκριση πρέπει να είναι εξαίρεση και όχι εναλλακτικός κανονικός δρόμος, και περιλαμβάνει ειδικές συστάσεις για περιπτώσεις όπου μια ουσία εγκρίνεται επανειλημμένα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αξιολόγηση πρέπει να εξετάζει ενεργά τους λόγους για τους οποίους δεν έχει ακόμα υποβληθεί αίτηση τακτικής έγκρισης και να θέτει χρονικές και χωρικές προϋποθέσεις στη χρήση.
Η έμφαση στη μετάβαση από την έκτακτη στην τακτική διαδικασία έγκρισης είναι από τα πιο σημαντικά στοιχεία του κειμένου. Η EFSA ουσιαστικά στέλνει το μήνυμα ότι η έκτακτη έγκριση είναι γέφυρα, όχι μόνιμη κατάσταση.
Το ευρύτερο πλαίσιο
Το πρωτόκολλο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της ΕΕ να εναρμονίσει τις εθνικές πρακτικές στον τομέα των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και να δώσει πρακτικό περιεχόμενο σε στόχους όπως η μείωση χρήσης φυτοφαρμάκων που θέτει η Πράσινη Συμφωνία. Αν η πίσω πόρτα των έκτακτων εγκρίσεων παραμένει ανοιχτή για απαγορευμένες ουσίες, οι στόχοι μείωσης γίνονται δυσκολότερο να επιτευχθούν στην πράξη.
Η ενσωμάτωση των απόψεων ενδιαφερομένων μερών στη διαμόρφωση του πρωτοκόλλου αναφέρεται ρητά ως παράγοντας που συνέβαλε στη διαμόρφωσή του, ενώ η EFSA τονίζει ότι ο στόχος είναι η βελτίωση τόσο της διαφάνειας όσο και της αποτελεσματικότητας στην αντιμετώπιση καταστάσεων που πραγματικά δεν μπορούν να διαχειριστούν με άλλα εύλογα μέσα.
