Η μείωση της ποσότητας των υλικών συσκευασίας αποτελεί βασικό στόχο των προσπαθειών για πιο βιώσιμα τρόφιμα, όμως μια ελαφρύτερη ή μικρότερη συσκευασία μπορεί να αυξήσει τελικά το συνολικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα εάν δεν προστατεύει επαρκώς το προϊόν. Μια συσκευασία που σκίζεται ευκολότερα, επιτρέπει την ταχύτερη αλλοίωση, δεν προστατεύει από υγρασία ή οξυγόνο ή δεν μπορεί να ξανακλείσει μετά το άνοιγμα μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες απώλειες τροφίμων, ακυρώνοντας μέρος ή ακόμη και το σύνολο του οφέλους από τη μείωση του υλικού.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις όταν συνυπολογιστεί η παγκόσμια σπατάλη τροφίμων. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, 1,05 δισεκατομμύρια τόνοι τροφίμων σπαταλήθηκαν το 2022 σε επίπεδο λιανικής, εστίασης και νοικοκυριών, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 19% των τροφίμων που ήταν διαθέσιμα στους καταναλωτές. Παράλληλα, εκτιμάται ότι ένα επιπλέον 13% της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων χάνεται στην αλυσίδα εφοδιασμού μετά τη συγκομιδή και πριν από τη λιανική πώληση.
Η συσκευασία πρέπει πρώτα να προστατεύει το τρόφιμο
Η νέα προσέγγιση που προωθείται από τον οργανισμό πιστοποίησης FSSC, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Συσκευασίας και το Αυστραλιανό Ινστιτούτο Συσκευασίας μεταφέρει τη συζήτηση από το απλό ερώτημα «πόσο υλικό χρησιμοποιεί η συσκευασία» στο πιο σύνθετο ερώτημα «πόσο αποτελεσματικά προστατεύει το τρόφιμο σε όλη την αλυσίδα». Η λογική των αρχών «Save Food Packaging» είναι ότι μια βιώσιμη συσκευασία πρέπει να περιορίζει ταυτόχρονα την κατανάλωση υλικών και την απώλεια τροφίμων, χωρίς να υποβαθμίζει την ασφάλεια ή την ποιότητα. Η αλλαγή αυτή έχει ήδη περάσει στην 7η έκδοση του συστήματος πιστοποίησης FSSC 22000, η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026. Οι νέες απαιτήσεις για τον σχεδιασμό πρωτογενούς συσκευασίας ζητούν από τις επιχειρήσεις να εξετάζουν κατά τον σχεδιασμό νέων προϊόντων ή την τροποποίηση υφιστάμενων συσκευασιών κατά πόσο αυτές προστατεύουν αποτελεσματικά το τρόφιμο από αλλοίωση και ζημιές σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού, διατηρούν ή επεκτείνουν τη διάρκεια ζωής, περιορίζουν την απώλεια και σπατάλη τροφίμων και παρέχουν σαφείς οδηγίες για τον χειρισμό, την αποθήκευση και την προετοιμασία. Οι απαιτήσεις αυτές δεν μπορούν να εφαρμόζονται με τρόπο που να επηρεάζει αρνητικά την ασφάλεια του τροφίμου. Η πρακτική συνέπεια είναι ότι η βιωσιμότητα της συσκευασίας δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο από το βάρος, το υλικό ή τη δυνατότητα ανακύκλωσής της. Ένα λεπτότερο πλαστικό φιλμ μπορεί να μειώνει την κατανάλωση πλαστικού, αλλά αν αυξάνει τις ζημιές κατά τη μεταφορά, ένα δοχείο που χρησιμοποιεί λιγότερο υλικό μπορεί να έχει μικρότερη μηχανική αντοχή, ενώ μια συσκευασία που δεν κλείνει ξανά μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερη αλλοίωση ενός προϊόντος μετά το πρώτο άνοιγμα. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το περιβαλλοντικό κόστος της τροφής που τελικά πετιέται πρέπει να συνυπολογιστεί μαζί με το κόστος της ίδιας της συσκευασίας.
Η ανάγκη για αυτή την ευρύτερη αξιολόγηση συνδέεται με το γεγονός ότι η παραγωγή τροφίμων απαιτεί γη, νερό, ενέργεια, πρώτες ύλες, μεταφορές και ψύξη. Όταν ένα τρόφιμο καταλήγει στα απορρίμματα επειδή δεν προστατεύθηκε επαρκώς, όλοι αυτοί οι πόροι έχουν ήδη καταναλωθεί χωρίς να αξιοποιηθεί το τελικό προϊόν. Για τον λόγο αυτό, η μείωση των αποβλήτων συσκευασίας και η μείωση της σπατάλης τροφίμων δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δύο ανεξάρτητοι στόχοι.
Η ίδια λογική αφορά και τον καταναλωτή. Εύκολο άνοιγμα, δυνατότητα επανασφράγισης, σωστή μεριδοποίηση και σαφείς οδηγίες αποθήκευσης μπορούν να επηρεάσουν το πόσο από ένα προϊόν τελικά καταναλώνεται και πόσο καταλήγει στα σκουπίδια. Μια συσκευασία που προστατεύει το τρόφιμο αλλά δυσκολεύει τον καταναλωτή να αδειάσει πλήρως το περιεχόμενό της δημιουργεί διαφορετικό τύπο απώλειας, ενώ η απουσία σαφών οδηγιών για τη διατήρηση μετά το άνοιγμα μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρη απόρριψη. Οι αρχές του «Save Food Packaging» έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για να συνυπολογίζουν αυτά τα στάδια, από την παραγωγή και τη μεταφορά έως την κατανάλωση στο σπίτι.
