Φάρμακα που κάποιος έχει σταματήσει να παίρνει εδώ και χρόνια μπορεί να συνεχίζουν να αφήνουν το αποτύπωμά τους στο εντερικό μικροβίωμα. Αυτό είναι το βασικό εύρημα μεγάλης μελέτης που ανέλυσε δείγματα κοπράνων και αρχεία συνταγογράφησης περισσότερων από 2.500 ανθρώπων από την Εσθονική Βιοτράπεζα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η προηγούμενη χρήση φαρμάκων συνδέεται με διαφορές στη σύνθεση των μικροοργανισμών του εντέρου και ότι σε αρκετές περιπτώσεις αυτές οι διαφορές ήταν ακόμη ανιχνεύσιμες χρόνια μετά την τελευταία δόση.
Το εύρημα δεν αφορά μόνο τα αντιβιοτικά, τα οποία είναι ήδη γνωστό ότι μπορούν να μεταβάλλουν σημαντικά τους πληθυσμούς των βακτηρίων του εντέρου. Οι ερευνητές εντόπισαν χαρακτηριστικά «αποτυπώματα» στο μικροβίωμα που συνδέονταν επίσης με αντικαταθλιπτικά, β-αναστολείς, αναστολείς αντλίας πρωτονίων και βενζοδιαζεπίνες. Οι τελευταίες μάλιστα παρουσίασαν συσχετίσεις με το μικροβίωμα συγκρίσιμες με εκείνες που παρατηρήθηκαν για αντιβιοτικά ευρέος φάσματος.
Το φάρμακο μπορεί να αφήνει «αποτύπωμα»
Οι ερευνητές εξέτασαν όχι μόνο το αν κάποιος λάμβανε ένα φάρμακο τη στιγμή της συλλογής του δείγματος, αλλά και το ιστορικό προηγούμενης χρήσης του. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις μελέτες του μικροβιώματος, καθώς μέχρι σήμερα πολλές αναλύσεις λαμβάνουν κυρίως υπόψη τα φάρμακα που χρησιμοποιεί κάποιος τη δεδομένη χρονική στιγμή. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να παραβλέπει έναν σημαντικό παράγοντα που επηρεάζει τη σύνθεση των βακτηρίων του εντέρου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι βενζοδιαζεπίνες, φάρμακα που χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων για το άγχος. Η σχέση τους με τις αλλαγές στο μικροβίωμα ήταν τόσο έντονη ώστε οι ερευνητές τη συνέκριναν με εκείνη των αντιβιοτικών ευρέος φάσματος. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι διαφορετικά φάρμακα της ίδιας κατηγορίας δεν επηρεάζουν απαραίτητα το μικροβίωμα με τον ίδιο τρόπο. Για παράδειγμα, η διαζεπάμη και η αλπραζολάμη εμφάνισαν διαφορετικές συσχετίσεις με τα μικρόβια του εντέρου.
Σε μικρότερη ομάδα συμμετεχόντων, οι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα να συγκρίνουν δείγματα πριν και μετά την έναρξη ή τη διακοπή συγκεκριμένων φαρμάκων. Οι αλλαγές που καταγράφηκαν στο μικροβίωμα ήταν συμβατές με προβλέψιμες μεταβολές μετά την αλλαγή της φαρμακευτικής αγωγής, ενισχύοντας την ένδειξη ότι τουλάχιστον ένα μέρος των διαφορών μπορεί να σχετίζεται άμεσα με τα φάρμακα και όχι μόνο με άλλες διαφορές μεταξύ των ανθρώπων.
Γιατί έχει σημασία για τις μελέτες του μικροβιώματος
Το εντερικό μικροβίωμα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ άλλων τη διατροφή, τον τρόπο ζωής, την κατάσταση της υγείας και τη φαρμακευτική αγωγή. Η νέα μελέτη προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα που μπορεί να έχει παραμεληθεί, την προηγούμενη χρήση φαρμάκων. Αυτό σημαίνει ότι όταν οι επιστήμονες συγκρίνουν το μικροβίωμα ανθρώπων με και χωρίς μια συγκεκριμένη ασθένεια, οι διαφορές που εντοπίζουν μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να σχετίζονται με θεραπείες που είχαν λάβει στο παρελθόν.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν έτσι ότι το ιστορικό φαρμακευτικής αγωγής θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν ερμηνεύονται δεδομένα για το μικροβίωμα. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες θεραπείες είναι επιβλαβείς ή ότι κάποιος πρέπει να διακόψει ένα φάρμακο. Η μελέτη εξετάζει συσχετίσεις και τη μακροχρόνια επίδραση της χρήσης φαρμάκων στη σύνθεση του μικροβιώματος, όχι το αν αυτές οι αλλαγές προκαλούν συγκεκριμένες ασθένειες.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό mSystems.
