Αντιισταμινικά με αντιχολινεργική δράση που κυκλοφορούν ελεύθερα στα ελληνικά φαρμακεία συνδέονται σε μελέτες με αυξημένο κίνδυνο άνοιας σε ηλικιωμένους
Η εποχή των αλλεργιών φέρνει εκατομμύρια ανθρώπους σε επαφή με αντιισταμινικά φάρμακα που κυκλοφορούν ελεύθερα στα φαρμακεία χωρίς συνταγή. Στην Ελλάδα, η αλλεργική ρινίτιδα επηρεάζει ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού, με την εαρινή περίοδο να αποτελεί αιχμή κατανάλωσης αντιισταμινικών. Ωστόσο, έρευνες των τελευταίων ετών θέτουν ένα ερώτημα που αφορά ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους. Η παρατεταμένη χρήση ορισμένων από αυτά τα φάρμακα μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας;
Το ζήτημα αφορά συγκεκριμένα τα αντιισταμινικά πρώτης γενιάς, γνωστά και ως αντιχολινεργικά αντιισταμινικά, που περιλαμβάνουν δραστικές ουσίες όπως η διφαινυδραμίνη και η χλωρφαιναμίνη. Τα φάρμακα αυτά βρίσκονται σε πολλά συνδυαστικά σκευάσματα για κρυολόγημα, αλλεργία και ύπνο που διατίθενται ελεύθερα στην ελληνική αγορά. Σε αντίθεση, τα αντιισταμινικά δεύτερης και τρίτης γενιάς, όπως η λοραταδίνη, η σετιριζίνη και η φεξοφεναδίνη, δεν έχουν αντιχολινεργική δράση και δεν εμπλέκονται στις ίδιες ανησυχίες.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JAMA Internal Medicine εξέτασε σχεδόν 3.500 ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω και διαπίστωσε ότι όσοι χρησιμοποιούσαν ισχυρά αντιχολινεργικά φάρμακα για τρία χρόνια ή περισσότερο είχαν 54% αυξημένο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με εκείνους που τα χρησιμοποίησαν για τρεις μήνες ή λιγότερο. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Νότινγκαμ βρήκαν επίσης ότι ακόμα και έξι μήνες χρήσης ενός αντιχολινεργικού φαρμάκου σχετίζεται με 47% αυξημένο κίνδυνο ήπιων γνωστικών προβλημάτων. Ο μηχανισμός που προτείνεται από την επιστήμη είναι ότι αυτά τα φάρμακα αποκλείουν την ακετυλοχολίνη, έναν νευροδιαβιβαστή κρίσιμο για τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία, κάτι που μπορεί να επηρεάσει μακροπρόθεσμα τον εγκέφαλο. Επιπλέον, η ταυτόχρονη λήψη πολλαπλών αντιχολινεργικών φαρμάκων μπορεί να αυξήσει ακόμα περισσότερο τον κίνδυνο.
Γιατί οι ηλικιωμένοι είναι πιο ευάλωτοι
Οι ηλικιωμένοι είναι δυσανάλογα πιο ευαίσθητοι στις παρενέργειες των αντιχολινεργικών φαρμάκων για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, ο μεταβολισμός επιβραδύνεται με την ηλικία, οπότε τα φάρμακα παραμένουν στον οργανισμό για περισσότερο χρόνο. Δεύτερον, η φυσιολογική γήρανση του εγκεφάλου συνοδεύεται ήδη από μείωση της ακετυλοχολίνης, οπότε η επιπλέον αναστολή της από τα φάρμακα έχει μεγαλύτερη επίδραση. Άμεσες παρενέργειες που παρατηρούνται ακόμα και μετά από βραχυχρόνια χρήση περιλαμβάνουν σύγχυση, υπνηλία, θολή όραση και προβλήματα μνήμης.
Τι πρέπει να κάνετε
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι τα αποτελέσματα των μελετών δείχνουν συσχέτιση και όχι αποδεδειγμένη αιτιώδη σχέση, και ότι κανείς δεν πρέπει να διακόπτει ξαφνικά φάρμακα που του έχουν συνταγογραφηθεί χωρίς να συμβουλευτεί πρώτα τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του. Για αλλεργίες και ρινίτιδα, τα νεότερα μη υπνηλιογόνα αντιισταμινικά, όπως η λοραταδίνη, η σετιριζίνη και η φεξοφεναδίνη, δεν έχουν αντιχολινεργική δράση και θεωρούνται ασφαλέστερες επιλογές, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους. Όποιος παίρνει αντιισταμινικά τακτικά και ανησυχεί για τις παρενέργειές τους, είναι σκόπιμο να συζητήσει τις επιλογές του με ειδικό.
Πηγές:
- https://www.healthyliving.gr/2019/06/25/anoia-antixolinergika-farmaka-9/
- https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/anticholinergic-drugs-linked-with-dementia
