Ένας δύτης μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με πόνο στο στήθος, δύσπνοια, ναυτία και διαταραχές της αισθητικότητας, έπειτα από τρεις συνεχόμενες ημέρες καταδύσεων. Τα συμπτώματα δημιουργούσαν υποψίες για νόσο αποσυμπίεσης ή καρδιακή προσβολή. Ωστόσο, η τελική διάγνωση ήταν δηλητηρίαση από ciguatera, μια τροφική δηλητηρίαση που προκαλείται από την κατανάλωση ψαριών μολυσμένων με θαλάσσιες τοξίνες και μπορεί να εκδηλωθεί με σοβαρές νευρολογικές διαταραχές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Άπλυτο μπλέντερ πίσω από τον θάνατο 12χρονης – Οι κάμερες αποκάλυψαν το μοιραίο λάθος του εργαζόμενου
Το περιστατικό περιγράφεται σε επιστημονική αναφορά του καθηγητή Robert A. van Hulst, από τα Τμήματα Υπερβαρικής Ιατρικής και Αναισθησιολογίας του Πανεπιστημιακού Ιατρικού Κέντρου του Άμστερνταμ. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 στο περιοδικό Diving and Hyperbaric Medicine, με τίτλο «Decompression sickness or ciguatera intoxication: a case report», και εξετάζει τη διαγνωστική επικάλυψη μεταξύ δηλητηρίασης από ψάρι και νόσου αποσυμπίεσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σαλμονέλα σε ντοματίνια: Πάνω από 800 κρούσματα στην Ευρώπη – Νέα προειδοποίηση του ECDC
Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη περίληψη, ο ασθενής είχε πραγματοποιήσει καταδύσεις επί τρεις διαδοχικές ημέρες πριν προσέλθει στο νοσοκομείο. Ανέφερε θωρακικό πόνο, δυσκολία στην αναπνοή, ναυτία και αισθητικές διαταραχές στον κορμό, στα χέρια και στα πόδια. Η συγκεκριμένη συμπτωματολογία μπορούσε να παραπέμπει σε καταδυτική νόσο ή καρδιακή συμμετοχή, δημιουργώντας ένα σύνθετο πρόβλημα διαφορικής διάγνωσης για τους θεράποντες ιατρούς.
Η ciguatera είναι τροφική δηλητηρίαση που προκαλείται από σιγκουατοξίνες, φυσικές ουσίες οι οποίες παράγονται από ορισμένα θαλάσσια μικροφύκη. Οι τοξίνες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα όταν φυτοφάγα ψάρια καταναλώνουν οργανισμούς που τις παράγουν. Στη συνέχεια μεταφέρονται σε μεγαλύτερα σαρκοφάγα ψάρια μέσω της θήρευσης, με αποτέλεσμα να μπορούν να φτάσουν στον άνθρωπο όταν καταναλώσει ψάρια που έχουν συσσωρεύσει αυτές τις ουσίες στους ιστούς τους.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) αναφέρει ότι η ciguatera εμφανίζεται κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές θαλάσσιες περιοχές, ιδιαίτερα στον Ειρηνικό, στον Ινδικό Ωκεανό και στην Καραϊβική. Περιστατικά έχουν καταγραφεί και στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων στις Κανάριες Νήσους. Η δηλητηρίαση σχετίζεται με συγκεκριμένα ψάρια των τροπικών υφάλων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ψάρι αυτών των ειδών περιέχει τοξίνες.
Οι σιγκουατοξίνες παρουσιάζουν μια ιδιότητα που δυσκολεύει την προστασία του καταναλωτή: παραμένουν δραστικές ακόμη και μετά το μαγείρεμα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το ECDC, το βράσιμο, το τηγάνισμα και η κατάψυξη δεν εξουδετερώνουν αυτές τις ουσίες. Επιπλέον, η παρουσία τους δεν προκαλεί αναγνωρίσιμες αλλαγές στην εμφάνιση, στην οσμή ή στη γεύση του ψαριού, επομένως δεν μπορεί να διαπιστωθεί με τις αισθήσεις.
Τα συμπτώματα της ciguatera περιλαμβάνουν γαστρεντερικές, νευρολογικές και καρδιαγγειακές εκδηλώσεις. Το ECDC καταγράφει ναυτία, εμέτους, διάρροια, κοιλιακές κράμπες, μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, μυϊκούς πόνους και διαταραχές της αισθητικότητας. Σε ορισμένους ασθενείς εμφανίζονται επίσης βραδυκαρδία και χαμηλή αρτηριακή πίεση. Οι εκδηλώσεις μπορεί να αρχίσουν μέσα σε διάστημα τριών έως 48 ωρών από την κατανάλωση μολυσμένου ψαριού, με σημαντικές διαφορές μεταξύ των περιστατικών.
Μία χαρακτηριστική νευρολογική εκδήλωση είναι η αλλοιωμένη αντίληψη του κρύου. Ορισμένοι ασθενείς αισθάνονται πόνο ή κάψιμο όταν έρχονται σε επαφή με ψυχρά αντικείμενα ή νερό, παρότι το ερέθισμα φυσιολογικά δεν θα προκαλούσε πόνο. Η διαταραχή αυτή ονομάζεται ψυχρή αλλοδυνία και περιγράφεται στις επίσημες πληροφορίες του ECDC για τη ciguatera, μαζί με άλλες αισθητικές και νευρολογικές εκδηλώσεις της δηλητηρίασης.
