Τρία χρόνια μετά την ψήφιση του Ν. 5062, φορείς όπως ο ΕΛΓΑ και ο ΕΦΕΤ παραμένουν με προσωρινές διοικήσεις – Τα κενά στη διαδικασία, οι «παγωμένοι» διαγωνισμοί και το πλήγμα στην αξιοπιστία του κράτους
Άρθρο του Δρ. Φραγκίσκου Γαΐτη* Βιολόγου-Μικροβιολόγου τροφίμων
Ξεκινώ το άρθρο με μια ξεκάθαρη προσωπική άποψη: οποιαδήποτε κυβέρνηση, η οποία έχει προκύψει μέσω μιας εκλογικής διαδικασίας, έχει το δικαίωμα, και την υποχρέωση, να εφαρμόσει το πολιτικό πρόγραμμα βάσει του οποίου εκλέχτηκε και για το οποίο θα κριθεί. Αυτό προφανώς σημαίνει ότι όλοι οι πολιτικοί προϊστάμενοι (υπουργείων, εποπτευόμενων φορέων, ανωνύμων εταιρειών του δημοσίου κλπ) θα πρέπει να συμπλέουν με την γραμμή υλοποίησης του κυβερνητικού προγράμματος και θα πρέπει να επιλέγονται από τον πρωθυπουργό βάσει κριτηρίων επιλογής τα οποία δεν θα πρέπει να περιορίζονται σε κομματικές ιδιότητες, αλλά θα πρέπει να είναι εξειδικευμένα για κάθε θέση προκειμένου να επιτευχθεί η βέλτιστη δυνατή διοίκηση. Εννοείται ότι η ενδεχόμεμη αλλαγή υπουργού, σε κάποιο ανασχηματισμό, δεν θα πρέπει να σημαίνει και αντίστοιχες αλλαγές στις διοικήσεις των εποπτευόμενων φορέων, όπως κατά κόρον γινόταν στο παρελθόν και φυσικά, όπως υπάρχει στοχοθεσία και αξιολόγηση για τους υπαλλήλους του δημοσίου, ένα αντίστοιχο σύστημα θα πρέπει να υπάρχει και να υλοποιείται εν τοις πράγμασι και για τους πολιτικούς προϊσταμένους των φορέων του δημοσίου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Και στην Ελλάδα φρούτο με νευροτοξικό φυτοφάρμακο 1.300% πάνω από το όριο – Ευρωπαϊκός συναγερμός
Το 2016 η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, με το Ν. 4369/2016 (ΦΕΚ Α 33/27-2-2016) θεσμοθέτησε το Εθνικό Μητρώο Επιτελικών Στελεχών Δημόσιας Διοίκησης, αναδιαρθρώνοντας τη βαθμολογική δομή, την αξιολόγηση και την επιλογή προϊσταμένων με άξονες τη διαφάνεια, την αξιοκρατία και την αποτελεσματικότητα. Εισήγαγε αντικειμενικά κριτήρια, δομημένες συνεντεύξεις, στοχοθεσία και το Ειδικό Συμβούλιο Επιλογής Διοικήσεων (Ε.Σ.Ε.Δ.) για την επιλογή στελεχών. Ένας από τους πυλώνες του νόμου ήταν και η σύσταση του Εθνικού Μητρώου Επιτελικών Στελεχών δηλαδή η σύσταση ενός ψηφιακού μητρώου για την εγγραφή και επιλογή στελεχών σε θέσεις ευθύνης (Γενικοί Γραμματείς, Ειδικοί Γραμματείς, Διοικητές/Υποδιοικητές, Γενικοί Διευθυντές) με τη διαδικασία να υποστηρίζεται από το ΑΣΕΠ.
Ο συγκεκριμένος νόμος σε ότι αφορά στην επιλογή στελεχών σε θέσεις ευθύνης στις οποίες η επιλογή ανήκει στην κυβέρνηση, ελάχιστα εφαρμόστηκε. Το 2019 η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, με το Ν. 4622/2019 (ΦΕΚ Α 133/7-8-2019), κατάργησε τα άρθρα 1 έως 13 του ν. 4369/2016, δηλαδή την προβλεπόμενη διαδικασία επιλογής στελεχών σε θέσεις ευθύνης μέσω μια δομημένης διαδικασίας επιλογής, γυρίζοντας στο προηγούμενο καθεστώς της επιλογής των εν λόγω στελεχών από την κυβέρνηση.
