Το κόμμι ξανθάνης, γνωστό στην ευρωπαϊκή νομοθεσία ως E415, ένας πολυσακχαρίτης που χρησιμοποιείται ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων ως πηκτικό, σταθεροποιητής και παράγοντας αύξησης του ιξώδους και χρησιμοποιείται κυρίως σε πολλά καθημερινά τρόφιμα, βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας, αυτή τη φορά εξαιτίας μιας μελέτης που εξέτασε τις επιπτώσεις της παρατεταμένης κατανάλωσής του στο έντερο αρουραίων. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Ομοσπονδιακής Πολιτείας του Σάο Πάολο στη Βραζιλία και δημοσιεύθηκε στις 15 Απριλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα βρώσιμα έντομα στο μικροσκόπιο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας – Τι θέλουν να ανακαλύψουν πριν τα βάλουν στο πιάτο μας
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η χορήγηση ξανθανικού κόμμεος για δέκα εβδομάδες συνδέθηκε με μεταβολές στο μικροβίωμα του παχέος εντέρου, αλλαγές σε πρωτεΐνες που σχετίζονται με τον εντερικό φραγμό και ενδείξεις μέτριου βαθμού φλεγμονής. Ωστόσο, πρόκειται για πειραματική μελέτη σε αρουραίους και επομένως τα αποτελέσματα δεν μπορούν να μεταφραστούν αυτομάτως σε κίνδυνο για τον άνθρωπο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αναψυκτικά: Η καθημερινή κατανάλωση συνδέεται με υπερδιπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του στομάχου – Νέα έρευνα
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) το αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα πηκτικού που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, σε σάλτσες. Τα πρόσθετα που χρησιμοποιούνται στα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναγράφονται στην ετικέτα, μαζί με τη λειτουργία τους και την ονομασία ή τον αριθμό Ε. Η ιδιότητα του E415 να συγκρατεί νερό και να αυξάνει το ιξώδες εξηγεί τη μεγάλη χρήση του σε διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων. Μπορεί να συναντάται σε σάλτσες, παγωτά, φυτικά ροφήματα, προϊόντα χωρίς γλουτένη και άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα, όπου βοηθά στη διατήρηση της υφής και της σταθερότητας του προϊόντος.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Οι ερευνητές χορήγησαν ξανθανικό κόμμι σε ενήλικους αρουραίους Wistar για διάστημα δέκα εβδομάδων, χρησιμοποιώντας τρία διαφορετικά επίπεδα έκθεσης. Στη συνέχεια εξέτασαν το παχύ έντερο, δείκτες φλεγμονής και τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος. Στο έντερο των ζώων που έλαβαν ξανθανικό κόμμι παρατηρήθηκε αυξημένη παρουσία λεμφοκυττάρων στο τοίχωμα του παχέος εντέρου, εύρημα που οι ερευνητές αξιολόγησαν ως ένδειξη φλεγμονώδους διεργασίας. Παράλληλα, μεταβλήθηκαν οι προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες IL-1β και TNF-α, δύο μόρια που συμμετέχουν στις διαδικασίες της φλεγμονής.
Μεταβολές καταγράφηκαν επίσης σε δείκτες του εντερικού φραγμού, μεταξύ άλλων στις πρωτεΐνες Claudin-2 και ZO-1. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η συνολική μικροβιακή ποικιλότητα δεν άλλαξε σημαντικά, ούτε μεταβλήθηκε η αναλογία των βασικών φυλών Firmicutes και Bacteroidetes. Ωστόσο, παρατηρήθηκε αύξηση της σχετικής αφθονίας του φύλου Elusimicrobiota, κυρίως στην ομάδα που έλαβε την υψηλότερη δόση.
Με βάση τα ευρήματα, οι συγγραφείς κατέληξαν ότι η συνεχής διατροφική έκθεση στο ξανθανικό κόμμι προκάλεσε στους αρουραίους μέτριου βαθμού φλεγμονώδη κατάσταση στο παχύ έντερο και μεταβολές στον εντερικό φραγμό. Παράλληλα, όμως, οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν την ανάγκη για έρευνα που θα γεφυρώσει τα πειραματικά ευρήματα με την κλινική πράξη στον άνθρωπο.
