Δαγκώματα σε Βάρκιζα, Βούλα και Καβούρι, ζημιές 6.000 ευρώ ανά ψαρά και μια θάλασσα που σε 3.500 χρόνια δεν είχε δει τίποτα παρόμοιο
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ο λαγοκέφαλος ήταν πρόβλημα της Κρήτης και των Δωδεκανήσων. Φέτος το καλοκαίρι εμφανίζεται στη Σαρωνίδα, στο Καβούρι, στη Βούλα, στη Βάρκιζα και στη Βουλιαγμένη, κολυμπά σε νερά 20 πόντων βάθος και δαγκώνει λουόμενους στα πόδια, στους γλουτούς και σε γεννητικά όργανα. Ένας λουόμενος στη Βάρκιζα κατέληξε στο Ασκληπιείο Βούλας. Δεκάδες περιστατικά δεν καταγγέλλονται καν. Οι επιστήμονες λένε ότι το ψάρι έχει αρχίσει να αλλάζει συμπεριφορά, σχηματίζει αγέλες και αναζητά επιθετικά τροφή χωρίς να δείχνει φόβο, γιατί στην πράξη δεν έχει πια φυσικούς εχθρούς στις ελληνικές θάλασσες.
Ο Lagocephalus sceleratus δεν ανήκει στη Μεσόγειο. Κατάγεται από τον Ινδικό και τον Ειρηνικό ωκεανό και την Ερυθρά Θάλασσα. Έφτασε εδώ μετά την εκβάθυνση της Διώρυγας του Σουέζ το 2001 και τη διεύρυνσή της το 2015 και βρήκε μπροστά του μια θάλασσα που η υπεραλίευση είχε αδειάσει από τους φυσικούς του θηρευτές. Έχει τέσσερα δόντια σαν ράμφος που κόβουν σαν ξυράφι, ζει έως τα 100 μέτρα βάθος και στα εσωτερικά του όργανα περιέχει τετραδοτοξίνη, μια τοξίνη που αν καταναλωθεί οδηγεί σε θάνατο. Για αυτόν τον λόγο απαγορεύεται ρητά η κατανάλωσή του. Ο μέσος Έλληνας ψαράς χάνει πάνω από 6.000 ευρώ ετησίως από ζημιές στα δίχτυα και τα αλιεύματα, σύμφωνα με έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών. Θαλάσσιες περιοχές που οι ψαράδες αποκαλούσαν χαϊδευτικά «ΑΤΜ» λόγω των λυθρινιών τους, όπως ο Σαρωνικός, έχουν μετατραπεί σε ερημιές.
Η πιο επιβαρυμένη θάλασσα στον κόσμο
Μελέτη που εκπονήθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας σε συνεργασία με το Τεχνικό Πανεπιστήμιο Δανίας, βασισμένη στην ανάλυση 3.521 επιστημονικών δημοσιεύσεων, αναδεικνύει τη Μεσόγειο ως την πιο επιβαρυμένη περιοχή στον κόσμο από θαλάσσιες εισβολές. Σχεδόν 1.000 ξενικά είδη έχουν εγκατασταθεί στη Μεσόγειο, με πάνω από το 50% να έχει εισέλθει μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Μόνο την τελευταία δεκαετία, οι νέες εισβολές αυξήθηκαν κατά περίπου 40%. Κλιματική αλλαγή, εντατικοποίηση ναυσιπλοΐας και υδατοκαλλιέργειες είναι οι κύριοι παράγοντες.
Η κλιματική κρίση παίζει κεντρικό ρόλο. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία της επιφάνειας της Μεσογείου έφτασε τους 28,9°C στα μέσα Αυγούστου, σπάζοντας το ρεκόρ του προηγούμενου έτους. Στις κεντρικές και ανατολικές περιοχές η θερμοκρασία κυμαίνεται από 29°C έως 31°C, με αποκλίσεις από τα κανονικά επίπεδα που φτάνουν τοπικά τους 5°C στην Αδριατική. Ο καθηγητής Αθανάσιος Τσίκληρας, διευθυντής του Εργαστηρίου Ιχθυολογίας ΑΠΘ, εξηγεί ότι η υπερθέρμανση αναγκάζει είδη από τροπικές περιοχές να μετακινούνται βορειότερα, αλλάζοντας τη σύνθεση των αλιευμάτων σε υποτροπικές και εύκρατες περιοχές. Αν είχαμε διατηρήσει υψηλότερη βιομάζα ενδημικών ψαριών, επισημαίνει, η είσοδος των ξενικών ειδών θα ήταν πολύ δυσκολότερη.
Η διευθύντρια έρευνας του Ινστιτούτου Θαλασσίων Ερευνών «Αρχιπέλαγος», Αναστασία Μήλιου, εξηγεί πως στο Αιγαίο υπήρχαν τα ίδια είδη ψαριών επί 3.500 χρόνια. Αυτό αλλάζει τώρα βίαια λόγω ανθρωπογενούς παρέμβασης, κυρίως της υπεραλίευσης και της ανεξέλεγκτης ναυτιλιακής δραστηριότητας. Οι φυσικοί εχθροί του λαγοκέφαλου, κυνηγός, ξιφίας και ζαργάνα, έχουν δεχθεί τόσο αλιευτική πίεση που δεν μπορούν πλέον να αποτελέσουν φραγμό. Η κυβέρνηση εξετάζει επιδότηση 6 ευρώ ανά κιλό για ψαράδες που αλιεύουν λαγοκέφαλους, ένα πρόγραμμα που τρέχει ήδη πιλοτικά στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, ενώ το ερευνητικό πρόγραμμα «Lagomeal» χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ εξετάζει αν μπορεί να παραχθεί ασφαλές ιχθυάλευρο από το τοξικό ψάρι αφού απομακρυνθεί η τοξίνη.
