Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει τρεις νέες πράξεις για τις πλαστικές συσκευασίες, οι οποίες θα καθορίσουν τον τρόπο υπολογισμού και επαλήθευσης του ανακυκλωμένου πλαστικού, τα κριτήρια βιωσιμότητας για τις τεχνολογίες ανακύκλωσης και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα αναγνωρίζεται ανακυκλωμένο περιεχόμενο που προέρχεται από τρίτες χώρες. Η πρωτοβουλία βασίζεται στο άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΕ) 2025/40 για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας και περιλαμβάνει δύο εκτελεστικές πράξεις και μία κατ’ εξουσιοδότηση πράξη της Επιτροπής. Το ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα τοποθετεί την έκδοσή τους στο τέταρτο τρίμηνο του 2026.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παγκόσμια ανάκληση superfood: 1,2 εκατ. συσκευασίες σε 78 χώρες ανάμεσά τους η Ελλάδα – 10 κρούσματα 3 νοσηλείες
Η δημόσια πρόσκληση υποβολής στοιχείων αφορά την τεχνική εφαρμογή απαιτήσεων που έχουν ήδη θεσπιστεί με τον κανονισμό (ΕΕ) 2025/40. Η Επιτροπή εκτιμά ότι περίπου το 40% των συσκευασιών που διατίθενται στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι κατασκευασμένες από πλαστικά. Ο κανονισμός καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των συσκευασιών και προβλέπει, μεταξύ άλλων, απαιτήσεις για ελάχιστες ποσότητες ανακυκλωμένου πλαστικού στις σχετικές συσκευασίες που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νεκταρίνια: Σχεδόν 5πλάσια υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα δείγματα από το Νότιο Ημισφαίριο – Έλεγχος του CVUA, σε 44 προϊόντα
Οι νέες πράξεις θα προσδιορίσουν τις τεχνικές λεπτομέρειες που απαιτούνται ώστε οι απαιτήσεις για το ανακυκλωμένο περιεχόμενο να μπορούν να υπολογίζονται, να επαληθεύονται και να ελέγχονται με ενιαίο τρόπο. Το άρθρο 7 προβλέπει ότι η Επιτροπή πρέπει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 να εκδώσει τις σχετικές πράξεις για τη μέτρηση και επαλήθευση του ανακυκλωμένου πλαστικού, τα κριτήρια βιωσιμότητας των τεχνολογιών ανακύκλωσης και τις προϋποθέσεις για υλικά ή αντικείμενα με ανακυκλωμένο πλαστικό που συνδέονται με τρίτες χώρες.
Γιατί η ΕΕ προχωρά σε κοινή μέθοδο υπολογισμού του ανακυκλωμένου πλαστικού
Οι πλαστικές συσκευασίες εξακολουθούν, κατά την Επιτροπή, να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από παρθένα υλικά ορυκτής προέλευσης. Οι στόχοι ελάχιστου ανακυκλωμένου περιεχομένου του κανονισμού (ΕΕ) 2025/40 αποσκοπούν στη μείωση της χρήσης πρωτογενών πρώτων υλών και στη δημιουργία ζήτησης για ανακυκλωμένα πλαστικά υψηλής ποιότητας. Το πρακτικό ζήτημα που καλείται να ρυθμίσει η Επιτροπή αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα αποδεικνύεται ότι μια πλαστική συσκευασία περιέχει πράγματι την ποσότητα ανακυκλωμένου πλαστικού που δηλώνεται και προσμετράται για την επίτευξη των στόχων.
Χωρίς κοινή μεθοδολογία σε επίπεδο ΕΕ, οικονομικοί φορείς και αρμόδιες αρχές θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν διαφορετικούς τρόπους υπολογισμού, διαφορετικές απαιτήσεις αποδεικτικών στοιχείων και διαφορετικές πρακτικές επαλήθευσης. Η Επιτροπή συνδέει αυτή την κατάσταση με νομική αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις, δυσκολίες στην επιβολή των απαιτήσεων και κίνδυνο διαφορετικών όρων ανταγωνισμού μέσα στην ενιαία αγορά.