Το 2023 η ίδια κυβέρνηση με το Ν. 5062/2023 (ΦΕΚ Α 183/3-11-2023) «Νέο σύστημα επιλογής διοικήσεων φορέων του δημοσίου τομέα, ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς τους και λοιπές διατάξεις», επανάφερε τη λογική της διαμόρφωσης ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου πλαισίου επιλογής των διοικήσεων των νομικών προσώπων του δημοσίου τομέα κατ’ εφαρμογή των συνταγματικών αρχών της ισότητας και της αξιοκρατίας, με ιδιαίτερη έμφαση στα απαιτούμενα ουσιαστικά προσόντα και με ταυτόχρονη μέριμνα για την ταχεία ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Η ανωτέρω χρήση έντονης γραφής έγινε διότι το φιλόδοξο αυτό εγχείρημα, ξεκίνησε με προφανή άγνοια των εμποδίων εφαρμογής του, τουλάχιστον με τον τρόπο που έχει προβλεφθεί, καθώς το ΑΣΕΠ, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω εκτιμώ βαθύτατα για το έργο που προφέρει στην αξιοκρατία και τη διαφάνεια, κλήθηκε να αναλάβει ένα τεράστιο, σε όγκο και διαδικασίες έργο, επιπλέον του έργου που ήδη επιτελεί. Το αποτέλεσμα ήταν:
- Η πρόβλεψη του νόμου ότι οι επιλογές διοικήσεων θα γινόταν σε έξι μήνες, τροποποιήθηκε δύο φορές, πρώτα σε δώδεκα μήνες και εν συνεχεία επ’ αόριστόν (αφορά στο χρόνο παράτασης της θητείας των υφιστάμενων, κατά την ημέρα ψήφισης του νόμου, υπηρετούντων διοικήσεων μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία).
- Εν έτει 2026, δηλαδή τρία σχεδόν χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου, δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία σε μια σειρά φορέων.
Ένα άλλο, κατά τη γνώμη μου, σοβαρό ατόπημα του νόμου είναι η πρόβλεψη ότι η αρμόδια επιτροπή επιλογής, στο τέλος της διαδικασίας, καταρτίζει πίνακα των τριών επικρατέστερων υποψηφίων, σύμφωνα με το σύνολο των κριτηρίων, τον οποίο και αποστέλλει στον εποπτεύοντα Υπουργό, ο οποίος επιλέγει όποιον θέλει. Δηλαδή, για να χρησιμοποιήσω μια παρομοίωση, 15 αθλητές τρέχουν σε επίσημο αγώνα 1500 μέτρων και από τους τρείς πρώτους που θα τερματίσουν, ο Ελλανοδίκης αποφασίζει ποιος ήταν τελικά πρώτος!!
Επιπλέον, οι προβλεπόμενες στο νόμο, επιτροπές επιλογής των οργάνων διοίκησης των νομικών προσώπων, ανα Υπουργείο είναι σε γενικές γραμμές πενταμελείς και αποτελούνται από: (α) ένα μέλος του Α.Σ.Ε.Π., ως Πρόεδρο, (β) έναν (1) Νομικό Σύμβουλο του Κράτους, (γ) τον αρμόδιο Γενικό ή Ειδικό Γραμματέα του εποπτεύοντος Υπουργείου, (δ) έναν Γενικό ή Ειδικό Γραμματέα της Προεδρίας της Κυβέρνησης και (ε) τον Γενικό Γραμματέα Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών μαζί με τους αναπληρωτές τους, άπαντες σε θέση ευθύνης με μεγάλο φόρτο εργασίας και ως εκ τούτου με ενδεχόμενη αδυναμία εύρεσης κοινά αποδεκτών ημερών συνεδρίασης. Επιπροσθέτως, τα μόνα ανεξάρτητα ως προς την κυβέρνηση, μέλη των επιτροπών είναι το μέλος του ΑΣΕΠ και ο Νομικός Σύμβουλος του Κράτους καθώς τα υπόλοιπα μέλη είναι Γενικοί Γραμματείς ορισμένοι από την Κυβέρνηση, γεγονός που βάζει ένα ερωτηματικό ως προς την αμεροληψία της κρίσης.
