Τα βακτήρια της στοματικής κοιλότητας «μιλούν» μεταξύ τους μέσω χημικών σημάτων και η διακοπή αυτής της επικοινωνίας μπορεί να κρατά την πλάκα σε υγιή κατάσταση
Η στοματική κοιλότητα φιλοξενεί περίπου 700 είδη βακτηρίων, πολλά από τα οποία είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της στοματικής και συνολικής υγείας. Το πρόβλημα με τις συμβατικές προσεγγίσεις αντιμετώπισης της ουλίτιδας και της περιοδοντίτιδας είναι ότι αντιβιοτικά και αντισηπτικά δεν κάνουν διακρίσεις, καθώς καταστρέφουν ωφέλιμα και επιβλαβή βακτήρια ανεξαίρετα. Νέα έρευνα του Πανεπιστημίου της Μινεσότα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό npj Biofilms and Microbiomes προτείνει μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση: Αντί να εξαλείφονται τα βακτήρια, να διακόπτεται η επικοινωνία τους.
Τα βακτήρια της οδοντικής πλάκας επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω χημικών σημάτων γνωστών ως N-ακυλ-ομοσερίνες-λακτόνες (AHLs), σε μια διαδικασία που ονομάζεται quorum sensing. Μέσα από αυτή την επικοινωνία, τα βακτήρια συντονίζουν την ανάπτυξή τους και τη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας. Οι ερευνητές εξέτασαν αν η παρεμπόδιση αυτών των σημάτων μέσω εξειδικευμένων ενζύμων, των λακτονασών, θα μπορούσε να επηρεάσει τη σύσταση της πλάκας υπέρ των ωφέλιμων βακτηρίων.
Ο επικεφαλής ερευνητής Mikael Elias, αναπληρωτής καθηγητής στο Κολέγιο Βιολογικών Επιστημών, περιέγραψε τη δυναμική της οδοντικής πλάκας με μια εύγλωττη αναλογία. Η πλάκα αναπτύσσεται σε διαδοχικά στάδια, όπως ένα δασικό οικοσύστημα. Τα πρώτα αποικιστές όπως Streptococcus και Actinomyces είναι γενικά αβλαβή και συνδέονται με καλή στοματική υγεία. Αργότερα εμφανίζονται «καθυστερημένοι αποικιστές», συμπεριλαμβανομένου του Porphyromonas gingivalis, ενός βακτηρίου που συνδέεται ισχυρά με την περιοδοντική νόσο. Διακόπτοντας τα χημικά σήματα που χρησιμοποιούν τα βακτήρια για να επικοινωνούν, θα μπορούσε κανείς να κρατήσει τη μικροβιακή κοινότητα στο αρχικό, υγιές στάδιο. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά, καθώς η αφαίρεση των σημάτων AHL με χρήση λακτονασών αύξησε τους πληθυσμούς βακτηρίων που σχετίζονται με καλή στοματική υγεία. Ένα επιπλέον εύρημα ήταν ότι τα σήματα AHL που παράγονται σε αερόβιο περιβάλλον, δηλαδή πάνω από τα ούλα, μπορούν να επηρεάσουν βακτήρια σε αναερόβιο περιβάλλον κάτω από τα ούλα, αποκαλύπτοντας μια πολυπλοκότητα που δεν είχε εντοπιστεί προηγουμένως.
Ο ρόλος του οξυγόνου
Ο πρώτος συγγραφέας Rakesh Sikdar επισήμανε ότι τα επίπεδα οξυγόνου αλλάζουν δραστικά τον τρόπο που αυτά τα σήματα επηρεάζουν την ανάπτυξη της πλάκας. Σε αερόβιες συνθήκες, η αποκοπή των σημάτων AHL ευνοεί τα ωφέλιμα βακτήρια. Αντίθετα, σε αναερόβιες συνθήκες, η προσθήκη AHL προωθεί την ανάπτυξη των παθογόνων «καθυστερημένων αποικιστών». Αυτό υποδηλώνει ότι το quorum sensing παίζει πολύ διαφορετικούς ρόλους πάνω και κάτω από τη γραμμή των ούλων, με σημαντικές επιπτώσεις για τον σχεδιασμό θεραπευτικών παρεμβάσεων.
Η επόμενη φάση της έρευνας θα εξετάσει πώς τα βακτηριακά σήματα διαφέρουν σε διαφορετικές περιοχές του στόματος και σε άτομα με διαφορετικά στάδια περιοδοντικής νόσου. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να επεκταθεί πέρα από τη στοματολογία, καθώς μικροβιακές ανισορροπίες, γνωστές ως δυσβίωση, έχουν συνδεθεί με πολλές παθήσεις του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων μορφών καρκίνου.