Η υποστηρικτική μελέτη που είχε χρησιμοποιηθεί κατά την αναθεώρηση της προηγούμενης νομοθεσίας για τις συσκευασίες είχε επίσης εντοπίσει χαμηλή χρήση ανακυκλωμένου περιεχομένου και ανάγκη για κοινό ορισμό και μέθοδο μέτρησης, μαζί με κανόνες υποβολής εκθέσεων και επαλήθευσης. Στην ίδια εργασία είχαν καταγραφεί ζητήματα που αφορούν τον διοικητικό φόρτο, τις ροές δεδομένων, τη συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων της εφοδιαστικής αλυσίδας, καθώς και τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα των ανακυκλωμένων πλαστικών.
Πώς θα υπολογίζεται και θα επαληθεύεται το ανακυκλωμένο περιεχόμενο
Η πρώτη εκτελεστική πράξη, βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 8 του κανονισμού, θα καθορίσει τις μεθόδους υπολογισμού και επαλήθευσης του ανακυκλωμένου περιεχομένου που ανακτάται από πλαστικά απορρίμματα μετά την κατανάλωση. Θα καθορίσει επίσης τον μορφότυπο του τεχνικού φακέλου που θα συνοδεύει τη σχετική τεκμηρίωση. Η Επιτροπή αναφέρει ως υπό εξέταση παραμέτρους τις ροές δεδομένων, την αλυσίδα επιτήρησης, το επίπεδο συγκέντρωσης, τα αποδεικτικά στοιχεία που θα πρέπει να διατηρούν οι οικονομικοί φορείς και τους ανεξάρτητους ελέγχους τρίτων μερών, όπου αυτοί απαιτούνται.
Στην επεξεργασία των κανόνων μπορούν επίσης να συνεκτιμηθούν οι οικονομικές και περιβαλλοντικές επιδόσεις, η ποιότητα των εκροών της ανακύκλωσης, η διαθεσιμότητα των αποβλήτων, η απαιτούμενη ενέργεια, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και άλλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η επιλογή της μεθόδου υπολογισμού έχει άμεση σχέση με την τεκμηρίωση που θα χρειάζεται να κυκλοφορεί μεταξύ διαφορετικών σταδίων της αλυσίδας. Ο ανακυκλωτής, ο παραγωγός ανακυκλωμένου πλαστικού, ο μεταποιητής, ο κατασκευαστής της συσκευασίας και η επιχείρηση που διαθέτει το συσκευασμένο προϊόν στην αγορά μπορεί να χρειάζονται δεδομένα που επιτρέπουν την τεκμηρίωση και την επαλήθευση του ανακυκλωμένου περιεχομένου. Το έγγραφο της Επιτροπής δεν καθορίζει ακόμη την τελική μέθοδο υπολογισμού ούτε το ακριβές περιεχόμενο του τεχνικού φακέλου. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν αντικείμενο των πράξεων που βρίσκονται υπό προετοιμασία.
Κριτήρια βιωσιμότητας για τις τεχνολογίες ανακύκλωσης πλαστικών
Η δεύτερη νομοθετική παρέμβαση θα λάβει τη μορφή κατ’ εξουσιοδότηση πράξης βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 9. Αντικείμενό της θα είναι η συμπλήρωση του κανονισμού με κριτήρια βιωσιμότητας για τις τεχνολογίες ανακύκλωσης πλαστικών. Τα κριτήρια θα βασίζονται σε αξιολόγηση των διαθέσιμων τεχνολογιών ανακύκλωσης. Μεταξύ των παραμέτρων που προβλέπεται να εξεταστούν βρίσκονται οι οικονομικές και περιβαλλοντικές επιδόσεις, η ποιότητα των εκροών, η διαθεσιμότητα των αποβλήτων, οι ενεργειακές απαιτήσεις, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και άλλες σχετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η συγκεκριμένη πράξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η συμμόρφωση με τους στόχους ανακυκλωμένου περιεχομένου συνδέεται όχι μόνο με την ποσότητα του ανακυκλωμένου πλαστικού αλλά και με τα χαρακτηριστικά των τεχνολογιών μέσω των οποίων παράγεται το ανακυκλωμένο υλικό.
