Ο κύβος σαπουνιού με το χαρακτηριστικό άρωμα της Προβηγκίας αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της Νότιας Γαλλίας. Για πολλούς επισκέπτες της Μασσαλίας και της Προβηγκίας είναι σχεδόν αυτονόητο αναμνηστικό: ένα προϊόν που θεωρούν παραδοσιακό, φυσικό και άρρηκτα συνδεδεμένο με τη γαλλική πόλη. Μια νέα έρευνα, όμως, του γαλλικού περιοδικού καταναλωτών Que Choisir, βάζει σημαντικά ερωτήματα γύρω από το τι πραγματικά κρύβεται πίσω από την ονομασία «σαπούνι Μασσαλίας». Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την έρευνα, είναι ότι δεν υπάρχει επίσημη νομικά κατοχυρωμένη προδιαγραφή που να ορίζει με ακρίβεια τι είναι το «σαπούνι Μασσαλίας».
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζωμοί λαχανικών: Έως και 74% αλάτι, γλουταμινικό, μόλυβδος και ίχνη φυτοφαρμάκων – Τι αποκάλυψε ελβετικό τεστ σε 10 γνωστά προϊόντα
Αυτό σημαίνει ότι ένα προϊόν μπορεί να πωλείται με αυτή την ονομασία χωρίς να πληροί απαραίτητα τα χαρακτηριστικά που ο καταναλωτής έχει συνδέσει με τον παραδοσιακό γαλλικό κύβο.
Η έρευνα της δημοσιογράφου Rosine Maiolo επισημαίνει ότι η ονομασία «Savon de Marseille» είναι σήμερα ελεύθερη ως προς τη χρήση της. Δεν αποτελεί, δηλαδή, από μόνη της προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη που να διασφαλίζει ότι το προϊόν παρασκευάστηκε στη Μασσαλία ή ακόμη και στη γύρω περιοχή. Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο στην περίπτωση προϊόντων που πωλούνται σε υπαίθριες αγορές και τουριστικά καταστήματα. Οι κύβοι μπορεί να διατίθενται χωρίς συσκευασία και, συνεπώς, χωρίς αναλυτική λίστα συστατικών. Ο καταναλωτής καλείται έτσι να βασιστεί κυρίως στην εμφάνιση, στην ονομασία και στους ισχυρισμούς του πωλητή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αναψυκτικά: Η καθημερινή κατανάλωση συνδέεται με υπερδιπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του στομάχου – Νέα έρευνα
Σύμφωνα με το Que Choisir, υπάρχουν επίσης παραγωγοί που χρησιμοποιούν bondillons, δηλαδή κόκκους ήδη σαπωνοποιημένου σαπουνιού, οι οποίοι μπορούν να εισάγονται από την Ασία. Η περαιτέρω επεξεργασία, μορφοποίηση ή προσθήκη άλλων συστατικών στη Γαλλία μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να επιτρέπει τη χρήση της ένδειξης «Κατασκευασμένο στη Γαλλία». Έτσι, η ένδειξη «Fabriqué en France» δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ολόκληρη η διαδικασία παραγωγής, από τη σαπωνοποίηση μέχρι τον τελικό κύβο, πραγματοποιήθηκε στη Γαλλία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα βρώσιμα έντομα στο μικροσκόπιο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας – Τι θέλουν να ανακαλύψουν πριν τα βάλουν στο πιάτο μας
Το πράσινο χρώμα δεν σημαίνει απαραίτητα ελαιόλαδο
Μια ακόμη παρανόηση αφορά την πρώτη ύλη. Πολλοί καταναλωτές θεωρούν ότι το σαπούνι Μασσαλίας είναι κατ’ ανάγκη ένα σαπούνι με βάση το ελαιόλαδο. Στην πραγματικότητα, το παραδοσιακό πράσινο σαπούνι συνδέεται κυρίως με τη χρήση πυρηνέλαιου, δηλαδή ελαίου που προέρχεται από τα υπολείμματα της ελιάς μετά την παραγωγή του παρθένου ελαιολάδου. Και ούτε αυτό όμως σημαίνει ότι η πρώτη ύλη προέρχεται από τη Γαλλία.