Η νόσος αποσυμπίεσης συνδέεται με τον σχηματισμό φυσαλίδων αερίου στους ιστούς ή στην κυκλοφορία του αίματος, όταν οι μεταβολές της πίεσης κατά την κατάδυση οδηγούν σε αποδέσμευση διαλυμένων αερίων. Μπορεί να προκαλέσει πόνο, αισθητικές διαταραχές, νευρολογικά συμπτώματα και αναπνευστικές εκδηλώσεις. Η επικάλυψη αυτών των συμπτωμάτων με εκείνα της ciguatera εξηγεί γιατί οι δύο καταστάσεις μπορούν να εξεταστούν κατά τη διαφορική διάγνωση.
Στην περίπτωση που περιγράφει ο van Hulst, το ιστορικό τριών συνεχόμενων ημερών καταδύσεων αποτελούσε σημαντική πληροφορία για την αρχική κλινική εκτίμηση. Παράλληλα, η κατανάλωση ψαριού συνδεόταν με διαφορετική αιτιολογία των συμπτωμάτων. Η επιστημονική αναφορά επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτή τη διαγνωστική δυσκολία, καθώς οι εκδηλώσεις μιας τροφικής δηλητηρίασης μπορούν να επικαλύπτονται με συμπτώματα που παρατηρούνται μετά από καταδύσεις.
Η διάγνωση της ciguatera βασίζεται κυρίως στο ιστορικό κατανάλωσης ύποπτου ψαριού και στον συνδυασμό των κλινικών συμπτωμάτων. Τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει διαθέσιμη ειδική διαγνωστική εξέταση για την ανίχνευση των σιγκουατοξινών στους ασθενείς κατά τη συνήθη κλινική αξιολόγηση. Η διερεύνηση απαιτεί συνεπώς προσεκτική συνεκτίμηση των συμπτωμάτων, του διατροφικού ιστορικού και άλλων πιθανών αιτιών.
Η αντιμετώπιση της δηλητηρίασης είναι κυρίως υποστηρικτική, καθώς δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο για τις σιγκουατοξίνες. Ανάλογα με τις εκδηλώσεις, μπορεί να χρειαστούν ενδοφλέβια υγρά, διόρθωση ηλεκτρολυτικών διαταραχών και αντιμετώπιση καρδιαγγειακών ή νευρολογικών συμπτωμάτων. Το CDC αναφέρει ότι ορισμένες νευρολογικές διαταραχές μπορεί να επιμείνουν μετά την οξεία φάση, ενώ σε ορισμένους ασθενείς παρατηρείται επανεμφάνιση συμπτωμάτων έπειτα από συγκεκριμένα διατροφικά ερεθίσματα.
Η πρόληψη παρουσιάζει δυσκολίες, επειδή οι τοξίνες δεν καταστρέφονται με τις συνηθισμένες μεθόδους προετοιμασίας των τροφίμων. Το ECDC συνιστά αποφυγή κατανάλωσης ψαριών άγνωστου είδους και ιδιαίτερη προσοχή στα μεγάλα αρπακτικά ψάρια περιοχών όπου έχει καταγραφεί ciguatera. Για ταξιδιώτες σε τέτοιες περιοχές, οι αρμόδιοι οργανισμοί συστήνουν αγορά ψαριών από ελεγχόμενες αγορές και αποφυγή ειδών που θεωρούνται υψηλού κινδύνου για συσσώρευση τοξινών.
Η ευρωπαϊκή επιτήρηση της ciguatera παρουσιάζει επίσης περιορισμούς. Το ECDC αναφέρει ότι η δηλητηρίαση δεν περιλαμβάνεται στη συνήθη υποχρεωτική επιτήρηση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ περιστατικά μπορεί να καταγράφονται μέσω εθνικών κέντρων δηλητηριάσεων. Η γεωγραφική κατανομή και η πραγματική συχνότητα της νόσου επομένως δεν αποτυπώνονται πάντοτε πλήρως στα διαθέσιμα συστήματα καταγραφής, γεγονός που δυσκολεύει την ακριβή εκτίμηση της επιβάρυνσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Το Cibum παρουσιάζει τις νέες οδηγίες της ΕΕ για τους επιμολυντές στα μεταποιημένα τρόφιμα και όσα πρέπει να τεκμηριώνουν οι επιχειρήσεις
- Ανάκληση σαλάτας και έτοιμων γευμάτων από τους κολοσσούς Tesco και M&S – Τα κρίσιμα σημεία ελέγχου του HACCP
- Οικογενειακή τραγωδία μετά από γεύμα σούπας – Δύο στο νοσοκομείο, ένας νεκρός
- Ανάκληση βιολογικού superfood από πέντε αλυσίδες σούπερ μάρκετ λόγω… υψηλής ποσότητας φυτοφαρμάκων
- Η 31χρονη σεφ Α. Γεωργιάδου “πειράζει” την ποντιακή κουζίνα: Βαρένικα με αγριογούρουνο και αχλάδι, περέκ με σύκα και τσαχλαμά