Τι προβλέπεται για ανακυκλωμένο πλαστικό από χώρες εκτός ΕΕ
Η τρίτη πράξη αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες το ανακυκλωμένο περιεχόμενο προέρχεται από πλαστικά απόβλητα μετά την κατανάλωση που συλλέγονται ή ανακυκλώνονται σε τρίτη χώρα. Με βάση το άρθρο 7 παράγραφος 10, η Επιτροπή θα καθορίσει μεθοδολογία για την αξιολόγηση, την επαλήθευση και την πιστοποίηση της ισοδυναμίας. Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει ελέγχους από τρίτους.
Η αξιολόγηση για τις τρίτες χώρες θα εξετάζει την προστασία του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας, την περιβαλλοντικά ορθή ανακύκλωση, την ανακύκλωση υψηλής ποιότητας, την αποδοτική χρήση των πόρων και τα πρότυπα ποιότητας στους τομείς της συλλογής, της διαλογής και της ανακύκλωσης. Οι απαιτήσεις αυτές αφορούν ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις των οποίων οι αλυσίδες εφοδιασμού περιλαμβάνουν ανακυκλωμένο πλαστικό εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το έγγραφο επισημαίνει ότι εισαγωγείς και άλλοι οικονομικοί φορείς μπορεί να επηρεαστούν όταν το ανακυκλωμένο περιεχόμενο μιας συσκευασίας που διατίθεται στην ευρωπαϊκή αγορά συνδέεται με απόβλητα που συλλέχθηκαν, διαχωρίστηκαν ή ανακυκλώθηκαν εκτός ΕΕ.
Η Επιτροπή αναφέρει ότι η έκταση των επιπτώσεων πρέπει να εξεταστεί με συγκεκριμένα δεδομένα για τη διαθεσιμότητα πληροφοριών, το κόστος ελέγχου και πιστοποίησης, την πρόσβαση σε αναγνωρισμένα συστήματα επαλήθευσης, τη δυνατότητα πιστοποίησης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις συνέπειες για τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού ανακυκλωμένων πλαστικών και συσκευασιών.
Νέες απαιτήσεις τεκμηρίωσης για επιχειρήσεις και συσκευασίες
Η διαμόρφωση ενιαίων κανόνων υπολογισμού συνοδεύεται από απαιτήσεις που σχετίζονται με τη συλλογή και διατήρηση δεδομένων. Η Επιτροπή καταγράφει ως πιθανές οικονομικές επιβαρύνσεις τις δαπάνες για συλλογή δεδομένων, τήρηση αρχείων, επαλήθευση, πιστοποίηση, ελέγχους και προσαρμογή πληροφοριακών συστημάτων. Το εύρος των οικονομικών φορέων που μπορεί να επηρεαστούν είναι μεγάλο. Στο έγγραφο κατονομάζονται οι ανακυκλωτές, οι παραγωγοί ανακυκλωμένων πλαστικών, οι μεταποιητές, οι κατασκευαστές συσκευασιών, οι ιδιοκτήτες εμπορικών σημάτων, οι εισαγωγείς, οι διανομείς, οι πάροχοι υπηρεσιών διεκπεραίωσης παραγγελιών και οι παραγωγοί που διαθέτουν συσκευασμένα προϊόντα στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η αναφορά στους παραγωγούς συσκευασμένων προϊόντων σημαίνει ότι οι υπό διαμόρφωση τεχνικές απαιτήσεις δεν περιορίζονται στον κλάδο παραγωγής πλαστικού ή στους ανακυκλωτές. Αφορούν την ευρύτερη αλυσίδα των συσκευασμένων προϊόντων που διατίθενται στην αγορά της ΕΕ, ανάλογα με τις υποχρεώσεις που θα προκύψουν από την τελική μορφή των πράξεων.
Για τις επιχειρήσεις τροφίμων που χρησιμοποιούν πλαστικές συσκευασίες, το τελικό κανονιστικό αποτέλεσμα έχει επομένως ενδιαφέρον ως προς τα δεδομένα και τα αποδεικτικά στοιχεία που θα πρέπει να είναι διαθέσιμα στην αλυσίδα εφοδιασμού. Η πρόσκληση υποβολής στοιχείων δεν καθορίζει ακόμη ειδικές διαδικασίες συμμόρφωσης για τον κλάδο τροφίμων ούτε εισάγει στο συγκεκριμένο έγγραφο ειδικούς κανόνες για πλαστικά υλικά σε επαφή με τρόφιμα.
