Δύο κατηγορίες καλλιεργειών με διαφορετικούς κανόνες και υποχρεωτική δημόσια καταγραφή
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε στις 21 Απριλίου 2026 νέους κανόνες για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs) στη φυτική βελτίωση, θέτοντας τέλος σε ένα μεγάλο νομικό κενό που αντιμετώπιζε τις εν λόγω τεχνικές ισοδύναμα με την παραδοσιακή γενετική τροποποίηση (ΓΤΟ). Το κείμενο αναμένει την επίσημη έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενώ το νέο πλαίσιο εκτιμάται ότι θα τεθεί σε ισχύ από τα μέσα του 2028.
Οι NGTs περιλαμβάνουν τεχνικές όπως η επεξεργασία γονιδιώματος CRISPR-Cas9, οι οποίες επιτρέπουν ακριβείς τροποποιήσεις στο DNA ενός φυτού χωρίς εισαγωγή ξένου γενετικού υλικού. Ο κανονισμός αναγνωρίζει ότι φυτά που αναπτύσσονται μέσω NGTs μπορεί να είναι πανομοιότυπα με προϊόντα συμβατικής βελτίωσης ή με φυτά που εμφανίζονται φυσικά, και για αυτόν τον λόγο επιχειρεί μια διαφοροποίηση που η υπάρχουσα νομοθεσία για τους ΓΤΟ δεν προέβλεπε. Φυτά NGTs που περιέχουν ξένο γενετικό υλικό εξακολουθούν να υπάγονται στη νομοθεσία για τους ΓΤΟ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζικές ανακλήσεις προϊόντων ομορφιάς – Έλλειψη ελέγχων ασφαλείας και κίνδυνος αλλεργιών, μολύνσεων και ερεθισμών (φωτογραφίες)
Ο κανονισμός εισάγει δύο κατηγορίες φυτών NGT με διαφορετικές απαιτήσεις. Η Κατηγορία 1 αφορά φυτά που είναι ισοδύναμα με συμβατικώς βελτιωμένα ή φυσικά μεταλλαγμένα φυτά. Για αυτά, η πιστοποίηση πραγματοποιείται από εθνικές αρχές και την Επιτροπή πριν από τη διάθεση στην αγορά, ενώ τα σπόρια πρέπει να φέρουν ένδειξη NGT στην ετικέτα, χωρίς όμως να απαιτείται σήμανση στα ίδια τα φυτά. Τα φυτά αυτά εξαιρούνται από τη νομοθεσία για τους ΓΤΟ, αλλά παραμένουν απαγορευμένα στη βιολογική γεωργία. Ρητά αποκλείονται από την Κατηγορία 1 τα φυτά με ανοχή σε ζιζανιοκτόνα.
Η Κατηγορία 2 αφορά φυτά με πιο σύνθετες τροποποιήσεις, τα οποία υπόκεινται σε πλήρη αδειοδότηση από εθνικές αρχές και την Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένης εκτίμησης κινδύνου και ασφάλειας. Απαιτείται επίσης υποχρεωτική ετικέτα που περιγράφει τα χαρακτηριστικά που προέκυψαν από τη γενετική τροποποίηση. Για προϊόντα με χαρακτηριστικά που βελτιώνουν τη βιωσιμότητα, εξαιρουμένης της ανοχής σε ζιζανιοκτόνα, μπορεί να προσφερθούν κανονιστικά κίνητρα. Τα κράτη μέλη διατηρούν το δικαίωμα να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την καλλιέργεια Κατηγορίας 2 εντός της επικράτειάς τους. Υποχρεωτική παραμένει για όλα τα φυτά NGT η εγγραφή σε δημόσια βάση δεδομένων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δικαστική καταδίκη και πρόστιμα άνω των 8 δισ. στη φαρμακευτική που απέκρυψε τον εθισμό από φάρμακό της και προκάλεσε χιλιάδες θανάτους
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | LidlCh: Δύο ελαιόλαδα ιδιωτικής ετικέτας στα χειρότερα της αγοράς σε φυτοφάρμακα, πλαστικοποιητές και υπολείμματα ορυκτελαίων
Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι NGTs έχουν ήδη οδηγήσεις στην ανάπτυξη σίτου με χαμηλή περιεκτικότητα σε γλουτένη, πατάτας ανθεκτικής σε παθογόνα και αραβοσίτου ανθεκτικού στην ξηρασία. Πιο γενικά, οι τεχνικές αυτές μπορούν να συμβάλουν στην εκτροφή φυτών ανθεκτικών στο κλίμα και τους παρασίτους, με μειωμένες ανάγκες σε λιπάσματα και φυτοφάρμακα, καλύτερες αποδόσεις και αποδοτικότερη χρήση νερού και φυσικών πόρων.
Το ζήτημα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας παραμένει ανοιχτό. Εταιρείες και φυτοκόμοι υποχρεούνται να υποβάλλουν πληροφορίες σχετικά με διπλώματα, ενώ ένα χρόνο μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού η Επιτροπή θα δημοσιεύσει μελέτη για τον αντίκτυπο της κατοχύρωσης ευρεσιτεχνιών στην καινοτομία, την πρόσβαση σε σπόρους και την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού κλάδου φυτικής βελτίωσης, με δυνατότητα νομοθετικής πρότασης εάν εντοπιστούν προβλήματα.