Το E415 δεν είναι τόσο «αδρανές» όσο θεωρούνταν
Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της σύγχρονης έρευνας είναι ότι το ξανθανικό κόμμι δεν φαίνεται να περνά απλώς από το πεπτικό σύστημα χωρίς να αλληλεπιδρά με το μικροβίωμα.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Microbiology το 2022 έδειξε ότι η ικανότητα διάσπασης του ξανθανικού κόμμεος είναι αρκετά διαδεδομένη στα εντερικά μικροβιώματα ανθρώπων από βιομηχανικές χώρες. Οι ερευνητές εντόπισαν μικροοργανισμό της οικογένειας Ruminococcaceae, ο οποίος μπορεί να διασπάσει τη δομή του ξανθανικού κόμμεος, ενώ άλλα βακτήρια μπορούν στη συνέχεια να αξιοποιήσουν τα προϊόντα αυτής της διάσπασης.
Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δείχνει ότι το E415 μπορεί να λειτουργεί ως υπόστρωμα για συγκεκριμένους μικροοργανισμούς. Σε πειράματα με ποντίκια που είχαν αποικιστεί με ανθρώπινο μικροβίωμα, η χορήγηση ξανθανικού κόμμεος μπορούσε να οδηγήσει σε επέκταση συγκεκριμένων βακτηριακών πληθυσμών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει από μόνο του ότι η αλλαγή αυτή είναι επιβλαβής. Σημαίνει ότι η σχέση μεταξύ του πρόσθετου και του μικροβιώματος είναι πιο σύνθετη από ό,τι είχε θεωρηθεί παλαιότερα.
Υπάρχουν και παλαιότερα δεδομένα για γαστρεντερικές επιδράσεις
Η επίδραση του ξανθανικού κόμμεος στο γαστρεντερικό σύστημα έχει μελετηθεί και σε ανθρώπους, αν και σε πολύ διαφορετικές συνθήκες από την καθημερινή διατροφή. Σε παλαιότερη μελέτη, 18 υγιείς εθελοντές κατανάλωσαν 15 γραμμάρια ξανθανικού κόμμεος την ημέρα για δέκα ημέρες. Οι ερευνητές παρατήρησαν αύξηση της ποσότητας των κοπράνων, της συχνότητας των κενώσεων και του μετεωρισμού. Η μελέτη αφορούσε πολύ υψηλή πρόσληψη και μικρό χρονικό διάστημα, επομένως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εκτιμηθεί η επίδραση των πολύ μικρότερων ποσοτήτων που λαμβάνει συνήθως ο καταναλωτής από τα τρόφιμα.
Τι ισχύει όμως σήμερα από πλευράς ασφάλειας;
Η τελευταία ολοκληρωμένη επανεκτίμηση της ασφάλειας του ξανθανικού κόμμεος από την EFSA δημοσιεύθηκε το 2017. Η EFSA κατέληξε τότε ότι δεν απαιτείται αριθμητική αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη (ADI) για το E415 και ότι, με βάση την εκτιμώμενη έκθεση και τα διαθέσιμα τοξικολογικά δεδομένα, δεν υπήρχε ανησυχία για τη χρήση του ως πρόσθετου τροφίμων στον γενικό πληθυσμό.
Η ίδια αξιολόγηση ανέφερε ότι το ξανθανικό κόμμι δεν αναμένεται να απορροφάται ακέραιο από το έντερο και ότι μπορεί να υποστεί μερική ζύμωση από το εντερικό μικροβίωμα. Σε μελέτες χρόνιας τοξικότητας δεν παρατηρήθηκαν ανεπιθύμητες επιδράσεις στις υψηλότερες δοκιμασμένες δόσεις, ενώ δεν προέκυψε ανησυχία για γονοτοξικότητα.