Επιπτώσεις για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις
Η ίδια η Επιτροπή καταγράφει το ενδεχόμενο δυσανάλογης επίδρασης των νέων απαιτήσεων στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Το πρόβλημα εντοπίζεται ιδιαίτερα όταν η συμμόρφωση απαιτεί σύνθετα δεδομένα από την εφοδιαστική αλυσίδα ή όταν το κόστος πιστοποίησης και ελέγχου είναι σε μεγάλο βαθμό σταθερό. Ένα σταθερό κόστος ελέγχου ή πιστοποίησης μπορεί να απορροφηθεί δυσκολότερα από έναν μικρότερο οικονομικό φορέα. Η συγκεκριμένη παράμετρος περιλαμβάνεται ρητά στην περιγραφή των πιθανών οικονομικών επιπτώσεων της πρωτοβουλίας.
Κατά την εξέταση της αναλογικότητας των μέτρων, η Επιτροπή αναφέρει ότι θα εξεταστεί η χρήση υφιστάμενων συστημάτων δεδομένων, τεκμηρίωσης, πιστοποίησης και ελέγχου, όπου αυτό είναι δυνατό. Στην ίδια διαδικασία προβλέπεται να λαμβάνονται υπόψη η αποφυγή περιττών αλληλεπικαλύψεων, οι ανάγκες των ΜΜΕ, οι απαιτήσεις επιβολής και οι πραγματικές συνθήκες των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού.
Τεχνικός φάκελος, έλεγχοι και εποπτεία της αγοράς
Η τεχνική τεκμηρίωση θα αποτελέσει μέρος του συστήματος παρακολούθησης της εφαρμογής των νέων κανόνων. Η Επιτροπή αναφέρει ότι η παρακολούθηση θα πραγματοποιείται μέσω των αποδεικτικών στοιχείων που παράγονται βάσει του κανονισμού για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας. Στις πηγές αυτών των στοιχείων περιλαμβάνονται η τεχνική τεκμηρίωση, τα αποτελέσματα επαλήθευσης και ελέγχου, τα ευρήματα συμμόρφωσης και εποπτείας της αγοράς, οι πληροφορίες από τα κράτη μέλη και τους οικονομικούς φορείς και τα δεδομένα που συλλέγονται μέσω ομάδων εμπειρογνωμόνων και επιτροπών.
Τα κράτη μέλη και οι αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς ενδέχεται επίσης να χρειαστεί να προσαρμόσουν τις πρακτικές ελέγχου και επιβολής στις απαιτήσεις που θα καθοριστούν. Η Επιτροπή αναμένει ότι οι πράξεις θα υποστηρίξουν κοινή εφαρμογή των απαιτήσεων, αξιόπιστους ισχυρισμούς για το ανακυκλωμένο περιεχόμενο και ίσους όρους για τις συσκευασίες που κυκλοφορούν στην ενιαία αγορά. Το ανακυκλωμένο περιεχόμενο που θα προσμετράται στους σχετικούς στόχους προβλέπεται επίσης να συνδέεται με ανακύκλωση υπό αξιόπιστες συνθήκες προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας.
Χωρίς νέα εκτίμηση επιπτώσεων για τις τρεις πράξεις
Για τις τρεις υπό προετοιμασία πράξεις δεν έχει προγραμματιστεί ξεχωριστή εκτίμηση επιπτώσεων. Η Επιτροπή αιτιολογεί την επιλογή αυτή με το γεγονός ότι οι στόχοι ανακυκλωμένου περιεχομένου, το κύριο πεδίο εφαρμογής και οι σχετικές εξουσιοδοτήσεις έχουν ήδη καθοριστεί από τους συννομοθέτες στον κανονισμό (ΕΕ) 2025/40, ο οποίος συνοδευόταν από εκτίμηση επιπτώσεων.
