Η Παγκόσμια Ημέρα Κουνουπιών, που ήταν χθες 20 Αυγούστου, συνοδεύτηκε από νέα προειδοποίηση για την κατάσταση στην Ευρώπη, καθώς η μετάδοση νοσημάτων που μεταδίδονται από κουνούπια επεκτείνεται σε περισσότερες περιοχές. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο την παρουσία των εντόμων, αλλά και την ικανότητά τους να μεταφέρουν ιούς σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα δεν καταγραφόταν τοπική μετάδοση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε το ECDC, 429 κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου που αποκτήθηκαν τοπικά είχαν καταγραφεί έως τις 13 Αυγούστου 2026 σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι έξι περιοχές κατέγραψαν για πρώτη φορά τοπικά κρούσματα μέσα στο 2026. Η χρονική στιγμή είναι επίσης κρίσιμη, καθώς η μετάδοση του ιού συνήθως κορυφώνεται τον Αύγουστο και στις αρχές Σεπτεμβρίου, επομένως τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν αντιστοιχούν στο τέλος της φετινής περιόδου μετάδοσης.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται κυρίως μέσω κουνουπιών του γένους Culex, τα οποία είναι ήδη ευρέως διαδεδομένα στην Ευρώπη. Η φετινή εικόνα αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή νέες περιοχές εμφανίζονται στον χάρτη της τοπικής μετάδοσης, γεγονός που απαιτεί στενότερη παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της περιόδου υψηλής δραστηριότητας των κουνουπιών. Παράλληλα, το ECDC επισημαίνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μεγαλύτερες και εντονότερες περιόδους μετάδοσης νοσημάτων που συνδέονται με κουνούπια. Η κατάσταση δεν περιορίζεται στον ιό του Δυτικού Νείλου. Το Aedes albopictus, γνωστό ως ασιατικό κουνούπι τίγρης, έχει πλέον εγκατασταθεί σε 16 ευρωπαϊκές χώρες, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με πριν από 12 χρόνια. Το συγκεκριμένο είδος μπορεί να μεταδώσει τον δάγκειο πυρετό και τον ιό chikungunya, δημιουργώντας διαφορετικό προφίλ κινδύνου από εκείνο που συνδέεται με τα κουνούπια Culex. Τα επικαιροποιημένα στοιχεία για την κατανομή του Aedes albopictus δείχνουν ότι έως τον Απρίλιο του 2026 το είδος είχε εγκατασταθεί σε 384 διοικητικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται 48 από τις 52 καταγεγραμμένες διοικητικές περιοχές της Ελλάδας. Σε σχέση με την προηγούμενη ενημέρωση, επτά νέες περιοχές στην Ελλάδα εμφανίζονται με εγκατεστημένους πληθυσμούς του συγκεκριμένου κουνουπιού.
Η ελληνική περίπτωση έχει ενδιαφέρον και σε σχέση με τα κουνούπια Culex. Στα επικαιροποιημένα δεδομένα για το σύμπλεγμα Culex pipiens καταγράφονται 14 νέες διοικητικές περιοχές στην Ελλάδα σε σύγκριση με την προηγούμενη διαθέσιμη χαρτογράφηση. Το στοιχείο αυτό δεν σημαίνει από μόνο του αντίστοιχη αύξηση της μετάδοσης του ιού, καθώς οι αλλαγές στους χάρτες επηρεάζονται και από την εντατικοποίηση της επιτήρησης και τη διαθεσιμότητα περισσότερων δεδομένων. Την ίδια ημέρα με την ανακοίνωση για την Παγκόσμια Ημέρα Κουνουπιών δημοσιεύτηκε και νέα έκθεση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η επιτήρηση και η καταπολέμηση των κουνουπιών στην Ευρώπη. Από τα 38 ερωτηματολόγια που διανεμήθηκαν, απαντήθηκαν 26, μεταξύ άλλων από 21 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Τα δεδομένα για την περίοδο 2020 έως 2025 δείχνουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών ως προς την οργάνωση, τη χρηματοδότηση και την εφαρμογή των μέτρων.
Για τα κουνούπια Culex, επιτήρηση πραγματοποιήθηκε σε 17 χώρες, ενώ μέτρα ελέγχου εφαρμόστηκαν σε 12. Για τα χωροκατακτητικά Aedes, επιτήρηση πραγματοποιήθηκε σε 20 χώρες και μέτρα ελέγχου σε 17. Ωστόσο, η έκθεση καταγράφει ότι οι αντιδράσεις σε περιστατικά παραμένουν συχνά περιστασιακές και επικεντρωμένες στην καταπολέμηση των ενήλικων κουνουπιών, ενώ απουσιάζουν σε αρκετές περιπτώσεις σταθερή χρηματοδότηση και μακροπρόθεσμες στρατηγικές εξάλειψης. Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η ανθεκτικότητα στα εντομοκτόνα, μαζί με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τον περιορισμένο αριθμό διαθέσιμων προϊόντων που έχουν εγκριθεί για χρήση κατά των κουνουπιών. Για τον λόγο αυτό απαιτείται διεύρυνση των μεθόδων ελέγχου και καλύτερη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, της ασφάλειας και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους. Η προτεινόμενη προσέγγιση συνδυάζει την επιτήρηση των κουνουπιών με την επιτήρηση των λοιμώξεων, τη διαχείριση των σημείων αναπαραγωγής, τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και στοχευμένες παρεμβάσεις ανάλογα με τις συνθήκες κάθε περιοχής.