Όπως αναφέρει η έρευνα, το πυρηνέλαιο που χρησιμοποιείται από παραγωγούς μπορεί να προέρχεται από χώρες όπως η Ισπανία, η Ελλάδα, η Ιταλία ή χώρες της Βόρειας Αφρικής. Ακόμη μεγαλύτερη ποικιλία πρώτων υλών μπορεί να συναντήσει κανείς στους λευκούς ή μπεζ κύβους. Ανάλογα με τον παραγωγό και τη σύνθεση, μπορούν να χρησιμοποιούνται φοινικέλαιο, λάδι καρύδας, κραμβέλαιο, λάδι κοπράς και άλλα φυτικά λίπη. Επομένως, η ονομασία «σαπούνι Μασσαλίας» δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για τη χρήση ελαιολάδου.
Τι σημαίνει πραγματικά το «72%»
Ίσως ο πιο διαδεδομένος μύθος γύρω από τον κύβο είναι η ένδειξη «72%». Για τον καταναλωτή, ο αριθμός μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το προϊόν αποτελείται κατά 72% από ελαιόλαδο. Αυτό όμως δεν ισχύει. Το 72% είναι ένας ιστορικός δείκτης που αναφέρεται στο ποσοστό των σαπωνοποιημένων λιπαρών ουσιών κατά το στάδιο της χύτευσης του σαπουνιού. Δεν προσδιορίζει ποιο φυτικό έλαιο χρησιμοποιήθηκε ούτε την προέλευσή του. Με άλλα λόγια, ένα σαπούνι που φέρει την ένδειξη «72%» δεν σημαίνει ότι περιέχει 72% ελαιόλαδο. Το ποσοστό από μόνο του δεν απαντά στο ερώτημα ποια λιπαρά χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή του.
Τρεις διαφορετικές απόψεις για το τι είναι το «αυθεντικό»
Η απουσία επίσημου ενιαίου ορισμού έχει οδηγήσει και σε διαφορετικές απόψεις μεταξύ των ίδιων των γαλλικών παραγωγών.
Η Union des Professionnels du Savon de Marseille (UPSM), στην οποία συμμετέχουν τέσσερις παραδοσιακοί παραγωγοί, υποστηρίζει μια αυστηρή προσέγγιση. Σύμφωνα με αυτή, το σαπούνι θα πρέπει να παράγεται στην περιοχή Bouches-du-Rhône, με την παραδοσιακή θερμή διαδικασία σε ανοιχτό λέβητα και με μια σύνθεση που περιορίζεται σε φυτικά έλαια, σόδα, νερό και θαλασσινό αλάτι, χωρίς αρώματα, χρωστικές ή συντηρητικά.
Η Association des Savonniers de Marseille France (ASDMF) δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ίδια την τεχνική παραγωγής και όχι αποκλειστικά στον τόπο. Αυτό επιτρέπει να θεωρούνται συμβατά και προϊόντα που παρασκευάζονται εκτός της περιοχής της Μασσαλίας, αλλά ακολουθούν συγκεκριμένη διαδικασία.
Η Association Française des Savons de Marseille (AFSM) προτείνει μια ακόμη διαφορετική προσέγγιση, με την περιοχή αναφοράς να επεκτείνεται στην Προβηγκία και με διαφορετικές τεχνικές παραγωγής και απαιτήσεις ως προς τη σύνθεση.
Το αποτέλεσμα είναι ότι δεν υπάρχει ενιαία συμφωνία μεταξύ των παραγωγών ούτε επίσημη γεωγραφική ένδειξη που να προστατεύει συνολικά την ονομασία.