Κατά την προετοιμασία των πράξεων θα συλλεχθούν πάντως στοιχεία για το αναμενόμενο κόστος και τα οφέλη, τη σκοπιμότητα και την αναλογικότητα των απαιτήσεων, τη δυνατότητα επιβολής τους, τις επιπτώσεις στις ΜΜΕ, τις ανάγκες εποπτείας της αγοράς, τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και τις επιπτώσεις σε τρίτες χώρες. Η σχετική ανάλυση προβλέπεται να παρουσιαστεί σε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.
Τι ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από την αγορά
Η διαβούλευση έχει σχεδιαστεί για τη συλλογή τεχνικών και πρακτικών δεδομένων που θα χρησιμοποιηθούν στην κατάρτιση των τριών πράξεων. Δυνατότητα υποβολής παρατηρήσεων έχουν ενδιαφερόμενοι φορείς τόσο εντός όσο και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ οι απαντήσεις μπορούν να κατατεθούν σε οποιαδήποτε από τις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ.
Λόγω του τεχνικού αντικειμένου, προβλέπονται επίσης στοχευμένες δραστηριότητες διαβούλευσης με σχετικούς φορείς. Η Επιτροπή απευθύνει ειδική πρόσκληση σε ερευνητές, πανεπιστήμια, επιστημονικές εταιρείες και ενώσεις με τεχνογνωσία στις τεχνολογίες ανακύκλωσης πλαστικών, στον υπολογισμό, στην επαλήθευση και πιστοποίηση ανακυκλωμένου περιεχομένου, στις περιβαλλοντικές επιδόσεις και στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Ζητούνται δημοσιευμένες επιστημονικές έρευνες, αναλύσεις και δεδομένα, καθώς και εργασίες που βρίσκονται πριν από το στάδιο της δημοσίευσης.
Ιδιαίτερη θέση στη συλλογή στοιχείων έχουν οι εισαγωγές ανακυκλωμένων πλαστικών. Η Επιτροπή ζητά εκτιμήσεις για τον ετήσιο όγκο ανακυκλωμένου περιεχομένου που εισάγεται στην ΕΕ από τρίτες χώρες, κατά προτίμηση ανά τύπο πολυμερούς όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα. Ζητά επίσης πληροφορίες για το ποσοστό των πλαστικών συσκευασιών της ευρωπαϊκής αγοράς που προέρχεται από τρίτες χώρες και για τις κυριότερες χώρες προέλευσης εισαγόμενου ανακυκλωμένου πλαστικού ή ανακυκλωμένου περιεχομένου.
Ένα δεύτερο πεδίο αφορά τα ήδη χρησιμοποιούμενα συστήματα επαλήθευσης. Η Επιτροπή ζητά πληροφορίες για συστήματα verification, certification και chain of custody που χρησιμοποιούνται σήμερα για την επαλήθευση της προέλευσης, της ιχνηλασιμότητας και του ανακυκλωμένου περιεχομένου πλαστικών που ανακτώνται από συλλεγόμενα ή ανακυκλωμένα πλαστικά απόβλητα μετά την κατανάλωση.
Πότε αναμένονται οι νέοι κανόνες για τις πλαστικές συσκευασίες
Οι τρεις πράξεις προγραμματίζονται για το τέταρτο τρίμηνο του 2026. Η ίδια η πρόσκληση διευκρινίζει ότι το έγγραφο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα, δεν προδικάζει την τελική απόφαση της Επιτροπής ούτε το οριστικό περιεχόμενο των πράξεων και ότι στοιχεία της πρωτοβουλίας, περιλαμβανομένου του χρονοδιαγράμματος, μπορούν να μεταβληθούν. Η διαδικασία που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη αφορά επομένως τον καθορισμό των τεχνικών κανόνων με τους οποίους θα εφαρμοστούν οι ήδη θεσπισμένες απαιτήσεις του κανονισμού (ΕΕ) 2025/40. Ο τελικός τρόπος υπολογισμού του ανακυκλωμένου πλαστικού, η δομή του τεχνικού φακέλου, οι απαιτήσεις τεκμηρίωσης, το εύρος των ανεξάρτητων ελέγχων, τα κριτήρια βιωσιμότητας των τεχνολογιών ανακύκλωσης και η μεθοδολογία πιστοποίησης της ισοδυναμίας για τρίτες χώρες θα προσδιοριστούν στις πράξεις που θα ακολουθήσουν.