Τέλος, η επιλογή του τέστ δεξιοτήτων ως εργαλείο αρχικής ιεράρχησης υποψηφίων για top management θέσεις όπως οι συγκεκριμένες, αδικεί τους υποψηφίους με συσσωρευμένα προσόντα οι οποίοι θα ήταν ιδανικοί ενδεχομένως για τις θέσεις αλλά αποκλείονται λόγω μέτριας επίδοσης στο τέστ.
Ρωγμές στην καθολική εφαρμογή του νόμου προκαλούνται από την πρόσφατη τροπολογία (άρθρο 16) στο Ν. 5271/2026 (ΦΕΚ Α’ 11/30-01-2026) σύμφωνα με την οποία «τα νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου που έχουν συσταθεί και εποπτεύονται από τον Υπουργό Πολιτισμού με βάση ειδικές διατάξεις, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του Μέρους Α΄ του ν. 5062/2023 (Α΄ 183)» και ενώ για κάποιους από τους εποπτευόμενους φορείς έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία επιλογής των τριών επικρατέστερων υποψηφίων και έχουν αποσταλεί στην Υπουργό για την τελική επιλογή.
Οι ρωγμές ξεκίνησαν νωρίτερα όταν μετά την «Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος (16 ΠΔΑ/2024) για την κάλυψη συνολικά δέκα (10) θέσεων που αφορούν στα όργανα διοίκησης στον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) – Ν.Π.Ι.Δ., στον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.)-Ν.Π.Ι.Δ., στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό (ΕΛΓΟ)-ΔΗΜΗΤΡΑ, Ν.Π.Ι.Δ. και στον Ενιαίο Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (Ε.Φ.Ε.Τ.)-Ν.Π.Δ.Δ.», άπαντες εποπτευόμενοι φορείς του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, η οποία εκδόθηκε στις 19 Ιουλίου 2024 με ημερομηνία λήξης υποβολής υποψηφιοτήτων της 9η Αυγούστου 2024, με απόφαση του Υπουργού στις 5 Δεκεμβρίου του 2024 και δύο ημέρες πριν τη διαδικασία γραπτού διαγωνισμού, εξαιρέθηκε ο ΟΠΕΚΕΠΕ λόγω ένταξης της πιστοποίησης του σε καθεστώς επιτήρησης, με την εξέλιξη βέβαια που όλοι γνωρίζουμε.
Τα αποτελέσματα του γραπτού διαγωνισμού ανακοινώθηκαν στις 12/12/2024 και έκτοτε, δηλαδή ένα χρόνο και δύο μήνες μετά, αγνοείται η τύχη της διαδικασίας επιλογής.
Αυτό, εκτός του ότι καταστρατηγεί τις προβλέψεις του Ν. 5062/2023, προφανώς επηρεάζει και την λειτουργία των εν λόγω φορέων καθώς διοικούνται από προσωρινές διοικήσεις, με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει για την ψυχολογία τόσο των διοικούντων για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων όσο και του προσωπικού.
Δεν έχω προσωπικό ενδιαφέρον καθώς δεν ήμουν υποψήφιος, απλά με ξενίζει και με προδιαθέτει αρνητικά, το κράτος να «κωλυσιεργεί» στην πλήρη εφαρμογή νόμων που το ίδιο ψηφίζει, «ξηλώνοντας» το δικό του αφήγημα περί αρχών ισότητας και αξιοκρατίας και ταχύτητας.
Ευελπιστώ ότι έστω και καθυστερημένα, θα ολοκληρωθεί και αυτή η διαδικασία επιλογής προς όφελος της αξιοπιστίας της νομοθέτησης και της ορθής εφαρμογής της, αλλά και για όσους από εμάς θεωρούμε τους εαυτούς μας νομοταγείς.
* Ο Δρ. Φραγκίσκος Γαΐτης εργάζεται στον ΕΦΕΤ και στο παρόν κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις.