Είναι επικίνδυνο για την υγεία;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Η έρευνα του Que Choisir δεν υποστηρίζει ότι το σαπούνι Μασσαλίας είναι επικίνδυνο προϊόν. Αντίθετα, ο Laurent Bousquet, σύμβουλος του περιοδικού, επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν στην αγορά σαπούνια που να θεωρούνται επικίνδυνα για την υγεία λόγω αυτής της κατάστασης και ότι τα σχετικά προϊόντα υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες.
Το βασικό ζήτημα είναι διαφορετικό: αφορά κυρίως τη διαφάνεια, την πραγματική σύνθεση και την αντιστοιχία ανάμεσα σε αυτό που πιστεύει ο καταναλωτής ότι αγοράζει και σε αυτό που πραγματικά περιέχει το προϊόν.
Υπάρχει, ωστόσο, και θέμα δερματικής ανοχής. Όπως εξηγεί στο Que Choisir η δερματολόγος Martine Baspeyras, το σαπούνι είναι αλκαλικό, ενώ το φυσιολογικό δέρμα έχει ελαφρώς όξινο pH. Η χρήση σαπουνιού μπορεί επομένως να επηρεάσει το υδρολιπιδικό φιλμ του δέρματος και να προκαλέσει ξηρότητα ή αίσθημα τραβήγματος. Αυτό δεν αφορά αποκλειστικά το σαπούνι Μασσαλίας, αλλά τα σαπούνια γενικότερα.
Για τον λόγο αυτό, ένα τέτοιο σαπούνι μπορεί να είναι ιδιαίτερα ξηραντικό για ευαίσθητα δέρματα και δεν θεωρείται η καλύτερη επιλογή για καθημερινό καθαρισμό του προσώπου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με ατοπικό ή πολύ ευαίσθητο δέρμα. Τα αρώματα μπορούν επίσης να αποτελέσουν πηγή ερεθισμού ή αλλεργικών αντιδράσεων σε ευαίσθητα άτομα. Γι’ αυτό, όταν πρόκειται για συχνή χρήση, η απλή σύνθεση χωρίς περιττά πρόσθετα μπορεί να αποτελεί πιο συνετή επιλογή.
Τι πρέπει να προσέχει ο καταναλωτής
Ο καταναλωτής που θέλει ένα παραδοσιακό σαπούνι Μασσαλίας θα πρέπει να εξετάζει την πλήρη σύνθεση, να αναζητά πληροφορίες για τον παραγωγό και τον τόπο παρασκευής και να μην θεωρεί ότι το «72%» σημαίνει 72% ελαιόλαδο. Ιδιαίτερα όταν το προϊόν πωλείται χύμα, χωρίς συσκευασία και χωρίς αναγραφή συστατικών, η δυνατότητα του καταναλωτή να γνωρίζει τι ακριβώς αγοράζει είναι περιορισμένη.
Τελικά, πίσω από το διάσημο γαλλικό σουβενίρ μπορεί να υπάρχει μια πολύ πιο διεθνής ιστορία παραγωγής. Και για τον καταναλωτή, το πιο ασφαλές συμπέρασμα είναι απλό: μην κρίνετε το σαπούνι από το όνομά του και μόνο· διαβάστε τη σύνθεση και αναζητήστε ποιος, πού και πώς το παρασκεύασε.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Πρόσθετο που χρησιμοιείται σε σάλτσες και παγωτά συνδέθηκε με φλεγμονή του εντέρου σε εργαστηριακή έρευνα
- Ροδάκινο ή βερίκοκο με σπασμένο κουκούτσι: Υπάρχει κίνδυνος από το υδροκυάνιο;
- Lidl: Ανακαλεί ξανά δημοφιλές επιδόρπιο σοκολάτας – Είχε ανακληθεί και στην Ελλάδα πριν από μόλις 2 μήνες για άλλο λόγο (φωτογραφία)