Αυτό σημαίνει ότι η νέα μελέτη δεν ανατρέπει από μόνη της την ισχύουσα αξιολόγηση ασφάλειας της EFSA. Προσθέτει όμως νέα δεδομένα σχετικά με πιθανές βιολογικές επιδράσεις στο μικροβίωμα και στο έντερο, τα οποία αξίζει να αξιολογηθούν στο πλαίσιο μελλοντικών μελετών σε ανθρώπους.
Η ιδιαίτερη περίπτωση των πρόωρων νεογνών
Ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί εδώ και χρόνια στη χρήση προϊόντων πάχυνσης που περιέχουν ξανθανικό κόμμι σε πρόωρα νεογνά.
Το 2011 η αμερικανική FDA έλαβε αναφορές για περιστατικά νεκρωτικής εντεροκολίτιδας σε πρόωρα βρέφη που είχαν λάβει παχυντικό προϊόν που περιείχε ξανθανικό κόμμι. Μια δημοσιευμένη ανασκόπηση 22 περιστατικών περιέγραψε πιθανή συσχέτιση, χωρίς όμως να μπορεί μια τέτοια σειρά περιστατικών να αποδείξει αιτιώδη σχέση.
Το ζήτημα οδήγησε σε ιδιαίτερη προσοχή για τη χρήση τέτοιων προϊόντων σε πρόωρα βρέφη. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής έχει επίσης επισημάνει τις ανησυχίες γύρω από τη χρήση παχυντικών με ξανθανικό κόμμι σε πρόωρα ή πρώην πρόωρα βρέφη.
Η EFSA έχει αντιμετωπίσει επίσης ξεχωριστά την αξιολόγηση του E415 σε πολύ μικρά βρέφη. Το 2024, σε ειδική αξιολόγηση για πρόσθετα σε τρόφιμα ειδικού ιατρικού σκοπού, η EFSA κατέληξε ότι για το ξανθανικό κόμμι η εκτιμώμενη έκθεση στο υψηλότερο σενάριο δεν δημιουργούσε ανησυχία με βάση την προσέγγιση του περιθωρίου έκθεσης. Επομένως, τα περιστατικά των πρόωρων νεογνών αποτελούν ξεχωριστό ζήτημα υψηλής ευαισθησίας και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως απόδειξη ότι η κατανάλωση E415 από τον γενικό πληθυσμό προκαλεί νεκρωτική εντεροκολίτιδα.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι επομένως διαφορετικό: τι σημαίνει για την ανθρώπινη υγεία η μακροχρόνια, καθημερινή έκθεση σε μικρές ποσότητες ξανθανικού κόμμεος, όταν αυτό καταναλώνεται ταυτόχρονα από πολλά διαφορετικά τρόφιμα; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα απαιτούνται μελέτες σε ανθρώπους και μακροχρόνια δεδομένα που να συνδέουν την πραγματική διατροφική έκθεση με συγκεκριμένες επιπτώσεις στην υγεία. Μέχρι τότε, το E415 παραμένει ένα εγκεκριμένο πρόσθετο τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η νέα έρευνα αποτελεί περισσότερο έναν λόγο για περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση παρά απόδειξη ότι το πρόσθετο είναι επικίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό.
Ταυτότητα έρευνας: de Oliveira JN et al., Chronic dietary exposure to xanthan gum affects gut microbiota and induces mild colonic inflammation in rats, PLOS ONE, 15 Απριλίου 2026, DOI: 10.1371/journal.pone.0338300.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Σαπούνι Μασσαλίας: Η απάτη πίσω από τον θρυλικό γαλλικό κύβο – Φοινικέλαιο και λάδι καρύδας από την Ασία αποκαλύπτει γαλλική έρευνα
- Lidl: Ανακαλεί ξανά δημοφιλές επιδόρπιο σοκολάτας – Είχε ανακληθεί και στην Ελλάδα πριν από μόλις 2 μήνες για άλλο λόγο (φωτογραφία)
- Ροδάκινο ή βερίκοκο με σπασμένο κουκούτσι: Υπάρχει κίνδυνος από το υδροκυάνιο;
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
